Malësia e Karadakut
Argëtim
Komunikim
Login
|
|
|
Shoutbox
|
|||||
Statistikat
| Gjithsejt: 57380 Sot: 9 Dje: 46 Online: 2 ... mė tepėr |
Udhėrrėfyes pėr jetė tė lumtur?
Ekonomia
Fshati Kokaj ėshtė fshat tipik agrarė. Nga sipėrfaqja e pėrgjithshme 402 .52 ha, 121.21 sipėrfaqe me ara, pemishte me 89 ari, me livadhe 5.00 ha, kullosa 20.00 ha, ndėrsa pyje 234.00 ha. Sipėrfaqet me toka jo produktive janė 23.00 ha.
Organizimi i jetės nė fshat
Kurė tė parėt e fshatit Kokaj ishin vendosur nė kėto troje, aty nuk kishte tokė tė punueshme. Ata fillimisht merreshin me kultivimin e bagėtisė edhe pse nuk kishte kushte tė mira. Kishte pak kullosa , kryesisht tereni ishte i mbuluar me pyje jo tė kultivuar si duhet. Kėshtu at u detyruan tė ēelin toka tė reja, kėshtu , duke i shfrytėzuar drunjtė dhe cunga e rrėnjėt pėr nxehje, ndėrsa toka shndėrrohej ne tokė tė punueshme, e cila jepte rendimente tė dobėta nė prodhimin e drithėrave. Pėrveē grurit e misrit , fshatarėt kultivonin edhe tėrshėrėn, thekrėn, groshė, kunguj, patate, etj. Popullate nė Kokaj sė voni prodhonin edhe bimė industriale , siē ėshtė duhani. Ata mbillnin mjaft sipėrfaqe me duhan kjo u mundėsonte angazhimin e tė gjithė anėtarėve tė familjes pavarėsisht moshėn dhe gjininė. Kultivimi i duhanit deri vonė sillte fitime tė mira .Duhani kultivohej sidomos pas Luftės sė Dytė botėrore, deri ka vitet e tetėdhjeta.
Me shtimin e familjeve , edhe krahu i punės , ata vazhdimisht hapnin toka tė reja , por gjithnjė burim i jetės nė fshat ishte krahas drithėrave mbeteshin bagėtia. Nė mungesė tė kullosave dhe thatėsirat qė mbretronin kokajt e kishin problem edhe shtimi i fondit dhe kultivimi i bagėtive posaēėrisht kopeve me dele dhe tė dhive.
Nga kafshėt mė sė shumti mbanin lopė (gjedhe), dele, dhi, buallica, kuaj e gomar (pėr transport) etj.
Meshkujt nė fillim mė shumė ishin tė angazhuar nė hapjen e tokave tė reja dhe ruajtjen e kafshėve, sigurimin e ushqimit, femrat angazhoheshin nė pėrgatitjen e ushqimit, pėrpunimin e qumėshtit dhe disa punė tė lehtat fushės. pėr veshmbathje , mė sė shumti i bėnin nga leshi dhe lėkura e bagėtisė, nga pastrėrma qė thernin pėr sezon tė dimrit. Pastaj fshatarė nga lėkura e bagėtive vetė i bėnin mbathjet - opinga. Zejtaria kishte zėnė fill me kovaqinėn pėr mprehjen e sopatave dhe veglave tė punės qė mbante Haliti i Demirit dhe Osmani Isahit.Pos veglave tė punės ata bėni edhe armė brezi Kapsolla me barut dhe jatagana, zeje kjo e ushtruar edhe sa ishin nė vendbanimin e mė hershme nė Klaiq tė Lebanės, ku shumica edhe prej andej kishin sjell kovaqinwn dhe vekun, kėrhana dhe mjete tjerrese tėleshit.
Nga pėrpunimi i leshit gratė e vyeshme thurnin gjėsende tė ndryshme pėr veshmbathje, si xhemperė, ēorapė, etj. Si pėr fėmijė ashtu edhe pėr tė rritur. Gjithashtu kishte edhe shtėpiake tė zoja tė cilat dini shumė mirė ta pėrdorin vekun nga ato qė pėrmenden janė familja e Demir Klaqit te Muhaxhiret e Kokajve (paisje prej drurit), tė cilat bėnin thurjen e qilimave, janave etj.
Meshkujt punonin arat, nė kėto punė shpesh iu ndihmonin edhe femrat, pėr tė siguruar ushqimin pėr familje, por edhe pėr bagėtinė. Bagėtinė gjatė verės i kullotnin nėpėr fusha e male, por pėr dimėr veė sanės, kashtės dhe tallės, e cila nuk iu mjaftonte , ata duhej tė pėrgatitnin pėr kafshėt e tyre edhe ushqimin nga dushku. Kėshtu ata kėrstitnin drunjtė me dushk tė mirė dhe ato nė njė formė i konservonin duke krijuar stoqe prej dushku. Pastaj nė dimėr dushku i konservuar pėrdorej si ushqim pėr kafshė, por nė veēanti pėr dele e dhi.
Drithėrat ( gruri, elbi, tėrshėra, thekra etj.), ruheshin nė hambare tė ndėrtuar prej dėrrasave, ndėrsa misri nėpėr n tavane tė shtėpive ku edhe thahej, mandej nėpėr kosha tė ndėrtuar me thupra druri. Bluarja e kėtyre drithėrave e bėnin nė mulliri e ndėrtuar nė lumin Llapush, si Mulliri i Fshatit ( qė ishte nė pronėsi tė fshatit), mandej Mulliri i Dalipit ( sipas pronarit), psa elektrifikimit tė fshatit nė vitet e -ta punonin e dhe Mėlini me njė guri i Halitit, Latifit, Bislimit, etj.
Kokasit dalloheshin edhe me mjeshtritė e tyre nė ndėrtimin e objekteve tė banimit dhe tė mullinjve. Dalloheshin edhe nė pėrpunimin e drurit nė ndėrtimtari. Punimi i tokave dhe shfrytėzimi i pyjeve bėhej deri nė vitet e 70-ta me mjete primitive. Ata vet me mjeshtrin e tyre prodhonin mjete tė ndryshme pune si qerre, parmenda, zhgedha pėr tėrheqje tė qeve, samar pėr kuaj, mandej mjete pėr shtėpi si kaca, tpina, lugė, enė tė ndryshme prej dheut "botės" kuq, ēerep, vorba e etj, ku ende ėshtė vendi i quajtur te toka e kuqe nė Kokaj.
Nė fshat kishte edhe bletarė tė vyeshėm. Bletari i dalluar ishte plaku i fshatit haxhi Isai. Ai me sukses kultivonte numėr tė madh tė shtėpizave (koshere) me bletė tė cilat nuk i kultivonte pėr pėrfitime , por mė shumė pėr nevojat e njerėzve tė kėtyre anėve pėr qėllime shėndetėsore.
Fshatarėt , atė pak tregti qė e bėnin, kryesisht realizonin nė Preshevė dhe Gjilan. Por vlen tė pėrmendet se kishte edhe tė tillė qė dinin tė bėnin tregti, kryesisht me vajguri, krip, sheqer, duhan edhe me qytetet si KUmanova, Shkupi.
Pėrveē punėve tė bujqėsisė, ku vitet e 70/80-ta paisen me traktor dhe mjete tjera agroteknike pėr kultivimin e bereqetit dhe ngritjen e mini-fermeve. Mbase kjo shtoi edhe nevojėn dhe interesimi pėr tregti, mandej duke udhėtuar nė qytete tė ndryshme edhe jashtė vendit. Njerėzit filluan tė ndiejnė nevojėn pėr riorganizimin e ekonomive famljare dhe shtimin e nevojės pėr njė diapazon mė tė gjerė tė diturisėme ekspertė tė fushave tė ndryshėm, ekonomistė, juristė, arsimtar tė profileve tė ndryshėm, mjek, e tj. Kėshtu qė filloi interesimi pėr shkollim. Pėr kėtė lėmi, do tė flasim nė kapitullin e veēantė.
Shtėpitė dhe objektet tjera pėrcjellėse
Vendbanimi Kokaj , i krijuar para 200 viteve , ka lėnė pak gjurmė tė kaluarės materiale nga e kaluara. Kasollat e dikurshme tė banimit, rrėzė kodrinave pran prronjėve, stanet (pojatat) e bagėtive, shtėpitė e banimit tė fillim shekullit tė XX, mullinjtė shumė karakteristik nė lumin Llapushė, veglat e punės etj, pothuajse nuk ekzistojnė mė. Ruajtjes sė tyre askush nuk i ka kushtuar kujdes. Nė kėtė pikėpamje i tėrė rajoni ėshtė i varfėr.
Tė parėt nė kėtė hapėsirė siē kemi thėnė edhe mė herėt u vendosėn nė kėtė hapsirė para 200 viteve. Shtėpia e parė e familjes sė parė tė ardhur nga Klaiqi ishte njė kasolle, e ndėrtuar me material tė dobėt :me shtylla druri apo hunj tė gjatė , tė ngulitur pėr tokė dhe e thurur me thupra. Ky lloj muri lyhej me baltė. Mbi tė disa drunj nė formė trajesh, mbi tė cilėn radhiteshin pallzinat. Mbi to hudhej balta . mandej mbuloheshin me fier apo kashtė.
Ky tip kasollash ndryshohej me kalimin e kohės. Kokasit qė nė fillim tė ardhjes sė tyre nė kėtė rajon dalloheshin nga fshatarėt tjerė pėrreth me talentin e tyre pėr ndėrtimin e shtėpive tė banimit, dhe tė mjeteve tė punės tė cilėt vet i ndėrtonin. Edhe pse ishin tė fundit qė erdhėn nė kėto vise ata u dalluan shumė shpejt me mjeshtritė e tyre. Shumė shpejt ndėrtuan mullirin e fshatit, pastaj nuk u kėnaqėn me kėtė por ndėrtuan edhe tė dytin. Tė dytin e ndėrtoi familja e Rrustemėve. Nė gjysmėn e dytė tė shekullit XIX ndėrtimi i shtėpive arriti njė shkallė mė tė lartė nė zhvillimin e arkitekturės. Fillon ndėrtimi i shtėpive nė kat dhe me material tė fortė. Nė kėtė lloj shtėpive prinin familjet ekonomikisht mė tė forta. Kėto shtėpi kishin dimensione 8X10 m. Kati i parė ndėrtohej me gurė. Tavanin e kishin me dėrrasa tė trasha , tė cilat viheshin mbi traj tė trashė, tė cilėt ishin tė pėrforcuar me qypri tė gjatė tepėrtej shtėpisė. Mbi dėrrasa hudhej balta e pėrzier me kashtė. Pra kjo ishte dyshemeja e katit.
Nė kat ngjitej me shkallė prej guri, e rrasash tė lėmuara . Shkallėt vendoseshin nga ana e jashtme mbi hyrjen pėrdhese deri nė hajat apo siē quhej "divanhane tė katit. Nga divanhaneja " hyhej nėpėr dhomat e katit -tri sosh. Dhomat ndaheshin me mure tė thurura prej pallzinash nga tė dy anėte shtyllave , brenda tė cilave viheshin gurė tė imėt tė pėrzier me baltė. Muret lyheshin me baltė. Mė vonė , kėto mure ndėrtoheshin me gurė apo qerpiē tė pa pjekur.
Sipri dhomave vėheshin trajt, mbi tė cilėt radhiteshin dėrrasat e gdhendura mirė dhe mė tė holla se tė katit pėrdhese. Kulmi i shtėpisė kishte formėn e njė koni me bazėn nė formė katrore. Pra, ishin kulm me katėr ramje tė ujit. Kulmet mbuloheshin me qeremide.
Dhomat pėrveē derės, kishin nga njė dritare , madhėsitė e tyre ishin tė ndryshme, tė cilat mbylleshin me njė letėr tė trash tė ngjitur pėr druri me brumė buke. Kėto mė vonė , u zėvendėsuan me xhama.
Kati i parė shėrbente si dhomė dite , ishte e zjarrit.Aty qėndronin gjatė ditės gratė dhe fėmijėt. Aty pėrgatitej ushqimi. Aty gratė punonin punėdoret e tyre , nga leshi, pambuku etj.
Nė kėtė dhomė ditore hyhej me opinga mbathur. Disa shkama me tri kėmbė shėrbenin pėr ulje. Dhoma ditore apo kati pėrdhes kishte njė oxhak bukur tė madh. Lartėsia e harkut tė tij ishte deri 1.5 m, ndėrsa gjerėsia e tij sa pėr tė zėnė saēin, ēerepin, tepsinė, kazanėt etj. Nga oxhaku lėshohej njė zinxhirė i trashė - Verig nė tė cili vareshin kusia e kazanėt me ujė pėr tu ngrohė. Pran oxhakut, na njė skaj, vendosej ēerepi i nxehtė me zjarr pėr tu pjekur buka. Kjo mbulohej me gaca e hi tė nxehtė. Xhyveēat e botės pėr gjellėra vendoseshin mbi tava.Na magje mbahej mielli. Nė muret e dhomės vareshin mjetet e kuzhinės, si sita fėrterja, lekat pėr ujė, tas e gjėra tjera.
Deri vonė , nė katin pėrdhes , nė gjysmėn e dytė tė dhomės ishin tė vendosura bagėtia e trashė . Pra nė njė mėnyrė shėrbente si ahur. Kjo ishte e ndarė me njė mur prej dėrrasash. Por kishte raste kur kjo pjesė ndahej me mure prej pallzinash apo edhe ēerpiēesh.
Nė katin e shtėpisė hyhej nėpėrmjet shkllėve tė gurit apo drurit, nga ana e jashtme e shtėpisė, deri nė hajat apo ballkon. Ky hajat ishte nė formė tė njė paradhome , i hapur, me njė thurrje prej dėrrasash deri 1,5 m lartėsi. Kjo hapėsirė shėrbente pėr ndeja gjatė ditės dhe vrojtohej rrethina, mėhalla, natyra.... N disa sosh, njė pjesė shtrohej me fier e kashtė , mbi tė cilat qitej ēerga, hasra etj. Nė kėtė hajat , nė vazhdim nė korridor kishte edhe njė trapazan, ku vendoseshin teshat e fjetjes sė dhomave e gjėsende tjera.
Dhoma mė e mirė ishte e dhoma e musafirėve. Ajo dallohej prej tė tjerave pėr derė, dritare , tavan e mure , shtrojė e mbulojė mė tė mirė . Musafiri, sipas traditės, duhet tė pritet mirė dhe pėrcillet i lumtur. Kėto shtėpi tė mėdha kryesisht tė familjeve tė forta ekonomikisht kishin edhe oborr tė madh. Oborri ishte i thurrur me thupra, mbi tė cilin qiteshin therra si mbulojė. Nė hyrje tė oborrit ishin dyert prej dėrrasave , ndėrsa pran tyre njė derė e ndarė qė quhej kapixhik, qė shėrbente pėr hyrje dhe dalje nga oborri. Nė oborr ishin renditur objektet pėrcjellėse tė shtėpisė si: oda e muafirėve, pozllomi (ahri) pėr bagėti tė trashė, pjata me torishten pėrjashta pėr bagėtinė e imėt, pastaj koshi pėr misėr, hambari i drithėrave , fllaniku i bylmetit , koteci i pulave etj. Diku nė ndonjė kėnd ishte i lidhur qeni i shtėpisė.
Pas luftės sė dytė Botėrore Nė Kokaj fillon ndėrtimi i njė tipi i ri i ndėrtimit tė shtėpive . Ishin kėto ndėrtesa dykatėshe, e shpesh edhe me podrum (shih foton.): kati pėrdhese dhe ai mbi tė. Edhe kati pėrdhese edhe ai mbi tė kishin nga dy dhoma. Nė katin e sipėr shkohej nėpėrmjet shkallėve tė dėrrasave nga bungu ose ahu. Shkallėt ishin nga ana e brendshme por kishte raste edhe nga tė ishin edhe nga ana e jashtme. Korridori i katit ishte i shtruar me dėrrasa. Ky lloj i shtėpive ndėrtohej me material tė fortė: gurė, qerpiē. Kulmi, mbuloja bėhej me qeremide apo tjegulla.
Madhėsia e dhomave tė kėtyre shtėpive ishte, zakonisht, 4x4 m apo mė e madhe. Dyert dhe dritaret ishin funksional. Njėra nga dhomat e katit pėrdhesė shėrbente si kuzhinė, ndėrsa tjetra si dhomė ndeje. Dhoma nė kat ishin dhomat e fjetjes pėr qiftat e rinj tė familjes por shėrbenin edhe pėr mysafir. Dhomat nė kat ishin mirė tė pėrgatitura me shtrojė. Qė nga dera ishin me qilima, janė, hasra dhe me pustuqia. Muret e dhomave ishin tė gėlqerosura, ndėrsa dritaret , dyert, dollapet etj. Ishin tė ngjyrosura. Mė vonė kah fundi i viteve tė 60-ta dhe fillimi i viteve tė 70-ta filloi ndėrtimi i shtėpive tė tipit tė ashtuquajtur nė "G", sepse kishin formėn e shkronjės G. Kryesisht ishin shtėpi njėkatėshe, mė tė gjėra se ato mė tė mėparshme. Me shkallė tė jashtme tash nga betoni, hyhej nė teracė, apo korridor hyrės.. Brenda ka njė korridor tė gjerė sa njė gjysmė dhome. Nga njėra anė e korridorit ėshtė dhoma mė e madhe me nishė, qė shėrben pėr kuzhinė. Nė anėn tjetėr tė korridorit janė dy dhoma pėr fjetje. Prej korridorit shkohet nė dy kthina mė tė vogla: nė banjo dhe VC.
Edhe ky tip i shtėpive ndėrtohej me material tė fortė: gurė, tulla, hekur, beton, qeremide, tjegulla. Etj. Ky lloj i shtėpive ėshtė edhe tani pranishėm.
Nė fillim tė viteve tė tetėdhjeta filluan dhe u ndėrtuan njė numėr i vogėl i shtėpive tė reja, por shumė shpejt u ndal ndėrtimi se[pse me tė madhe filloi edhe emigrimi i popullatės nė drejtim tė qendrėn komunale.
Shtėpitė e fundit tė ndėrtuara nuk kanė dallim nga ato tė qytetit. i plotėsojnė tė gjitha nevojat bashkėkohore tė familjes. Kanė mė shumė dhoma , kuzhinė moderne, dhoma dite e tė pritjes, korridore , terca, banjot shkallėt e tė tjera. Nė kėto shtėpi pėrdorej edhe ujėsjellėsi me rėnie tė lirė, e edhe me energji elektrike. Kėto shtėpi i ndėrtuan punėtorėt tanė tė punėsuar nė botėn e jashtme pėr anėtarėt e familjeve tė tyre.
Nė fshat ėshtė ndėrpre ndėrtimi , sidomos pas luftės sė fundit , ku popullata ishte e rrezikuar nga okupatori serb. Pas luftės ka mbet njė numėr i vogėl i familjeve qė jetojnė nė fshat.
| Pyetsori |
| Faqja kokajt.com, sa ka plotėsuar nevojat pėr informim tė kėtij fshati nė tė kaluarėn dhe tė tashmen? |
![]() |
| Kėrko |
|
|
![]() |
| Newsletter | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Forumi | ||||||||||
|
||||||||||
![]() |
| Partnerėt |
![]() |
| Kliko dhe shiko! | |
|
|
|
![]() |





