Malësia e Karadakut
Argëtim
Komunikim
Login
|
|
|
Shoutbox
|
|||||
Statistikat
| Gjithsejt: 57380 Sot: 9 Dje: 46 Online: 2 ... mė tepėr |
Udhėrrėfyes pėr jetė tė lumtur?
Kokajt ndėr mote e shekuj ( Prospekti i njė monografie qė po shkruhet..)
Malet e Karadaku, (Malet e Zeza) , e qė nė shumicėn e rasteve njihet si Karadaku i Shkupit, shtrihet nga Gryka e Karadakut gjegjėsisht nga Limi Letnic nė perėndim e deri teGryka e Konēulit te lumi Morava e Binēės nė jug-lindje me njė gjatėsi rreth 50 km dhe ndėrmjet Anės Moravės nė veri, Lugina e Preshevės nė jug-lindje dhe fushės sė Shkupit nė jug.Struktura e relievit ėshtė mjaft e copėtuar. Kėtė e bėjnė luginat e lumenjve si pjesė mė tė ulėta dhe majet e maleve si pjesė mė tė larta tė relievit. Sendimentet reja nė pjesėn perėndimore, mesozoike, nė pjesėn e mesme dhe ato tė vjetra tė paleozoikut nė lindje tregojnė njė llojllojshmėri nė ndėrtimin gjeologjik. Nė formimin e relievit kanė ndikuar rrjedhat e lumenjve qė kėsaj pjese i kanė dhėnė njė pamje tė copėtuar. Ato, duke zbritur prej viseve tė larta, kanė thelluar shtratin e tyre me vet kanė bartur material tė eroduar. Lumenjtė mė tė rėndėsishėm tė kėsaj krahine janė: Golemareka, Letnica, Karadaku, Lashtica, Pasjani, Llapushnica etj. Tė gjithė kėta derdhen nė Moravėn e Binēės . Relievi i lartė i kėsaj zone pengon depėrtimin e masave tė nxehta tė jugut, ndėrsa ndaj veriut ėshtė e hapėt. Zonėn e karadaket tė Shkupit e pėrshkon izoterma e vjetore 9 ŗC e 10 ŗC, kurse reshjet mesatare vjetore janė midis 700 e 800 mm.Kushtet e tilla natyrore janė shprehur nė fizionominė e pejsazhit. Sipėrfaqet mė ėtė mėdha janė pyje, duke pėrfshirė mė se gjysmėn e territorit tė trevės. Sipėrfaqet me ara pėrfshijnė 31% tė territorit dhe janė pėr gjysmė mė tė vogla se nė Drenicė. Kullotat dhe livadhet pėrfshijnė rreth 11 % tė sipėrfaqeve tė tokave. Njė strukturė e tillė e tokave ka kushtėzuar qė popullsia tė merret me shfrytėzimin e tokave punuese dhe sipėrfaqeve me pyje. Blegtoria, pėrshkak tė bazės ushqyese tė vogėl, ėshtė mė e kufizuar.Jan male tė larta prej 700 - 1.500 m. Pikat mė tė larta tė kėtyre maleve jan: Maja e Kopilaqės me 1.490 metra lartėsi, Maja e Zeza me 1.219 metra lartėsi dhe Maja Topan me 1.178 metra lartėsi.Malet e Karadakut pėrfshijnė njė sipėrfaqe prej 389 km2 dhe ėshtė e banuar me afro 50 000 banorė, pėrkatėsisht 120 banorė nė njė km2.
Shkupi-Hani i Elezit-Kaēaniku-Vitia-Gjilani-Presheva-Kumanova
Vija qarkore i njėrave prej trevave mė tė pasura tė Kosovės juglindore gjatė gjithė asaj tė kaluare historike me vlera tradicionale dhe tė pėrpunuara tė etnosit kombėtar, deri mė tashti ėshtė treguar tė jetė edhe territori mė kopmakt i vargmaleve tė alpeve dardano-ilire dhe shqiptare, Malėsia e Karadakut qė e pasur me histori dhe reliev tė bukur duhej patjetėr tė kishte njė busull pėr ēdo udhėtar nga gjithandej etnisė ose nga vende tė tjera tė botės. Zona malore e Karadakut paraqet pjesėn mė tė lartė tė rajonit tė komunave tė Karadakut (Shkupi-Hani i Elezit-Kaēaniku-Vitia-Gjilani-Presheva-Kumanova), nė tė cilėn veēanarisht spikatet pjesa e saj jugore, nė tė cilėn disa male kalojnė lartėsinė mbidetare mbi 1000m, ku edhe gjendet maja mė e lartė nė gjithė komunėn, Ostrovica (1168m). Tipar kryesor i morfologjisė sė kėsaj treve ėshtė coptimi i madh horizontal dhe energjia e relievit. Nė kėtė pjesė tė Karadakut ėshtė shteruar lumi i Stanecit me sistemin e tij dhe lumi i Kurbalisė. Tė dy kėto lugina nė pjesėn e poshtme tė tyrė kanė karakter kanionik dhe shquhen pėr bukuri tė rrallė. Pėrpos maleve, kodrave, luginave dhe formave tė tjera tė relievit normal, tė cilat japin njė natyrė shumė piktoreskė, nė malėsinė e Karadakut ėshtė zhvilluar edhe relievi karstik me forma tė ndryshme sipėrfaqėsore dhe nėntoksore. Format e relievit krastik sipėrfaqėsorė pėrfaqėsohen nga disa sipėrfaqe shkrepore dhe me disa vorbėtina karstike. Vorbėtinat mė tė rėndėsishme janė nė karstin e Kodrės sė Ilincės (3 sosh) nė katundin Sefer vorbėtina e quajtur Hardhuē, dhe nė kurrizin e malit Ostrovicė, ku gjenden disa vorbėtina, ndėr to, mė e madhja shtrihet ndėrmjet Ostrovicės sė madhe dhe Ostrovicės sė Vogėl. Ajo nga populli vendas quhet Pusi i kaut. Edhe format e relievit karstik nėntokėsorė janė mjaftė tė zhvilluara. Ato pėrfaqėsohen me njė humnerė nė malin e Ostrovicė e Vogėl, dhe dy shpella (guva), Shpella e Ilincės dhe Shpella e Arushės (Tėrnavė). Shpella mė e madhe nė territorin e komunės sė Preshevės ėshtė Shpella e Ilincės me gjatėsi tė pėrgjithshme tė kanaleve prej 687m. Pozita e kėsaj shpelle ėshtė shumė e pėrshtatshme, mbasi qė ajo shtrihet vetėm 2 km larg udhės sė asfaltuar Preshevė-Gjilan. Kjo udhė ėshtė mjaftė e rrahur. Shpella e Arushės (Tėrnavė) shtrihet nė bregun e djathtė tė Rekės sė Zezė (Lumi i Tėrnavės), pėrballė rrėzės juglindore tė Ostrovicės.Shpella e Arushės ka njė gjatėsi tė pėrgjithshme tė kanaleve tė hulumtuar prej 145 m(gjatėsia e kėsaj shpelle ėshtė mė e madhe, por nevojiten hulumtime tė mėtejshme). Kjo shpellė ėshtė mė e bukur jo vetėm nė territorin e komunės sė Preshevės, por edhe mė gjėrė. Ajo ėshtė e pasur me "stoli shpelleje" (stalaktite, stalagmite, shtylla, klita (perde) shpelleje etj). Udhėtarit pėr tė shkuar atje i duhet tė dijė, nėse ėshtė turist, se cilėn duhet tė shijojė mė parė klimėn e mrekullueshme, gurrat me ujė tė kulluar, lumenjtė e Llapushes dhe ai i Karadakut apo bjeshkėt e larta tė Kodra e Tupanit,Maja e Zezė, Maja e Godenit, etj. Njė busull "drite" ka hedhur edhe studimi i Dr.Jahi Stanecit, gjeograf i parė i doktoruar nė kėto hapėsira ballkanike... Pyjet e Komunės sė Preshevės nuk janė njėsoj tė pėrhapura. Ato, thuajse, krejtėsisht shtrihen nė trevėn e Karadakut. Dikur Karadaku ka qenė i njohur pėr pyje tė larta dhe tė dendura. Ato kanė pėsuar ndryshime tė mėdha nga se dora e njeriut i ka shkatėrrur dhe sot paraqesin, kryesisht, pyje tė reja. Kėto janė pyje gjethrėnėse (ahu, bungu, qarri, shkoza, krekėza, etj.). Kohėve tė findit, aty- kėtu, janė ngritur sipėrfaqe tė kufizuara tė pishave.Shpėrnguelja e popullsisė, nga vitet e gjashtėdhjeta, nga Karadaku ka ndikuar nė rritjen e sipėrfaqeve tė kullosave si rrjedhim i kėthimit tė arave nė kullosa. Kullosa ka edhe nė trevėn e Malit Rujn.Komuna e Preshevės ėshtė e pasur me shtazė dhe shpendė tė egėra. Nė Karadak jeton kaprrolli, lepuri, ujku, dhelpėra dhe derri i egėr, kurse prej shpendėve: thėllėza e gurit, ndėrsa pula e egėr ėshtė zhdukur. Nė fushėn e Preshevės dhe nė Kodrėn e Rujnit ka mjaft lepuj dhe thėllėza tė fushės. Nė Llopushnicė ka peshq, ndėrsa nė Lumin e Kurbalisė, veēanėrisht nė pjesėn e poshtėme, nuk ka fare gjallesa. Peshq ka edhe Liqeni Artificial i Rahovicės...Preshevės shtrihet nė kulmin (Kėrrusėn e Preshevės) e Lugnajės sė Moravė- Vardarit, ku lidhen kėto dy lugina tė mėdha, tė cilat pėr sė gjati, nė drejtim veri- jug, pėrshkojnė Siujdhesėn Ballkanike. Udha e vjetėr, nė drejtim lindje- perendim, kryqėzohet nė Luginėn e Preshevės. Pozita Karadakut si qendėr nė Siujdhesės Ballkanike dhe nė Lugnajėn e Moravė- Vardarit, Llapushė pėrpos rėndėsisė strategjike ka pasur edhe rėndėsi tė madhe ekonomike dhe kulturore. Kėshtu, qysh nga kohėrat mė tė vjetra- antika dhe mesjeta, territori i kėsaj Komune ishte i banuar dhe jeta nė tė kurrė nuk ėshtė ndėrprerė. Kėtė mė sė miri e dėshmojnė gjetjet e shumta arkeologjike dhe numri i madh i rrėnojave tė kėshtjellave iliro- shqiptare, mė vonė tė rindėrtuara nga romakėt. Nėpėr luginėn e Moravė-Vardarit qysh nga periudha parahistorike pandėrprerė kanė lėvizur kultura tė ndryshme nė drejtim jug-veri dhe anasjelltas. Pozitėn gjeografike tė komunės sė Preshevės e bėn tė rėndėsishme edhe shtrirja e saj nė udhėkryqin ku magjistralja e luginores sė Moravė Vardarit prehet nga njė udhė e tėrthortė ballkanike me rėndėsi tė veēantė, e cila shtrihet nė drejtim lindje-perendim dhe lidh Ballkanin lindor me atė perendimor. Edhe nė kėtė drejtim qysh nga parahistoria e kėndej kanė rrymuar kultura tė ndryshme. Kėshtu, pozita e jashtėrėndomtė gjeografike si dhe kushtet e pėrshtatshme natyrore qė ka komuna e Preshevės, kanė bėrė qė territori i saj tė banohet qysh nga periudha e neolitit, e qe vazhdon tė banohet edhe gjatė periudhave tė mėvonshme, te bronxit, tė hekurit e deri nė ditėt tona. Ėshtė e ditur se tėrė Ballkani perendimorė dhe pjesa mė e madhe qendrore e tij nė tė kaluarėn banohej nga fisi ilir daradan, nga rrėnja e pavenitur e tė cilėve padyshim janė shqiptarėt e sotėm. Kėtė e dėshmojnė tė dhėnat arkeologjike, antropologjike, kulturore-historike, gjuhesore, etnologjike. Karadaku lindore lidhet nėpėr mes tė njė magjistraleje nė vitin mė 1979 Preshevė- Gjilan, me rrugė tė asfaltuar, e cila shfrytėzon Qafėn e Livadhit tė Shehut dhe Muēibabėn.
Kokaj ėshtė njė fshat nė Malet e Karadakut (Malet e Zeza), Gjilan , Kosovė . Shtrihet nė juglindje tė Gjilanit nė gjersinė gjeografike veriore prej 42° 23\\\\\\\\\\\\\\\' 26 dhe 21° 34\\\\\\\\\\\\\\\' 46 tė gjatėsisė gjeografike lindore dhe lartėsi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epėrme. Si vendbanim ėshtė krijuar para dy shekujve kur banorėt e parė erdhen nga vendbanimi i Sanxhakut tė Nishit , Klaiq . Rreth 50 vjetė mė vonė nė vitin 1878, pas pushtimit nga ushtria e tretė serbe nga banorėt e mbetur nė Klaiq tė Lebanės fshatit Kokaj e dėbuan pas uzurpimit tė shtėpive dhe ekonomisė disa familjarėve tė Ali Bylykbashi dhe Demir Klaiqit-Koka , tė cilat vendosėn nė vendbanimin te Muhaxhiret e sotshėn tė Kokajve, sikur edhe tri familje tjera qė janė vendosur nė mes tė Kaēanikut dhe Ferizajit dhe mbajnė mbiemrin Koka, dhe shumė familje tjera nė Gjilan , Preshevė , Prishtinė , Shkup , Kumanovė , e tjera . Fshati Kokaj pėrbėhet prej tri lagjeve tė ndara njėra nga tjetra, e ato janė: Mahalla e Poshtme, Mahalla e Epėrme dhe nė mes tyre shtrihet Gurina.tokėn e blejtėn nga Isa Beu i Shkupit, ndėrsa kontraten e kan bėrė nė Vranjė. Nė kontratė shkruante se ėshtė paguar toka nga "Kisha e Epėrme" nė veri, e nė jug deri nė " Zllatare ", ndėrsa nė lindje nga Lumi Sllubica e nė perendim deri te Lumi Llapushnicė.
Shiko hartėn e Karadakut duke klikuar kėtu!
Nė kėte trevė, ishin tė parėt tanė-ilirėt, pėrkatėsisht fisi ilir-dardanėt. Mė vonė, pėr shkak tė pushtimeve tė njėpasnjėshme tė popujve tė ndryshėm, ndryshohet struktura etnike, por kurrė nuk zhduket rrėnja iliro-shqiptare. Ajo nė antikėn e vonshme dhe nė mesjetėn e hershme, me siguri, ka ekzistuar, pėrkundėr romanizimit tė popullsisė iliro-shqiptare. Edhe gjatė periudhės bizantine dhe mesjetės serbe ne territorin e Komunės sė Preshevės, pėrkundėr sllavizimit intenziv, etnikumi iliro-shqiptar vazhdon tė ekzistojė deri nė ditėt tona. Pas ardhjes sė turqve nė trojet shqiptare ėshtė ndaluar procesi i sllavizimit tė shqiptarėve, por ka filluar muslimanizimi i vrullshėm i tyre. Megjithėkėtė nė disa fshatra tė Karadakut deri vonė ėshtė ruajtur feja katolike. Pas luftės serbo-turke (1876-1878) nė territorin e Komunės sė Preshevės vendoset njė numėr i shqiptarėve (muhaxhirėve ) tė ikur nga trevat e Vranjės dhe tė Toplicės. Pas luftėrave ballkanike, Luftės sė Parė dhe tė Dytė Botėrore njė pjesė e shqiptarėve tė kėtushėm, pėr shkak tė trysnive politike, fetare dhe ekonomike, shpėrngulet pėr nė Turqi.Karadaku (nėntė fshatra tė tij) i takonin Kosovės. Para Luftės sė Dytė Botėrore u aneksuan nė territorin e komunės se Preshevės ishte qendėr e rrethit e nė kėte kohė ėshtė qendėr komunale. Duhet se pėr tė shkuar nė kėto vende, sepse njė tjetėr udhėtari nėse ėshtė studiues ose shkencėtar i duhet pėr tė parė shenja tė virgjėra tė etnosit tė endur nė veshjet dhe kostumet popullore tė gdhendura nė punimet me dru dhe kėshtu; gjurmė pas gjurme nė trevėn qė mban emrin Karadak do tė ndjehet origjinaliteti i njė populli tė lashtė dhe shenjat e forta e tė sigurta tė principatės sė dikurshme tė Arbėrit. Ka tė tjera vlera, ka tė tjera bukuri natyrore, por edhe kaq do tė mjaftonin qė ta bėnin tė domosdoshėm njė atllas emėrtimesh gjemorfologjike, qė janė shkruar edhe legjendtat e Kardakut me harta dhe fotot pėrkatėse, madje tė mėvetėsishėm pėr kėtė trevė tė famshme shqiptare. E njohur nė histori pėr etjen e banorėve tė saj pėr dituri, pėr famėn e burrave qė kanė mbetur ikona tė kulturės dhe historisė kombėtare, aty mbetet njė reminishencė e fortė e vlerave mė tė mira kombėtare. Kujtojmė kėtu qė nė vitin 1905 nė Stubėll ėshtė hapur shkolla e parė shqipe nė Kosovė dhe Maqedinin perendimore. Tė ardhur nga fisi Peon dhe Dardan i Ilirėve, banorėt e sotėm tė Malėsisė kanė ruajtur shumė tradita tė ēmuara pėr kulturėn e jetesės qė shtrihet nė fushėn e zejtarisė, bujqėsisė dhe organizimit tė familjes. Mė pas kėto treva ilire ngelėn nė zotėrimin e Dardanėve tė cilėt iu bashkuan ushtrisė sė Skėnderbeut, pas kthimit nga rrethina e Nissusit(Nishit) pėr tė ruajtur krishtėrimin dhe lirinė e Arbėrit. Pjesėmarrja e tyre ka qenė evidente dhe la pas traditėn e kuvendeve tė burrave pėr tė zgjidhur ēėshtje tė rėndėsishme kombėtare prej kohės sė shtetit tė Arbrit. Justinionit qė ishte nga kėto anė tė trekėndshit Dardan (Nisuss/Skopia/Ulpiniana. Kodet e diktuara nė kėto treva luajtėn njė rol thelbėsor nė ruajtjen e shtetit, familjes, gjuhės shqipe dhe kulturės arbėrore, si shkolla e parė shqipe nė Kosovė(1905) nė Stubėll tė Karadakut. Treva e Karadakut e ka ruajtur trashėgiminė historike kulturore e shpirtėrore tė saj me mjaft pėrkushtesė. Vetėm duke parė kėtė atlasin i Jahi Stanecit, dhe monoigrafia e kardinalit dr. kur sheh tė lulėzuar gjurmėt e kishės sė Dunavit, Stubllovaqa njė nga kishat katolike Binēė-Letnicė dhe, vija Prizrenė-Ferizaj-Shkup mė tė vjetra nėpėr mes Karadakut mbush sadopak fletėt "e djegura" tė historisė kombėtare prej pushtuesve tanė. Kjo kishė pėrmendet si udhėzues qė nė pjesėn e tretė tė shekullit XX, shėnon autori. Nuk mungon nė kėtė atlas as ēiftelia tradicionale, as porta dhe dyert e bukura tė kullave. Njė pjesė e mirė e shenjave dalluese tė kėsaj treve do tė gjenden nė arkivat e Konstantinopojės. Pastaj mėsime e Don Mikel Tarabolluzit, Mark Gashit(babit tė boemit Mirko Gashit tė autorit tė shumė veprave poetike, si dhe tė Ndue Gashit, mėsuesit tė pėrndjekur hap pas hapi vazhdon me hartėn fizike tė Karadakut edhe gjeomorfologu i parė qė hartoi fjalorin e parė terminologjik mbi malėsin e Karadakut, prof. dr. Jahi Stanecit qė shoqėrohet me tė dhėna pėr popullsinė nga gojėdhėnat pėr "Mitet e Kardakut", nėse kam tė drejtė ta quaj; busulla horizonti dhe leximi i hartės janė aty. Rezistenca e armatosur e Karadakut nė juglindje tė Kosovės 1941-1951
Reflektimi i tyre nė opinionin publik 28 shtatorit 1942 dhe 30-tė nėntor- 1944)
Formimi i grupeve tė para ilegale tė rezistencės sė armatosur nė rradhėt e shqiptarėve nė zonėn e pushtuar nga bullgaret ushtrohej dhunė e represion gjithmone e mė i madh, prandaj edhe LNĒ-ja, po zhvillohej ne ato zona nė pėrmasa mė gjithė pėrfshirėse. Rrathet e fshatarėve dhe minatorėve po shtoheshin pėrkrah LNĒ-sė, ku pas daljes nga burgu i Xheledin Kurbaliut, formohet grupi i parė ilegal nga Babush e Kadri Halimi,Kurtesh Agushi, Selami dhe Shemsi Hallaēi, mėsuesit nga pjesa tjter shqiptare: Hasan Dyngjeri, Sadri Mehmeti, Muharrem Ēollaku, Malė Beci, Vesel dhe Vehbi Rexhepi. Nė muajėt e verės korrikut po zgjeroheshin rradhėt edhe nė mes tė Gjilanit dhe Dardanės(ish-Kamenica)si nė Petroc nga Xheledin Kurbaliu formohet njė grup, prej andej pėrmes Sinan Hasanit njė tjetėr nė Pozhoran dhe nga ana e Ramadan Agushit nė Tėrpezė tė Vitia. Edhe nė Preshevė pėrmes Abdullah Krashnicės formohet njė grup nga vėllazėrit Selami e Shenasi Hallaēi, Riza Selimi, Selim Selimi, Xhemush Bina pėrmes njė lidhje nėpėr Karadakun e Shkupit dhe tė Kumanovės nga ana e Hazir Hazirit\\\'[1] nė zonėn e Karadakut tė Gjilanit.
Aradha e parė shqiptare partizane e Kosovės
Aradha e parė shqiptare partizane e Kosovės u formua me 28 shtator 1942 nė Ramjan te Vitia. Pėrballja po zinte fill si rezistencė e mos durimit, mbylljes brenda vetėvetės dhe shikimi i horizantit pėr tė qarė kėtė rrethimė tė hekurtė qė po ngushtohej ditė e pėr ditė shtohej edhe mė tepėr. Kjo po bėhej nė mes brigjeve tė lumit Morava dhe Bjeshkės sė Madhe, Karadakut pėrmes mėsuesėve, nxėnėsėve e studentėve nėpėr manastire e mejtepe qė pėr herė po shtohej me mėsimin amėtarė ndėr oda e konake tė kthyera nė mėsojtore tė para si ato fetare edhe laike.
Mė 28 shtator 1942, pas njė konsulltimi nga grupet e armatosura antifshiste nė njė fshat tė Ferizajt erdhen deri te marrėveshja qė nė misrishtėn e Ramjanit tė mblidhen si njė tog ndėr ata qė bėnin bėrthamat e para tė atyre motmoteve nė frymėn e luftės ēlirimatre, po prini Babushi e Kadri Halimi, Kurti, Selami, Meta, Ēollaku dhe Beci. [2] . Xheladin Kurbalia sapo ishte kthyer nga burgu me njė pėrvojė tė madhe po i mbledh rreth vetės nė shtėpinė e tij tė marrė pėr banim prej se ishte ik si muhaxhirė nga anan tjetėr qė shtypej mė fortė nga dajaku e plumbi i Bugarit dytė. Mėhallė mė mėhallė po endeshin njerėzitė e tyre pėr t\\\'i bėrė mendjet nė forcimin e krahėve tė tyre, jo vetėm pėr nė punėt e mundimshme qė bėnin nėpėr minierat qė po grabisin tė huajėt pasurin e tyre, por edhe nga njė krah pushke pėr tė forcuar pėrballjen pėrmes njė rezistence tė pamposhtur, duke u ndėrlidhur pėrmes koriereve nėpėr tė gjitha shtigjet qė ēonin drejt njė udhe qė e shihnin dritėn dhe tė nesėrmėn e tyre tė lirė. Ata besoni nė bindjet e tyre qė do ta arrinin me formimin dhe rreshtimin e tyre nė aradhėn e parė qė kishte bėrė skeletin e njė hierarkie ushtarake komanduese e tė ndėrlidhur me njė front tė pėrbashkėt qė lidhja mbahej pėrmes Kokės. Komitetin e Gjilanit e pėrfaqėsonte Xheledin Kurbaliu, sepse njė lidhje e tillė serioze ishte mjaftė bindėse e shpresėdhėnėse nisi nė njė cepė tė Ramajve nė drithėnajat qė po vihej nė njė bazė tė fortė pėrmes njė tė dėrguari Fadil Hoxha[1]] nga ana tjetėr e tokės sė Kosovės Juglindore sė bashku me Spahiun, Kėrpuskėn, Gulin, Kaspin, Dejdini dhe Sojevėn Kosova IX .
Sulimi i parė i armatosur
Sulimi i parė i armatosur pėr marrjen e Minierės sė Llojanit nė mes tė Preshevės dhe Kumanovės.Natėn e 28 shtatorit tė asaj vjeshtės sė hershme kishin arritur edhe luftėtarė tė tjerė qė zgjodhėn Xheledin Kurbalėn pėr t'i prirė nė aksionin e parė pėr tė liruar nga pushtuesit digat e pasura tė minierės, nė tė cilin aksion prijnė Xheladin Kurbaliu, komandant, Fadil Hoxha, Komisar Kurtesh Agushi, Sinan Hasani, Riza Selimi, Reshat Xhaferi, etjer.si dhe Hazir Kokės'[2] dhe pas vrasjes sė tij, caktohet Ramiz Cėrnica dhe Kurtesh Agushi* [[3]][3]. Ata po i mbėshteste fuqishėm edhe iu bashkuar edhe nėnprefekti i kazasė Rifat Berisha dhe nga anan e Liman Staneci qė pėrbėnte karhun tjetėr tė njė lidhje gjithandej etnisė.
Formimi i aradhės sė Sharrit
Mė pas nis njė varg zinxhir i shtrirjės sė dhunės pėrmes njė sulimi i parė i armatosur vale tė re tė arrestimeve, burgosjeve, por edhe vrasjeve sikur qė pasoi detyrismisht tėrheqjen kah Maja e Sharrit qė shoqėroheėt me njė anarki tė parnim-dorėzimit nė mes foracave tė huja tė kualicionit fashist. Nga ana tjetėr pas njė konflikti tė armatosur ka dalė nė skenė Mullai i kazasė nė mbrojtje tė atyre qė po u rrezikohej jeta, pasuria dhe lėvizja e tyre nga tė ashtuquajtuar "Dora e zezė" qė vriste e prsite natėn dhe ditėm drekė, edhe atė nė qendėr tė kazasė sė vjetėr. Por, secili po arrinte tė kuptojė atė qė po ndodhė ishte qartėsia deh bindja se nuk ka zgjidhje tjetėr pos lirimit nga ajo "dorė e zezė" qė u sillej kokave tė tyre si njė murtaj dhe me tehun eskuadronave tė vdekjesė. Shumė kujt i ra hise qė pėr t\\\'i dalė nė krah njė grupi tė tij qė po tėrhiqej malit nga njė rrethim spontan qė po i bėhej atyre se gjoja me veprimet e tyre,fillimisht numroheshin nė kishta dhe po e sertoni e hatroni zullumqari qė shfrehej pėr ti nėnshtruar me jetuar ende me logjikėn e robit dhe shfrytėzimin e robit deri nė asgjesim dhe asimilimin e atyre qė po e rezistoni fuqin e tyre pushtuese.
Krahu "Lidhja e II-tė e Prizrenit"
Krahu "Lidhja e II-tė e Prizrenit" nė juglindje tė Kosovės nė krye me Adem Gllavicėn e Mulla Idris Gjilani Mulla Idris Gjilani nga dr.Muhamet Pirraku i kazasė i kishte mbledhur krerėt e gjitha krahinave juglindore nė njė besėlidhje pėr tė mos lejuar asnjė trup tė trupave tė huaja pėr tė kaluar kėndej kufirit pėrgjatė udhės sė Frėngut nėpėr tė cilėn udhė lėviznin pėrmes vijės hekurudhore nė juglindje dhe pėrendim. Aty bashkohen tė gjithė nė njė fushėbetejė tė mbeten tė pamposhtur te Reka Gjakut-Rainės, ku trupat pushtuese u kapėn nga forcat vullnetare nė njė trekėndsh tė asaj ngushtice qė nisi pėrpjetė deri nė Majėn e Zezė, tė Brezės dhe atė tė Sharrit, duke iu dhėnė njė mėsim se si luftonin pėr tokėn e tyre, ku me atė rast si ditė feste muarėn dhe vendosėn Shkabėn dykrenare pa kurrfarė nishani tjetėr nė tė gjitha qėndrat pėrgjatė frontit juglindor. Nė njė copė tė vogėl tokė, nė njė cep tė saj, po bėnė luftė tė madhe ...
Beteja e Myqybabės
Dhe ajo Llaposhnicės qė pasoi pas betejės nė Rekė tė Raincės pėrgjatė udhės Frėngut* Reka e Gjakut( u zhvilluan nė rrethinėn juglindore tė Gjilanit, Kosovė mė 30 nėntor 1944 ndėrmjet njė koalicioni tė LNĒ- antifashist tė ballkanit dhe BRSS pro anglo-amerikane. Depėrtimi i shpejtė i forcave tė rreshtuara nga mbeturinat e forcave ēetnik serbo-bullgare tė Ballkan tronditi parinė politike qė i udhėheqete shqiptarėt dhe atė tė vendeve fqinje, pėr shkak tė ndikimit prorus, karshi boshtit anglo-amerikan tė boshtit natifshiast. Me 6 tetor 1944 u formua brigada XVII maqedonase me Glisha Sharanoviqin komandant, qė shpejt shtoi radhėt e numrin e ushtarėve. Me 14 nėntore, kjo brigadė hyri nė Shkup pėr t`u nisur po atė ditė pėr nė Kaēanik. Vetėm pėr njė muaj e diēka, deri me 14 nėntor 1944 likuidoi rreth 200 shqiptarė. Pas vrasjes se 128 vetave ne fshatin Bllacė e Ultė, kjo brigadė u nis pėr nė Karadak tė Gjilanit, me atė rast nė Stubell masakroi mizorisht tetė shqiptare. Mė 30 nėntor tė viti 1944, thirrjesė sė lidhur nė Kuvendin e Livadhit tė Shehit te Bria e Preshevės njė ditė mė parė u ishin pėrgjigjur vetėm vullnetarėt e tri fshatrave; Buricė, Lipovicė, Kokaj, Llocė, Depcė deri nė dhjetra veta, por numri i tyre iu shtuan edhe pėr disa vetė. Trupat e mobilizuara tė komanduara nga Sharanoviqi prej Gjilanit, depėrtojnė pėrmes Pisjanit dhe nėpėr Zhegėr, duke trupuar lumin Morava e Binēes pėr ta shkelur Kardakun. Siē dihet pas tri bisedeve tė ndėrmjetėsuara e Abdullah Preshevės,i cili nuk kishte garantuar se Brigada e XVII-tė serbo-maqedone do tė kalonte pa shkelur "nė ēdo pėllėmb toke, duke hyrė edhe nėpėr brenda nėpėr shpia", nuk ishte arritur marrėveshja pėr leje kalimin nėpėr Karadak, pasiqė edhe para orės para tė mėngjesit iu ofruan Myqyybabės. Aty i priten rojet shqiptare. Kolonat pushtuese janė shtrirė pėr dhe barkas dhe kishin kėrkuar leje me kalue pėr Preshevė. Kjo kėrkesė e tyre nuk u pranua, dhe ne ora 10-tė filloi sulmi i tyre. Fillimisht, mbrojta e barikaduar mirė i theu mbi tri herė dhe mobilizoheshin prapė me vullnetar tjerė nė Pasjan, duke qėndruar deri nė mbarmje. Numri i tyre vinte e shtohej gjithnjė, duke u shtuar me serb tė katundeveAnamoravė, deri sa ndodhi dhe u plagos komandanti i forcave shqiptare Ymer Myqybaba, i cili pėrherė ishte nė krahun e mbrojtjes sė popullatės civile, edhe tė serbėve tė Pasjanit gjat pushtimit Italo-bullgar dhe, ku shumė kishte tė plagosur tjerė e tė vrarė. Forcat e kualacionit pro-rus qė mėsynte prej tri anėve nė ora tetė hynė nė katund, nga i cili gratė dhe fėmijėt ishin larguar nė drejtim tė Karadakut lindor me kohė dhe ishin vendos ne Kokaj, dhe Llocė. Mė vonė pas depėrtimeve nga Maja e Curretėve, ku ishte edhe komandant pas qė ka marrė plagė vdekjepruese, dhe fshatit i vihet zjarri shtėpive nga forcat okupuese. Pas plagosjes nė anėn e majtė nėn krahrorė tė Ymerit, rezistencėn e armatosur e kishte pas mbajtur njė grup nė tėrheqje nė krye me Xhemė Lekin(Xhemail Ibrahimit), ku i kishte pas veti njėsitin e vezhguesve nė prapavijėn e luftes barikadohet nė Llapushnicė, ku derdhet prroi i Hardhisė nė shpatin e Kokajve, po atė ditė ditė pas Shėn-mitrit tė vitit 1944, pasdite njė luftė ballė pėr ballė me forcat armike qė ia kishini vėnė zjarrin Myqybabės.
Beteja e Llapushnicės
Komandantet lokal ia kishin mbajtur krahun perėndimor nė Komitetin pėr mbrojtjen e trojeve etnike nga aneksimi i dhunshėm serb, pėr t\\\'ia prerė vijėn hyrjeve tė forcave tė huaja, pėrmes enklavave, te lumi i Moravės, tė Brigadės XVI-tė serbe dhe asaj tė XVII-tė maqedone, kur u bė njė rezistencė e armatosurė nga vullnetarėt pėr ta mbrojtur prakun e shtėpive tė tyre tė prirė nga Komandant Ymer Saqipi(Myqybaba) dhe pas plagosjes nė anėn e majtė nėn krahrorė tė Ymerit, rezistencėn e armatosur e kishte pas mbajtur njė grup nė tėrheqje, ku i kishte pas veti njėsitin e vezhguesve nė prapavijėn e luftes barikadohet nė Llapushnicė, ku derdhet prroi i Hardhisė nė shpatin e Kokajve, po atė ditė ditė pas Shėn-mitrit tė vitit 1944, pasdite njė luftė ballė pėr ballė me forcat armike qė ia kishini vėnė zjarrin Muēibabės. Atė ditė nė vijen e frontit siē dihet kishte mbetė i plagosur pėr vdekje Ymer Myqybaba sa ishte nė tėrheqje nė drejtim tė Kokajve, si edhe njė luftėtar nga fshati Llovcė i lagjės sė Hazirajve, Ahmet Haziri, plagoset dhe pas dy javėsh vdes mė vonė nga plagė e marrė vdekjepruese me 14 dhjetor 1944.
Vija frontale e Betejės ishte nga Kotliana e deri te Gryka e Lerajve e deri te Maja e Curretėve .
Nė tėrheqje disa luftėtar me Xhemė Lekin u fortifikuan nė njė shpellė guri dhe vran togun e diverzant tė armikut, pėr ti dhėnė leksion atyre qė kishte mėsy me shkel nė Karadakun. Disa prej tyre i kish pas nxėnė taksiroti, e vriten aty, 6-tė tė parėt mbetėn tė vrarė, dhe ma vonė pėrforcimet pati tjera qė arritėn tė kapen dhe mbahen rob nga ana e ēetnikėve, dy tė rinjėt, Jashari e Kadri Koka pasiqė i lidhėn pėr pushkatim, i liruan sa pėr ti bartur me gomar pėr t\\\'i ngarkuar tė vrarėt nė Llapushnicė, ndėrsa tė tjerėt e vrarė anės tjetėr tė vendi i quajtur te Qafa e Lekit nė mes Buricės, Lipovicės e Myqybabės, tė cilėt i pėrcollėn me ēerret tė mbushur pėrplot me trina pkah Pasjani. Tė vrarėt nė fund tė prrot tė katunishtės qė bie nė lumin Llapushnicė, njė nga njė lidhur si ngarkesa me dry, dhe i kishin ngarkuar me njė gomar, por njė prej kufomave qė ishte mė i leht ia mėrrte anėn dhe, prej tyre e kishin lidhė nė paragon tė samarit deri te laku, te Mullini i Kokajve. Aty nė lakesen pėr ballė Birės sė kaēakėve u kishte rrėshitur njeri prej tyre e u kishte ra me kokė pėrtokė. Kėte e paguan me nga njė tė rėnie tė kondaktit tė pushkėve, Arifi i Myqybabės, Jashari me Kadriun e Kokajve, dhe nuk iu nda fare stupci deri sa ishin varrosur te vendi i quajtur varret e huaja nė kodėr tė Kokajve. Plaku Sali Koka i kishte pritur te vendi i quajtur Rup, partizanet e revoltuar tė cilėve u kumtua nė emer tė fshatit Kokaj se, pos fėmijėve deri 13 vjeē dhe pleqėve e grave e tė sėmurėve nuk kishte njeri tjetėr nė Kokaj dhe nuk do tė ketė rezistencė tė armatuasur, ndėras burrat janė larguar nga paniku se mund tė ju ndodh ndonjė e keqe, pasi qė ishin dėgjuar tė shtėna me armė dhe shkėmbim zjarri nė Myqybabė dhe Llapushnicė. Bataloni duke kaluar kishte hasur nė njė zgurė lisi tė fshehur te Mėhalla e poshtme e Kokajve, plakun Hajdar Burica tė cilin e kishin vrar me gjakėftoftėsi nga afėrsia. Nuk kaluan shumė ditė dhe prapė u kthyen tė paftuar ashtu siē kishin ardhur pas tri javė pas Shėn-mitrit pėr t\\\'i marrė eshtrat e atyre qė ishin vrarė pėr tokėn e huaj. Duda te Kokajt qė kishte qėlluar rastsisht ti bie aty pari nė arėn e saj, ku ishin varrosur, kishte dalė njėri nga ata qė drejtonte cerremonialin e zhvarrimit pėr ti kėrkuar asaj nėse, u kishte mbetur borxh pėr tokėn qė kishin varosur aty. Sot e atė ditė vendi quhet vend i vakafit. Kjo ėshtė quajtur kėtu prej atėherė si hanė e donė si vakaf, ku janė varrosur e zhvarrosur asqeria e huaj, secili prej atyre qė u vranė i kanė mbledhur eshtrat, thonė pjesėmarrės tė asaj lufte pas kthimit tė tyre nga mali, tė cilėt ishin vullnetar nė vijen frontale te Qafa e Myqybabės. Dhashtė zoti e qofshin tė fundit, si ogur i zi.
Vendasit e kishin pranuar dhe ishin rreshtuar pėrkrah LNĒ-sė, por jo tė nėnshtruar edhe me pushtimin nga sllavokomunistet
Krahu juglindor kishte mbajtur ushtritė e huaja pėr tė mos invaduar deri nė ditėn e Bajramit, 28 qershor-28 gusht 1944, Beteja pėr udhė tė Frengit. Fronti i pėrbashkėt lindor i Aleancės antifashiste Jalta, ia kishte prerė vijėn zonės perėndimore dhe lindore, sipas pazarit tė tyre tjetėr kund. Secili (Ai) qė nuk i ka duart e pėrgjakura le t\\\'i bashkohet aleancės antifashiste, u tha, Ali(Ferat) Bej Draga, pėrfaqėsuesve tė legjislaturės sė vjetėr Minister nė Beograd. Tkurrjet(ngushtimi) nė lindje tė vendit si: Depcė,Caravajkė, Staneci, ElezBalia, Kruhalia, Buhiqi, Ilica, Ranatoci-Muhaxhirėt e Kokajve, Maxhere ishin nisur kaherė tė parapėrgaditen pėr aneksim me anė tė vrasjeve tė hapura dhe misterioze, pėrmes likudimeve, arrestimeve, dėbimeve, maltretimeve, varfėrisė, mbjelljes sė frikės. Zvoglimi i territoreve patė filluar me njėherė pas Luftės serbo-turke (1876-1878) nė territorin e Karadakut vendoset njė numėr i shqiptarėve (muhaxhirėve) tė ikur nga trevat e Vranjės dhe tė Toplicės. Pas luftėrave ballkanike, Luftės sė Parė Botėrore dhe Lufta Dytė Botėrore njė pjesė e shqiptarėve tė kėtushėm, pėr shkak tė trysnive politike, fetare dhe ekonomike, shpėrngulet pėr nė Turqi.Karadakut me (nėntė fshatra tė tij) qė shtrihen nė Luginė tė Preshevės i takonin Kosovės, si dhe dy fshatra tė Malėsisė sė Bujanocit. Para Luftės sė Dytė Botėrore u aneksuan nė territorin e komunėve tė Bujanoci dhe Preshevės si qendra komunale tė Kosovės lindore e tė aneksuar nga Serbia. Kuvendin e Livadhit tė Shehut te Karadaku lindor i Preshevės Mė 30 nėntor tė viti 1944, thirrjesė sė lidhur nė Kuvendin e Livadhit tė Shehut te Bria e Preshevės njė ditė mė parė u ishin pėrgjigjur vetėm vullnetarėt e tri fshatrave; Buricė, Lipovicė, Kokaj, Llocė, Depcė deri nė dhjetra veta, por numri i tyre iu shtuan edhe pėr disa vetė. Forcat tjera shqiptare tė prirė nga Ali Syla ishin nė krahin tjetėr te Pėrroni Vaēka Ilicės, ndėrsa Mulla Idris Gjilani, po kalonte me truprojen te Ura e Budrikės, sikur edhe trupat e komanduar nga Hysen Tėrpeza nė gjendje gadishmėrie pėr mbrojtje tė popullatės civile. Limon Staneci- ish-sekretar nė nėnprefekturėn e Gjilanit, Ibrahim Kelmendi nė pėrcjellje tė situatės te Prroni i Kokajve tė poshtėm, dhe pastaj kalojnė nė anėn e Sllubicės pėrkarshi,ndėrsa Adem Stanēiqi, kishte bėrė thirrje "pėr vetėpėrmbajtje dhe mosprofokime tė amatosura. .
Terrorizmi sllavoēetnik dhe Fronti Lindor
Pasojat e kėsaj ditė, ku nė vijen e frontit siē dihet kishte mbetė i plagosur pėr vdekje Komandanti Ymer Saqapi nė tėrheqje nė drejtim tė Kokajve, ku dhe vdesė dhe varroste te varrezat e mėhallės sė poshtme. Edhe njė luftėtar nga fshati Llovcė i lagjės sė Hazirajve, Ahmet Haziri, plagoset dhe pas dy javėsh vdes mė vonė nga plagė e marrė vdekjepruese me 14 dhjetor 1944. Tė plagosur pati edhe tė tjerė si dy djemtė i axhė Baftjar Depcės, tė cilėt janė strehuar nė mes tė fshatit Llovcė dhe Kokaj te Livadhet e Kishės me vetm nga njė bombė nė kokė, tė cilėt i shpėtuan ekspeditės pushtuese serbo-bullgare. Komandanti Ymer Myēybaba i plagosur u transferua nė fshtin Kokaj, te prroi i Kokajve, ku pas kishte marrė plagė vdekjepruese ndėrroi jetė dhe u vorros nė varrezat e Mėhallės sė poshtme tė Kokajve . Djegeja e 73 shtėpive, hambarėve dhe plemėve tė Muēibabės u bė me 30 nėtor 1944 dhe fillim tė dhjetor 1944, duke mobilizuar serbėt lokal,dhe trupat dezertuar ēetnike pėr t\\\'iu vėrsulur drejt territorit tė Karadakut lindor tė Gjilanit dhe Preshevės, kinse per ti ndihmuar brigaden XVI te Serbisė, tė cilat bėjnė plojen nė Iseukaj, ku u masakruan 93 veta, 33 veta nė Gosponicė, 13 veta nė Sllubicė, nė Kokajt 3(tre) e tjerė. Komandanti,Ymer Saqip Muēibaba kishte mbajtur krahun perėndimor nė Komitetin pėr mbrojtjen e trojeve etnike nga aneksimi i dhunshėm serb, pėr t\\\'ia prerė vijėn hyrjeve tė forcave tė huaja, pėrmes enklavave, te lumi i Morava e Binēės, tė Brigadės XVII maqedono-kosovare, poi vinte nė ndihė Brigadės XVI serbe tė shpartalluar gjat depėrtimit nė malėsi tė Karadakut dhe Gollakut pėrgjat vijes frontale prej Majės Kikės e pėrtej vijės hekurrudhore udhės frėngut e gjer te Reka e Raincė dhe tė Brezės. Brigada nė fjalė vazhdoi rrugėtimin pėr tė kaluar nė Gollak, ku fati i njė bataloni tė saj ishte shkatėrruar nė mes tė Qarrit, Vriēecit dhe Gurit tė zi, nga kishin arritur tė shpėtojnė vetė gjashtė veta kanė aritutr tė gjallė nė Vranjė, arkivi rajonal Gjilan, LNĒ. Fronti i Kosovės lindore
Mė 17 dhjetor 1944, rreth 1000 burrave nėn armė, tė Malėsisė sė Bujanocit nė Zarbincė, dhe tė Karadakut tė Preshevės u mbajt Kuvendi i themelues u zgjodh Shtabit Drejtues tė Rezistencės Shqiptare pėr Kosovėn Lindore, nėn udhėheqjen e Mulla Idriz Gjilanit, i cili u zgjodh edhe komandant i Forcave vullnetare shqiptare tė krahut Lindor dhe sekretar Muharrem Fejza, zėvendėskomandant Sylė Zarbinca, kurse pėr anėtarė u emruan komandantėt e njėsive (guerile): Shefki Hajdini-Desivojca, Ajet Rainca, Lam Breznica, Ajet Kosovica, Xheladin Kurbalia, Lotė Vaku, Hoxhė Isuf Lipovica, Faik Tairi dhe Sulė Hotla. Komandanti i ēetave tė armatosura balliste pėr krejt viset e Kumanovės edhe nė rolin e anėtarit tė Shtabit tė Lėvizjes sė Rezistencės Shqiptare tė Kosovės Lindore, edhe nė rolin e promotorit pėr organizimin e Komiteteve tė Rinisė Nacionaliste pėr Mbrojtjen e Kosovės nė viset e Kumanovės, Sulė Hotla, ndėrsa nė rajonin e Karadakut tė Kumanovės vepronte Bataljoni i Karadakut nėn udhėheqjen e Sulė Hotlės, sipas urdhėrave qė vinin nga Mulla Idrizi, respektivisht prefektura e Gjilanit dhe Shtabi Suprem pėr Mbrojtjen e Tokave tė Liruara Shqiptare tė Kosovės Lindore.
Rezitenca e armatosur me grupin e fundit
Rezitenca e armatosur me grupin e fundittė Hasan Alisė e mėsuesit Mustafė Koka .Mustafė Koka lindur nė fshatin Kokaj mė 1931.Mustafė Koka gjatė viteve tė fundit tė Luftės sė Dytė iu bashkua njė njėsiti tė Brigadave shqiptare qė po kalonte nėpėr Kokaj, si luftėtar 15 vjeēar nė nėntor tė 1944 dhe, mė vonė sa qėndroi nė Tiranė, kreu kualifikimin pėr mėsues. Me nė fund tė vitit 1947 ishte kthyer nė Kosovė, ku filloi punėn e mėsimdhėnjes, nevojė kjo qė ishte shumė e madhe pėr malėsorėt e Karadakut dhe banorėt eAnamoravės. Puna e Mustafė Kokės nė fushėn e arėsimit nuk zgjati shumė pasi qė pushteti komunist jugosllav pėr shqiptarėt e Kosovės u bė i padurueshėm, kėshtu qė Mustafa vendosi tė ballafaqohej me pushtuesin edhe nė mėnyrė tė armatosur. Pėr disa vite resht, Hasan Alia Remniku dhe Mustafė Kaka u bėnė sinonim i tmerrit pėr serbėt, ka qenė simboli i rezistencės sė pushtimit jugosllav tė pas Luftės sė Dytė Botėrore. Sė bashku me patriot tė tjerė, pėrfshirė Hasan Remnikun, u vra pabesisht nė njė pusi qė ia kishte pėrgaditur UDB-ja me 11 tetor 1951.Mėsuesi, Mustafė nė mendjen e tij kishte edhe ngjarjet historike. I kujtohet se si arriti t\\\'i bashkohet njė batalioni tė armatės shqiptare, nė dimrin e madh, para se tė kapitullon nazistėt, deri sa po kalonte aty pari. Mustafa, si njė trembėdhjetė vjeēar nė njė mėnyrė jo tė zakonshme ishte lidhur me ta, pasi qė nė njė gjuajtje me armė, te kroi i pėrroit tė Kokajve, nuk e kishte gabuar shenjėn. Musafit i miklonin kėmbėt duke pritur komandant Haxhiun, pėr tė marrė lejen e tij, qė ta provonte edhe ai. Me tė parėn ndau rrasėn e gurit nė thėrrmija, dhe pasi qė luftėtarėt e trimėruan pėr njė sukses nė shenjėtari aty pėr aty, kėrkoi qė t\\\'i bashkohet, nėse mundė ta lejonin ata dhe familja e tij, pėr tė vazhduar shkollimin dhe stėrvitjet nė pėrfitimin e shkathtėsive ushtarake. Atė ditė Mustafa mori pėlqimin, por mė parė duhej ta kryente shkollimin si kusht i parė pėr ta ndihmuar vendin e lėnė nė duart e tė huajve. Duke u ndarė prej tyre mori edhe pėrshėndetjet pėr mėsuesit shqiptar tė cilėt ishin tėrhequr nė kryeqytet.Me tė arritur nė kryeqytetin e vendit, studioi tre vjet e gjysmė nė gjimnaz. Nė stėrvitjet pėr shenjėtari nderohet me medalje tė artė si pėrfaqėsues i vendit nė garat ballkanike. Ai, me tė mbaruar shkollimin, me njė dekret emėrohet mėsues i parė, fillimisht nė Uglar, pastaj nė Remnik dhe Gjylekarė tė Vitisė.
Pėrballja e mėsuesit Mustafė Koka me UDB-ashėt
Nė fund tė muajit maj 1951, tė fillimit tė gjysmės sė dytė tė shekullit tė kaluar, dy oficerė tė lartė tė UDB-sė e ndjekin hap pas hapi. Ardhjen e UDB-sė nė fshat e parandiente mėsuesi Mustafė Koka si kob i rikthyer nga ajo ditė qė kishte pėrcjellė pėr nė burg, babanė, axhėn dhe vėllain. Kah gjysma e atij muaji i trokasin nė derėn e banesės sė tij nė Remniku. Nė fillim tė qershorit tė atij moti(1951), dy oficerė tė lartė tė UDB-sė e ndjekin hap pas hapi. Ardhjen e UDB-sė nė fshat e parandiente mėsuesi si kob i rikthyer nga ajo ditė qė kishte pėrcjellė pėr nė burg, babanė, axhėn dhe bijtė e vėllait. Kah gjysma e atij muaji i trokasin nė derėn e banesės sė tij nė Remniku. Sipas Arif Sylės, sekretar nė instancat komunale tė arsimit, tregon sot me rastin e 57 vjetrit tė atyre ngjarjeve se, "Mustafa ishte i ri dhe nuk mund ta duronte ma maltretimin dhe zullumin e UDB-ashėve tė cilėt e merrėnin tė premteve pas mėsimit dhe deri tė hėnėve nuk e lėshonin, kur njė ditė para se tė kthehej mėsuesi nga njė mbledhje e fshatit, i cili i kishte kėrkuar qė tė vihen nė lidhje me Hasanin sepse nuk mund tė qėndronte nė ilegalitet, kur kėrkohej qė ta dorėzonin njeriun e fundit tė ilegales, Alia.Lila dhe Voja, futen tė paftuar nė banesėn e tij, kinse pėr ta kaluar natėn, por qėllimi i tyre, ishte qė ta dėbojnė atė pėr tej bjeshkėve. Pasi kėrkoi ta lejonin tė shkoi pėr tė fjetur te shėrbėtori i shkollės, sepas aty ishte ngusht ai e kishte lėnė njė revole, Pallaber i gjermanit pėr ta ruajtur kokėn. nė mėngjes kur u kthe ditė nuk patėn kohė pėr t\\\'u pėrshėndetur sepse u kthyen pėr ta pėrcjell ardhjen e UDB-sė. Andaj vendosi t\\\'i kthehet malit, tjetėr udhė nuk pati. Merr revolen beret, qė e kishte amanet nga babai, dhe ju kthehet "mysafirėve" nė odėn e tij pėr ta dėrguar amanetin e etėrve nė vend. Me tė hyrė nė derė, i gjen duke luajtur shah, por nė vend se t'i luante figurat e shahut pėr t'i nxėnė nė mat, nxjerr revolen dhe zbrazi nė ta. Duke dalė jashtė me nxitim, e pa gruan e axhės Metė nė oborrin e shtėpisė sė tij.
Pėrballja kundėr atyre pushtuesve po zinte fill si rezistencėn e mos durimit, mbylljes brenda vetėvetės dhe shikimi i horizantit pėr tė qarė atė rrethim tė hekurtė qė po ngushtohej ditė e pėr ditė shtohej edhe mė tepėr. Ajo po bėhej nė mes brigjeve tė lumit Morava dhe Bjeshkės sė Madhe, Karadakut pėrmes mėsuesėve, nxėnėsėve e studentėve nėpėr manastire e mejtepe qė pėr herė po shtohej me mėsimin amėtarė ndėr oda e konake tė kthyera nė mėsojtore tė para fetare dhe laike siē u vepra me rastin e mėsuesit Mustafė, cili mbante nė njė sistem strukturėn e njė lėvizje ilegale qė po shtohej nė rradhėt e shqiptarėve jashtė kufijve tė Shqipėrisė qė kishte filluar mbi atė Livizjen Ēlirimtare qė pėr shqipatrėt. Mustafa kaloi shtėpi mė shtėpi, mal mė mal e gur mė gur, deri nė jatakun mė tė sigurt. Mė vonė ra nė lidhje me Hasan Alia tė cilėt vendosėn tė largohen nga atje, pėr shkak se ishte shtuar zullumi mbi jatakėt e tyre. Kah fillimi i vjeshtės shkuan nė anėn tjetėr tė Arbėrisė sė lirė. Ata nuk arritėn ta kapėrcejnė malin pėr tė dalė pėr tej gardhit, bėnte mjegull dhe binte shi vazhdimisht. Ishte njė mot i ligė qė mbahet mend mė gjatė se herėve tjera. Por papėrkulshmėria dhe lufta e vazhdueshme, edhe pse i kanė zvogėluar nė masė, nuk kanė arritur asnjėherė tė na zhdukin
Udha e kėputur nė mes kufirit shqiptar
Njė ditė vjeshte, deri sa po priste lidhjen nė Kokaj, kishte vendosur tė rrezikonte: do tė qėndronte nė kullėn e vetė. Mustafė po i qėndronte nė besė nėnės, se nuk do t\\\'i bie nė duar UDB-sė pėr tė pėsuar si ishe keq e mė keq, ashtu siē i ndodhi babait tė tij, edhe pas amnistisė sė premtuar. Mustafė e nuhati i pari tradhtinė dhe nuk e lėshonte nga tyta e armės I.Z. qė kishte marrė pėrsipėr pėr t\\\'i pėrcjell matanė gardhit. Iu kujtua edhe vrasja e dhjetė vjet mė parė buzė kufijve tė gardhit tė thurur me zapti edhe aty, ku kurrė nuk e patėn vendin. Edhe pas lėnė me fjalė tė varrosėt nė mezhde tė kufirit pėr tė cilin kishte luftuar hon e donė para se ta lėshonin nė mėnyrė kolektive tokėn te Molla e kuqe, pėr t\\\'i shpėtuar shfarosjes. Sipas planit tė marrė nga UDB-ja e dinte se Hasan alia do tė goditėt nė gjoks, Mustafė nė Kokė, ndėrsa Agush Bresalci tė pritėt me breshėri, deri sa do ta kalonte lumin me gruan e tij nė shpinė. Mustafė e mbante pėrkrahu gruan Rabėn. Ai mbante edhe armė tė gjatė edhe njė revole Beret qė e kishte amanet nga vėllai i tij Jeta. Beretėn e mbante nė brez. Pas kėsaj, duke kaluar me hapa tė shpejtuar nėpėr njė rrafshinė, pėr herė tė parė, pas gjithė asaj lufte, po i tradhtonte mendja. Nė kėtė heshtje shkrepen dy armė, sixhim. Menjėherė pas kėsaj u ndezėn kandilat e turpit pėr ta ndritur terrenin, deri sa Mustafė me Agushin ai pren dritat me rafalėt e tyre, me qėllim qė ta mbulonin terrenin me terrin e asaj nate tė pabesė, qė ishte improvizuar si nė skenė tė teatrit, te vendtakimi nė Bri. Dritat e kthyera nė drejtim tė tyre, sė bashku me sirenėn e trupave pushtuese fare pranė tyre, po e ndriēonin ujin e Drinit tė pėrgjakur prej tre burrave dhe dy grave. Ndėrsa njė ushtar i ri, po i pėrgjigjej zėrit tė gruas sė Agushit, Qibrijesė, pėr t\\\'i dhėnė njė pikė ujė me grusht. Kėtė e ndaloi Komandanti Kristė, duke ia sharė nėnėn shqiptare... "Do t\\\'iu vrasim tė gjithėve". Lama e miellit tė kazasė po i priste nė agun e parė qė kur ranė. As nė emėr tė katundit nuk ua dhanė kufomat, as tė mėsuesit tė vrarė bashkė mė bashkėshorten e tij, dhe as tė tre kaēakėve tė tjerė. Familja e ngushtė e mėsuesit kishte mbetur nė gra e fėmijė. Nėna mallkonte edhe nė ditėn e tretė qė ishin ekspozuar te pazari i Lamės.. Asnjė gjėmė, asnjė pikė lot nuk i kishte dal asaj burrėreshe, as para masės sė dalė te Lama e millit. Nėna e Mustafės, Habibja e kishte rritė pėr krenarinė e sotme. Pas vrasjes, trupi i tij u ekzpozua nė Gjilan, si formė represive dhe mėnyrė pėr tė frikėsuar banorėt e kėsaj ane tė Kosovės.
Citatet:
~ Riza Drini :"Boshti i ra Rusisė. Gjermania e humbi luftėn ".
Drini qante e dėneste: "Shihe, kam dronė se punėt do tė marrin mbrapėsht dhe sė shpejti nėpėr kėtė tokė tė shenjtė shqiptare do tė rrjedh gjaku rrėke i shqiptarėve sa qė toka nuk do ta pijė. Unė nuk po e di se ku do tė mbetet Kosova dhe fati i kosovarėve. ..". Drini: "O Hysen Tėrpeza, ja ku ta them: Kosova mbaroi. Ti si djalė i ri qė je, ia jep besėn kombit shqiptar se do tė luftosh deri nė fund. Dikush duhet tė luftojė!". Prefekt!Hysen Tėrpeza ta jap besėn, zotėri prefekt se me ditė qė do tė bėhen rrafsh Kosova dhe Shqipėria, se pa luftuar kundėr armikut nuk do ta lė ".
Vendasit e kishin pranuar dhe ishin rreshtuar pėrkrah Luftės nacional ēlirimtare, por jo tė nėnshtruar edhe me pushtimin nga sllavokomunistet .
Ali Draga, i biri i Ferat Dragės ministėr nė Beograd :
*Njoftonte) se" Pėrkrahja prej boshtit(Anglo-amerikan) qė kishte fituar nė vitin 1942,( kah fundi i \\\'44-tės) nuk ekziston mė prej marrėveshjes sė Jaltės"(kumtuar nga dėshmitarėt e kohės).
"Prej Kumanove, shkova nė katundin Mateē, siē pata mėsue gjindej Sylė Hotla me 150 vetė tė armatosun. Pėrveē kėtyne, ai kishte edhe tjerė shokė qė kishin armė, dhe mė tha se nė rast nevoje edhe ata mund tė vijshin. Pėr ketė plak tė sinqertė, trim dhe me dinjitet, shokėt e tij dhe tė gjithė shqiptarėt e rrethit tė Kumanovės kishin respekt. Pa ndonjė vėshtirėsi, ky plak kreshnik dhe unė u muarėm vesh me i luftue partizanėt, se sa kėta tentojshin me kalue hekurudhėn, e cila ndan shumicėn shqiptare prej shumicės serbo-maqedone. Me 11 shtator 1944, u ktheva nė Preshevė
" sipas memoareve e prof.Ibrahim Kelmendi-Aliu*[4] , pėrshkruar gjendjen e para fillimit tė luftimeve pėr mbrojtjen e Preshevės dhe kufijve etnikė.
Regjisori i njohur jugosllav, Veljko Bulajiq, duke u bazuar nė kėtė aktivitet tė Mustafė Kokės, sipas skenarit "Poslednje Albanske Bande na Kosometu" (Bandat e Fundit tė Shqiptarėve nė Kosovė), gjiroi filmin e njohur Kapetan Leshi, ku mėsuesi qė paraqitet nė kėtė film ėshtė Mustafa, kurse vendi ėshtė fshati Kokaj. Natyrisht, filmi paraqet ngjarjen e rregulluar sipas shijes sė pushtetit okupues serb.
Burim i tė dhėnave
Sipas dokumenteve tė botuar Historiku i Preshevės pėrmbledhje shkrimesh, si dhe libri Ibrahim Kelmendit- Aliu "Presheva-...Ibrahim Osmani-Kelmendi ka lindur mė 16.04.1916 nė Preshevė. Vdiq mė 24.01.1979 nė Melburn tė Australisė. ",M.Xhemajli: Hysen Tėrpeza, njė legjendė pėr Kosovėn, Biseda/intervista, dr.Muhamed Pirraku:"Mulla Idris Gjilani dhe mbrojtja kombėtare e Kosovės lindore...", Anamorava e Kosovės nė revulucion 1941-1945 Grup autorėsh,artikujt nga autori N.Ramadani:Revista"Fjala jonė", Prishtinė, 1996, "Dėshmi mbi luftėn e fundit*Lufta e II Botėrore, si dhe dėshmitarėve tė pjesėmarrėsve tė gjallė tė atyre ngjarje, Flaka e Revulucionit, pjesa e IX, Skender Latifi- "Lugina e Preshevės...",Emin Pllana, Kosova dhe reformat nė Turqi, Prishtinė, 1978. Mr. Aliriza Selmani;Gjilani me rrethinė 1908-1912. Prishtinė 1998 small>
[5] , pėrshkruar gjendjen e para fillimit tė luftimeve pėr mbrojtjen e Preshevės dhe kufijve etnikė.
^ Dr.Fehmi Rexhepit, historian dhe dokumenteve arkivore tė arkivit rajonal tė Gjilanit, Shkupit, Kumanovės tė arkivuara nga Selim Norēa, Kurtesh Agushi, Hoxhė Ibrahim Capari, si dhe tė bashkpuntorėve e dėshmitarėve tė atyre ngjarjeve tė Kardakut 1941-1943, tė botuara edhe nė librin "Flaka" (pjesa e IX) nga Autobiografia.
^ LNĒ nė rethinėne Gjilanit nga dr.Fehmi Rexhepi
^ Kurtesh Agushi jetonte nė Shkup, ishte njė ish-student i Beogradit, dhe njeri kyq i LNĒ-sė nė rajonin juglindor tė Kosovės, i cili nė vitin 1936 kishte marrė pjesė nė demostratat e studentėve dhe tė komunistėve tė Beogradit pėr tė kėrkuar armė qė tė shkonte e tė luftonte nė Spanjė, dhe kryetar komune nė Kamenicė(Dardanė
^ Ibrahim Osmani-Kelmendi ka lindur mė 16.04.1916 nė Preshevė.Vdiq mė 24.01.1979 nė Melburn tė Australisė
^ Ibrahim Osmani-Kelmendi ka lindur mė 16.04.1916 nė Preshevė.Vdiq mė 24.01.1979 nė Melburn tė Australisė
Kokajt ndėr mote
Kokaj ėshtė njė fshat nė Malet e Karadakut (Malet e Zeza), Gjilan, Kosovė. Vendbanimi Kokaj shtrihet nė juglindje tė territorit tė Komunės sė Gjilanit, gjegjėsisht nė skajin juglindor tė territorit tė Kosovės. Ky vendbanim i vendosur thellė nė Malet e Karadakut ėshtė 18 km larg Gjilanit( 12.2 km vija ajrore nga qendra e Gjilanit dhe 10.20 nga qendra e Preshevės dhe 17 km nga Bujanoci). Fshat kodrinor-malor i tipit tė shpėrndarė, i vendosur nė shpatet e Maleve tė Karadakut, nė gjerėsinė gjeografike veriore prej 42° 23' 26 dhe 21° 34' 46 tė gjatėsisė gjeografike lindore. Vendbanimin Kokaj e pėrbėjnė tri lagje: Lagjja e Poshtme, Lagjja e Epėrme dhe nė mes tė tyre Lagjja e Gurinės. Pėr nga lartėsia mbidetare dallojnė lagjet njėra prej tjetrės. Nga 650 m lagjja e Poshtme, 7oo m e Gurinės dhe 750-800 ajo e Epėrmja. Maja mė e lartė arrin 860 m lartėsi mbidetare. Territori i fshatit Kokaj kufizohet me at tė Llocės nė veri, tė Sllubicės nė lindje, nė jug me Maxherėn dhe Ranatocin (qė i takojnė komunė sė Preshevės) e nė perėndim me territorin e Myqėbabės dhe Buricės. Ndryshe territori i fshatit Kokaj shtrihet nga Lumi i Sllubicės nė lindje , deri te Lumi Llapusha (Lapushnica ) nė perėndim dhe nga Kodra e Lestes ( Llocė) nė veri deri te vendi i ashtuquajtur Zllatare nė jug ( Ranatoci). Sipėrfaqja e pėrgjithshme e territorit tė fshatit Kokaj ėshtė 402 .52 ha. Fshati Kokaj i takon Bashkėsisė Lokale tė Pogragjės. E tėrė Bashkėsia Lokale e Pogragjės ka njė sipėrfaqe prej 50km 2 ose 9.7%tė territorit tė komunės, nė vitin 1981 pėrbėnte 4.3 % tė tėrė numrit tė banorėve tė komunės,ndėrsa pas luftės edhe pjesėmarrja e popullsisė ėshtė edhe mė e vogėl. Komuna e Gjilanit ka territor prej 253 km2 dhe rreth 130.000 banor (vlerėsim viti 2003). Si vendbanim ėshtė krijuar para dy shekujve kur banorėt e parė erdhėn nga vendbanimi i Sanxhakut tė Nishit, Klaiq. Fshati Kokaj pėrbėhet prej tri lagjeve tė ndara njėra nga tjetra, e ato janė: Mėhalla e Poshtme, Mėhalla e Epėrme dhe nė mes tyre shtrihet Gurina, ku edhe ėshtė shkolla e fshatit e ndėrtuar nė vitin 1967, me iniciativėn e plakut Nezir Haliti.
Relievi
Nė shikim, tė parė tė relievit tė kėsaj treve qartė dallohen: pjesa e ulėt e Luginės sė Moravės sė Biēėsnė qendėr tė kėsaj treve qė shtrihet prej anės perėndimore e deri nė verilindje. Duke shkuar kah ana jugore dallohet Lugina e lumit Sllubica. Nė anėn perėndimore lumi i Llapushėska thelluar shtratin e vet e qė dallohet me kėtė veēori nga tė gjithė lumenjtė e Anamoravės, gjegjėsisht nga degėt e Moravės sė Binēės. Nė mes lumit Llapushė, dhe lumit Sllubica shtrihen kodrat si fillim i Malave tė Karadakuttė cilat arrijnė lartėsinė deri nė 850m (Kodėrgati). Nė anėn lindore tė kėsaj treve prej lumit Sllubica dhe Moravės sė Binēės ngritėt kodra e Garėsdhe ajo e Dupillės, gjithashtu vazhdim i Maleve tė Karadakut me lartėsi deri 937 m. Kurse nė anėn veriore ngritėt kodra me majėn Shpati i Keq me 815 m lartėsi mbidetare.
Klima
Klima e Anamoravės ėshtė e mesme kontinentale , ngase ka njė lartėsi relative mbidetare prej 110 m. Nuk ka erėra tė forta nė kėtė fushė. Rėndom frynė veriu i cili vjen nga verilindja. Kjo erė ėshtė e thatė, e ndonjėherė kur vjen me tė shiu ėshtė i imėt dhe i shkurtėr. Kjo erė ėshtė e ftohtė, gjatė dimrit shpesh sjell borė tė imtė. Era perėndimore e cila vjen nga drejtimi i Prishtinės , nėpėr Bresalc e Pasjak nė Anamoravė sjell shi e herė, herė ėshtė shumė e fortė. Nė popull njihet si " Era e Kosovės", dhė pėr kėtė erė thonė se " edhe lagė edhe thanė". Nga jugu , kah Malet e Karadakut fryn era e cila dimrit sjell mot tė butė, pėr kėtė erė nė Karadak thonė se " e shkrinė borėn". Anamorava dhe vendbanimet pėr rreth kanė dimra tė butė. Pėrgjatė fushė sė Anamoravės si nė at tė Epėrmen dhe nė at tė Poshtmen janė prezent rrymat e erėrave. Pjesa mė e nxehtė ėshtė Anamorava e Poshtme kurse pjesėt mė tė larta janė mė tė ftohta. Luginat mund tė konstatojmė se janė mė tė mbrojtura nga erėrat se sa kodrat pėr rreth. Dominojnė erėrat veriore dhe perėndimore tė cilat sjellin tė reshura.
Mesatarja e temperaturave vjetore pėr Anamoravėn ėshtė 10.6 gradė celsius. Tė reshurat vjetore janė tė mėdha , mesatarisht 550 mm. Nė Anamoravė janė mė tė vogla se sa nė viset mė tė larta nė shpatet e Maleve tė Karadakut.
Hidrografia
Diferencat hipsometrike tė luginave dhe maleve shkaktojnė ndryshimin e temperaturave , erėrave e gjithashtu ndikojnė nė rrjedhat ujore, nė truall, nė botėn bimore e shtazor edhe nė vet aktivitetin e njeriut. Prej rrjedhave ujore dominojnė Morava e Binēės, por rėndėsi tė madhe ka edhe lumi Sllubica dhe Llapusha. Nė tė kaluarėn kėta dy lumenj mė sė shumti shfrytėzoheshin pėr ti vu nė lėvizje shumė mullinj pėr bluarjen e drithėrave. Luginat e kėtyre lumenjve janė me sipėrfaqe tė punuara, kurse kodrinat me livadhe e kullosa. Puna e njeriut ka kontribuar shumė duke ia ndryshuar fizionominė natyrės sė kėsaj treve. Druri dikur ka qenė pasuria mė e madhe kurse sot vėrehet se rėndėsia e tij po bie, pėr shkak se ėshtė duke u shkatėrruar dhe po shkatėrrohet nga dora e njeriut, ndėrsa sipėrfaqet e punuara gjithnjė e mė tepėr po shndėrrohen nė djerrina.
Etimologjia
Emrin Kokaj rrjedhė nga familja e dikurshme feudale qė kishte pėrjetua lulėzimin mė tė lartė nė periudhėn e formimit tė shtetit tė Arbrit, si dhe gjatė periudhės sė shtetit tė Skenderbeut .
Familja Kokaj ka qenė e vendosur nė Fushėdjegur tė rrethit tė Vlorės .Sipas diplomatit dhe historianit tė magjistėr, Vrion Koka pas rėnies sė shtetit tė Gjergj Kastrioti - Skenderbeu janė depėrtuar banorėt e kėsaj familje, shumica pėr Itali e vende tjera. Njė vendbanimi me emrin Kokaj ėshtė nė Fushėn e Mbishkodrės nė Shqipėrinė veriore , nė Veri tė Koplikut [2] . Me tė njėjtin emėr njihet edhe nji pėrrua nė qytetin Bajram Curr .
Klaiqi ėshtė vendbanim nė Dardaninė veri-lindore ( sot Serbia jugore) prej nga ishin ardhur banorėt e fshati Kokaj. Nga ky vendbanim pra e kan prejardhjen banorėt e fshatit Kokaj tė Karadakut. Klaiqi kishte mė shumė se 80 shtėpi, kanė qenė tė pasur dhe ekonomikisht tė zhvilluar pėr shkak tė tokės pjellore, ekonomike zejtare dhe familjare. Mė 1837 prej Klaiqit janė shpėrngulur disa familje, si Kokajt, qė kishin mundėsi materiale dhe mė tė pasura pėr tė i ikur ekspeditave tė komitėve serb, pasi qė kishin qenė tagrambledhės (spahi), dhe shtypja ndaj tyre ishte mė e theksuar jo vetėm nė Klaiq, por edhe nė fshatra tė tjera, qė kufizohej me lagjet dhe vendbanimet e dikurshme shqiptare si: Gėrgurovci , Bajra , Poroshtica , Llapashtica , Bucė , Drvodel , etj. Ata duke mbledhur taksa (tė dhjetat) kanė rėnė ndėr ta edhe nė hasmėri. Pasi Kokajt kishin marrė vendim tė shpėrngulen detyrimisht pasi qė ishte sjell vendimi i njė kuvendi qė spahinjtė ti edhe ėshtė njė rrugė e fshatit me emrin sokaku i Kokajve.Disa shtėpi, po nė atė kohė janė vendosur nė Gjilan. Shumica syresh jetojnė edhe sot nė kėto dy vendbanime. Mandej banorėt e lagjes Klaiq tė qytetit tė Gjilanit,( tė cilit ende i kanė pronat e tyre nė Klaiq tė nacionalizuara pas Luftės sė Dytė Botėrore) muhaxhirėt e fshatit Kokaj gjegjėsisht njė lagje tė Ranatocit i cili ndodhet nė Malet e Karadakut komuna e Preshevės . Vendbanimi Kokaj nė mes tė Gjilanit dhe Preshevės, vendbanim ky qė pas vendosjes sė pushtimit tė Mbretėris SKS njihet edhe me emrin, Inatoc. Mirėpo, banorėt e Kokajve dhe rrethina kurrė nuk e kanė njohur me kėtė emėr, sepse ėshtė emėr i imponuar me pushtimin e kėtyre trojeve nga ushtria serbe nė vitin 1912. Qėpari u vendosen nė Pogragjė, ku edhe kanė jetuar 3 vite. Pastaj tokėn e blejtė nga Isa Beu i Shkupit , ndėrsa kontratėn e kanė bėrė nė Vranjė . Nė kontratė shkruante se ėshtė paguar toka nga "Kisha e Epėrme" nė veri, e nė jug deri nė " Zllatare ",ndėrsa nė lindje nga Lumi Sllubica e nė perėndim deri te Lumi Llapushnicė. Klaiqi ėshtė fshat nė komunėn e Lebanės tė Jabllanicės (sot Serbia jugore), dikur i banuar me shqiptarė tė cilėt u dėbuan me dhunė nga pushtuesit serb. Rreth 50 vjetė mė vonė nė vitin 1878, pas pushtimit nga ushtria e tretė serbe nga banorėt e mbetur nė Klaiq tė Lebanės fshatit Kokaj e dėbuan pas uzurpimit tė shtėpive dhe ekonomisė disa familjarėve tė Ali Bylykbashi dhe Demir Klaiqit, tė cilat vendosėn nė vendbanimin te Muhaxhirėt e sotshėm tė Kokajve, sikur edhe tri familje tjera qė janė vendosur nė mes tė Kaēanikut dhe Ferizajt dhe mbajnė mbiemrin Koka, dhe shumė familje tjera nė Gjilan, Preshevė, Prishtinė, Shkup, Kumanovė, e tjera. Antropogjeografi dhe etnografi serb A. Urosheviq duke u munduar tė argumentoj pėr imigrimin e popullsisė sė Kosovės nga Shqipėria, askund nuk pėrmend se banorėt e vendosur nė Kokaj janė tė shpėrngulur nga viset e Serbisė sė sotme jugore. Vendbanimin e kanė krijuar vėllezėrit, Halili dhe Fejaza, nga tė cilėt janė krijuar dy mėhalla mėhalla e Epėrme dhe mėhalla e Poshtme. Familjet Koka ( 10 shtėpi) dhe ajo Halilaj (11 shtėpi) kanė imigruar nė kėtė vend nga Malėsia si katolik, [4] ēka nuk ka tė bėjė me tė vėrtetėn.
Toponimet
Lagje Gurina
Mahalla e Epėrme
Nga toponimet mė tē rėndėsishme janė: Harrnicat, Ara e Kishės, Ara e Magjethatės, Dushkaja, Gurina, Rrahi, Kacekaba, Gumnishta, Dardhishta, Roga e Vogėl, Roga Madhe, Firaja, Kacurreta Hajdarit, Roga Rrushit, Roga Fletave,(Zll)Arėtare, Gurėt e Kuq, Humėza, Rrezet, Gumnishta, Plepishta, Pehari, Qarret, Lekeni, Zabeli, Livadhi Veselit, Kroni i Dafinit, Hujt e Sahitit, Kroni i Ftonit, Kroni i Haxhi Mustafės, Prroni i Vidhit,Ēeshmja e Zahės, Ara Salihit, Kosaqina, Rrashi Sylės, Ara e Havės, Pusi i Dafinit, Pusi i Kallakanxhės, Lugu i Gjan, Ara Rup, Roga e Musteqerrės, Guri Fetahit, Guri Qahės, Shpella e Kaēakėve, Shpella e Arushės, Puhishta, Rameridi, etj.
Demografia
Sipas regjistrimit tė parė qė ėshtė bėrė nė vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorė, nė vitin 1953 ka pasur 289 banorė, nė vitin 1961,342, nė vitin 1971, 386 ndėrsa nė vitin 1981, 376 banorė. Nga viti 1981 e kėndej ka pasur vazhdimisht zvogėlim tė popullsisė si pasojė e emigrimit tė banorėve nė drejtim tė qendrės komunale tė Gjilanit. Rėnie tė numrit tė popullsisė ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpėrngulėn shumica e popullsisė si pasoj e pasigurisė. Nė vitin 1999 paramilitarėt serb kanė masakruar disa banorė tė kėtij fshati. Sot nė kėtė fshat jetojnė vetėm pesė familje me rreth 30 banorė.
Ekonomia
Fshati Kokaj ėshtė fshat tipik agrarė. Nga sipėrfaqja e pėrgjithshme 402 .52 ha, 121.21 sipėrfaqe me ara, pemishte me 89 ari, me livadhe 5.00 ha, kullosa 20.00 ha, ndėrsa pyje 234.00 ha. Sipėrfaqet me toka jo produktive janė 23.00 ha.
Organizimi i jetės nė fshat
Kurė tė parėt e fshatit Kokaj ishin vendosur nė kėto troje, aty nuk kishte tokė tė punueshme. Ata fillimisht merreshin me kultivimin e bagėtisė edhe pse nuk kishte kushte tė mira. Kishte pak kullosa , kryesisht tereni ishte i mbuluar me pyje jo tė kultivuar si duhet. Kėshtu at u detyruan tė ēelin toka tė reja, kėshtu , duke i shfrytėzuar drunjtė dhe cunga e rrėnjėt pėr nxehje, ndėrsa toka shndėrrohej ne tokė tė punueshme, e cila jepte rendimente tė dobėta nė prodhimin e drithėrave. Pėrveē grurit e misrit , fshatarėt kultivonin edhe tėrshėrėn, thekrėn, groshė, kunguj, patate, etj. Gjithashtu kultivonin edhe shumė lloje tė pemėve e sidomos perimeve, si domate , qepė, speca tranguj e mė vonė edhe shalqirin e pjeprin. Popullate nė Kokaj sė voni prodhonin edhe bimė industriale , siē ėshtė duhani. Ata mbillnin mjaft sipėrfaqe me duhan kjo u mundėsonte angazhimin e tė gjithė anėtarėve tė familjes pavarėsisht moshėn dhe gjininė. Kultivimi i duhanit deri vonė sillte fitime tė mira .Duhani kultivohej sidomos pas Luftės sė Dytė botėrore, deri ka vitet e tetėdhjeta. Me shtimin e familjeve , edhe krahu i punės , ata vazhdimisht hapnin toka tė reja , por gjithnjė burim i jetės nė fshat ishte krahas drithėrave mbeteshin bagėtia. Nė mungesė tė kullosave dhe thatėsira qė mbretėronin kokajt e kishin problem edhe shtimi i fondit dhe kultivimi i bagėtive posaēėrisht kopeve me dele dhe tė dhive. Nga kafshėt mė sė shumti mbanin lopė (gjedhe), dele, dhi, buallica, kuaj e gomar (pėr transport) etj. Meshkujt nė fillim mė shumė ishin tė angazhuar nė hapjen e tokave tė reja dhe ruajtjen e kafshėve, sigurimin e ushqimit, femrat angazhoheshin nė pėrgatitjen e ushqimit, pėrpunimin e qumėshtit dhe disa punė tė lehtat fushės. pėr veshmbathje , mė sė shumti i bėnin nga leshi dhe lėkura e bagėtisė, nga '' pastrėrma '' qė thernin pėr sezon tė dimrit. Pastaj fshatarė nga lėkura e bagėtive vetė i bėnin mbathjet - opinga. Zejtaria kishte zėnė fill me kovaēin pėr mprehjen e sėpatave dhe veglave tė punės qė mbante Haliti i Demirit dhe Osmani Isahit. Pos veglave tė punės ata bėni edhe armė brezi Kapsolla me barut dhe jataganė, zeje kjo e ushtruar edhe sa ishin nė vendbanimin e mė hershme nė Klaiq tė Lebanės, ku shumica edhe prej andej kishin sjell kovaēin dhe vekun, gėrhana dhe mjete tjerrese tė leshit. Veglat muzikore fyelli dhe ēiftelia bėheshin nga vetė Kokallarėt si Azizi i Eminit, i bėnte ēifteliet prej drurit tė arrės, defin apo tupanin prej plancit tė kafshėve, si dhe fyellin e kavajt prej drurit tė shtogut. Ahengjet i bėni odave sidomos gjatė dimrit me ditė tė tėra, dasmat deri nė pesė ditė, prej natės s kanaxhexhit (kallamboqit) tė enjteve e deri nė ditėn e grave tė hanė deri me 300 mysafirė. Zijafeti bėhej nga magjetoret me tė pėrmendura dhe hyzmeqaret qė shėrbenin ditė e natė.
Nga pėrpunimi i leshit gratė e vyeshme thurnin gjėsende tė ndryshme pėr veshmbathje, si xhemperė, ēorapė, etj. Si pėr fėmijė ashtu edhe pėr tė rritur. Gjithashtu kishte edhe shtėpiake tė zonja tė cilat dini shumė mirė ta pėrdorin vekun nga ato qė pėrmenden janė familja e Demir Klaqit te Muhaxhiret e Kokajve (paisje prej drurit), tė cilat bėnin thurjen e qilimave, janave etj.
Meshkujt punonin arat, nė kėto punė shpesh iu ndihmonin edhe femrat, pėr tė siguruar ushqimin pėr familje, por edhe pėr bagėtinė. Bagėtinė gjatė verės i kullotnin nėpėr fusha e male, por pėr dimėr veė sanės, kashtės dhe tallės, e cila nuk iu mjaftonte , ata duhej tė pėrgatitnin pėr kafshėt e tyre edhe ushqimin nga dushku. Kėshtu ata kėrstitnin drunjtė me dushk tė mirė dhe ato nė njė formė i konservonin duke krijuar stoqe prej dushku. Pastaj nė dimėr dushku i konservuar pėrdorej si ushqim pėr kafshė, por nė veēanti pėr dele e dhi.
Drithėrat ( gruri, elbi, tėrshėra, thekra etj.), ruheshin nė hambare tė ndėrtuar prej dėrrasave, ndėrsa misri nėpėr n tavane tė shtėpive ku edhe thahej, mandej nėpėr kosha tė ndėrtuar me thupra druri. Bluarja e kėtyre drithėrave e bėnin nė mulliri e ndėrtuar nė lumin Llapush, si Mulliri i Fshatit ( qė ishte nė pronėsi tė fshatit), mandej Mulliri i Dalipit ( sipas pronarit), psa elektrifikimit tė fshatit nė vitet e '70-ta punonin e dhe Mėlini me njė guri i Halitit, Latifit, Bislimit, etj.
Kokasit dalloheshin edhe me mjeshtritė e tyre nė ndėrtimin e objekteve tė banimit dhe tė mullinjve. Dalloheshin edhe nė pėrpunimin e drurit nė ndėrtimtari, si i bėnin vetė bishtat e mjeteve tė punės si: sopatės, kazmės,krenat e trajt, drrasat pėr shtėpi tė gdhengura nga druri i bungut dhe i ahut. Punimi i tokave dhe shfrytėzimi i pyjeve bėhej deri nė vitet e '70-ta me mjete primitive. Ata vet me mjeshtrin e tyre prodhonin mjete tė ndryshme pune si qerre, parmenda, zhgedha pėr tėrheqje tė qeve, samar pėr kuaj, mandej mjete pėr shtėpi si kaca, t'pina, lugė, enė tė ndryshme prej dheut "botės" kuq, ēerep, vorba e etj, ku ende ėshtė vendi i quajtur te toka e kuqe nė Kokaj.
Nė fshat kishte edhe bletarė tė vyeshėm. Bletari i dalluar ishte plaku i fshatit haxhi Isai, haxhi Shaipi. Ata me sukses kultivonte numėr tė madh tė shtėpizave (koshere) me bletė tė cilat nuk i kultivonte pėr pėrfitime , por mė shumė pėr nevojat e njerėzve tė kėtyre anėve pėr qėllime shėndetėsore.
Fshatarėt , atė pak tregti qė e bėnin, kryesisht realizonin nė Preshevė dhe Gjilan. Por vlen tė pėrmendet se kishte edhe tė tillė qė dinin tė bėnin tregti, kryesisht me vajguri, krip, sheqer, duhan edhe me qytetet si Kumanova, Shkupi.
Pėrveē punėve tė bujqėsisė, ku vitet e 70/80-ta paisen me traktor dhe mjete tjera agroteknike pėr kultivimin e bereqetit dhe ngritjen e mini-fermeve. Mbase kjo shtoi edhe nevojėn dhe interesimi pėr tregti, shisnin produktet e veta bujqėsore dhe blektorale, ndėrsa blenin sende tė nevojshme pėr shtėpi, vajguri, krip, sheqer dhe kafe, mandej duke udhėtuar nė qytete tė ndryshme edhe jashtė vendit. Njerėzit filluan tė ndiejnė nevojėn pėr riorganizimin e ekonomive famljare dhe shtimin e nevojės pėr njė diapazon mė tė gjerė tė diturisėme ekspertė tė fushave tė ndryshėm, ekonomistė, juristė, arsimtar tė profileve tė ndryshėm, mjek, e tj. Kėshtu qė filloi interesimi pėr shkollim. Pėr kėtė lėmi, do tė flasim nė kapitullin e veēantė.
Shtėpitė dhe objektet tjera pėrcjellėse
Vendbanimi Kokaj , i krijuar para 200 viteve , ka lėnė pak gjurmė tė kaluarės materiale nga e kaluara. Kasollat e dikurshme tė banimit, rrėzė kodrinave pran prronjėve, stanet (pojatat) e bagėtive, shtėpitė e banimit tė fillim shekullit tė XX, mullinjtė shumė karakteristik nė lumin Llapushė, veglat e punės. Nė arėn e Demir Klaiqit janė gjetur enė, gypa, qypa prej qeramike,kėtė e dėshmojnė: enėt funerale, pitoset , veglat e punės, peshojat piramidale e konike dhe enėt pothuajse nuk ekzistojnė mė. Ruajtjes sė tyre askush nuk i ka kushtuar kujdes. Nė kėtė pikėpamje i tėrė rajoni ėshtė i varfėr.
Tė parėt nė kėtė hapėsirė siē ėshtė thėnė edhe mė parėt u vendosėn nė kėtė hapsirė para 200 viteve. Shtėpia e parė e familjes sė parė tė ardhur nga Klaiqi ishte njė kasolle, e ndėrtuar me material tė dobėt :me shtylla druri apo hunj tė gjatė , tė ngulitur pėr tokė dhe e thurur me thupra. Ky lloj muri lyhej me baltė. Mbi tė disa drunj nė formė trajesh, mbi tė cilėn radhiteshin drazat. Mbi to hidhej balta . mandej mbuloheshin me fier apo kashtė.
Ky tip kasollash ndryshohej me kalimin e kohės. Kokasit qė nė fillim tė ardhjes sė tyre nė kėtė rajon dalloheshin nga fshatarėt tjerė pėrreth me talentin e tyre pėr ndėrtimin e shtėpive tė banimit, dhe tė mjeteve tė punės tė cilėt vet i ndėrtonin. Edhe pse ishin tė fundit qė erdhėn nė kėto vise ata u dalluan shumė shpejt me mjeshtritė e tyre. Shumė shpejt ndėrtuan mullirin e fshatit, pastaj nuk u kėnaqėn me kėtė por ndėrtuan edhe tė dytin. Tė dytin e ndėrtoi familja e Rrustemėve. Nė gjysmėn e dytė tė shekullit XIX ndėrtimi i shtėpive arriti njė shkallė mė tė lartė nė zhvillimin e arkitekturės. Fillon ndėrtimi i shtėpive nė kat dhe me material tė fortė me gurė tulla tė pjekura dhe haraston(prej rėrės e gėlqerės sė pėrzier), dhe muret anėsore tė trasha 50/70-1.00 m Nė kėtė lloj shtėpive dykatshe*katėrdhomshe, tridhomshe pėrdhese, n'G-e, dhe katrorshe(Kulat), prinin familjet ekonomikisht mė tė forta. Kėto shtėpi kishin dimensione 8X10 m. Kati i parė ndėrtohej me gurė. Tavanin e kishin me dėrrasa tė trasha , tė cilat viheshin mbi traj tė trashė, tė cilėt ishin tė pėrforcuar me qypri tė gjatė tepėrtej shtėpisė. Mbi dėrrasa hudhej balta e pėrzier me kashtė. Pra kjo ishte dyshemeja e katit.
Nė kat ngjitej me shkallė prej guri, e rrasash tė lėmuara . Shkallėt vendoseshin nga ana e jashtme mbi hyrjen pėrdhese deri nė hajat apo siē quhej "divanhane'' tė katit dhe Hamamxhiku. Nga ''divanhaneja" hyhej nėpėr dhomat e katit -tri sosh. Dhomat ndaheshin me mure tė thurura prej pallash nga tė dy anė te shtyllave , brenda tė cilave viheshin gurė tė imėt tė pėrzier me baltė. Muret lyheshin me baltė. Mė vonė , kėto mure ndėrtoheshin me gurė apo qerpiē tė pa pjekur.
Sipri dhomave viheshin trajt, mbi tė cilėt radhiteshin dėrrasat e gdhendura mirė dhe mė tė holla se tė katit pėrdhese. Kulmi i shtėpisė kishte formėn e njė koni me bazėn nė formė katrore. Pra, ishin kulm me katėr ramje tė ujit. Kulmet mbuloheshin me qeramikė. Dhomat pėrveē derės, kishin nga njė dritare , madhėsitė e tyre ishin tė ndryshme, tė cilat mbylleshin me njė letėr tė trash tė ngjitur pėr druri me brumė buke. Kėto mė vonė , u zėvendėsuan me xhama. Kati i parė shėrbente si dhomė dite , ishte ''shpija e zjarrit''. Aty qėndronin gjatė ditės gratė dhe fėmijėt. Aty pėrgatitej ushqimi. Aty gratė punonin punėdoret e tyre , nga leshi, pambuku etj. Nė kėtė dhomė ditore hyhej me opinga mbathur. Disa shkama me tri kėmbė shėrbenin pėr ulje. Dhoma ditore apo kati pėrdhes kishte njė oxhak bukur tė madh, dhe trapazanin. Lartėsia e harkut tė tij ishte deri 1.5 m, ndėrsa gjerėsia e tij sa pėr tė zėnė saēin, ēerepin, tepsinė, kazanėt etj. Nga oxhaku lėshohej njė zinxhirė i trashė - Verig nė tė cili vareshin kusia e kazanėt me ujė pėr tu ngrohė. Pran oxhakut, na njė skaj, vendosej ēerepi i nxehtė me zjarr pėr t'u pjekur buka. Kjo mbulohej me gaca e hi tė nxehtė. Xhyveēat e botės pėr gjellėra vendoseshin mbi ''sanxhak'' trekėmbėsh. Nė mungese tė tij pėrdoreshin gurėt. Mbi tė vendosej saē pėr ta pjekur bukėn. Nė njeh skaj tė dhomės ishte magjeja ku ulej brumi dhe gatuhej buka e pitja. Na magje mbahej mielli. Nė muret e dhomės vareshin mjetet e kuzhinės, si sita fėrterja, lekat pėr ujė, tas, lugjet e drunit e gjėra tjera.
Deri vonė shumė sosh, nė katin pėrdhes , nė gjysmėn e dytė tė dhomės ishin tė vendosura bagėtia e trashė . Pra, nė njė mėnyrė shėrbente si ahur tė cilat i ngjiteshin shtėpive si aneks. Kjo ishte e ndarė me njė mur prej dėrrasash. Por kishte raste kur kjo pjesė ndahej me mure prej pallzinash apo edhe ēerpiēesh.
Nė katin e shtėpisė hyhej nėpėrmjet shkllėve tė gurit apo drurit, nga ana e jashtme e shtėpisė, deri nė hajat apo ballkon. Ky hajat ishte nė formė tė njė paradhome , i hapur, me njė thurrje prej dėrrasash deri 1,5 m lartėsi. Kjo hapėsirė shėrbente pėr ndeja gjatė ditės dhe vrojtohej rrethina, mėhalla, natyra.... N disa sosh, njė pjesė shtrohej me fier e kashtė , mbi tė cilat qitej ēerga, hasra etj. Nė kėtė hajat , nė vazhdim nė korridor kishte edhe njė trapazan, ku vendoseshin teshat e fjetjes sė dhomave e gjėsende tjera.
Dhoma mė e mirė ishte e dhoma e musafirėve. Ajo dallohej prej tė tjerave pėr derė, dritare , tavan e mure , shtrojė e mbulojė mė tė mirė . Musafiri, sipas traditės, duhet tė pritet mirė dhe pėrcillet i lumtur. Kėto shtėpi tė mėdha kryesisht tė familjeve tė forta ekonomikisht kishin edhe oborr tė madh. Oborri ishte i thurrur me thupra, mbi tė cilin qiteshin therra si mbulojė. Nė hyrje tė oborrit ishin dyert prej dėrrasave , ndėrsa pran tyre njė derė e ndarė qė quhej kapixhik, qė shėrbente pėr hyrje dhe dalje nga oborri. Nė oborr ishin renditur objektet pėrcjellėse tė shtėpisė si: oda e muafirėve, pozllomi (ahri) pėr bagėti tė trashė, pjata me torishten pėrjashta pėr bagėtinė e imėt, pastaj koshi pėr misėr, hambari i drithėrave , fllaniku i bylmetit , koteci i pulave etj. Diku nė ndonjė kėnd ishte i lidhur qeni i shtėpisė.
Pas luftės sė dytė Botėrore Nė Kokaj fillon ndėrtimi i njė tipi i ri i ndėrtimit tė shtėpive . Ishin kėto ndėrtesa dykatėshe, e shpesh edhe me podrum (shih foton.): kati pėrdhese dhe ai mbi tė. Edhe kati pėrdhese edhe ai mbi tė kishin nga dy dhoma. Nė katin e sipėr shkohej nėpėrmjet shkallėve tė dėrrasave nga bungu ose ahu. Shkallėt ishin nga ana e brendshme por kishte raste edhe nga tė ishin edhe nga ana e jashtme. Korridori i katit ishte i shtruar me dėrrasa. Ky lloj i shtėpive ndėrtohej me material tė fortė: gurė, qerpiē. Kulmi, mbuloja bėhej me qeremide apo tjegulla.
Madhėsia e dhomave tė kėtyre shtėpive ishte, zakonisht, 4x4 m apo mė e madhe. Dyert dhe dritaret ishin funksional. Njėra nga dhomat e katit pėrdhesė shėrbente si kuzhinė, ndėrsa tjetra si dhomė ndeje. Dhoma nė kat ishin dhomat e fjetjes pėr qiftat e rinj tė familjes por shėrbenin edhe pėr mysafir. Dhomat nė kat ishin mirė tė pėrgatitura me shtrojė. Qė nga dera ishin me qilima, janė, hasra dhe me pustuqia. Muret e dhomave ishin tė gėlqerosura, ndėrsa dritaret , dyert, dollapet etj. Ishin tė ngjyrosura. Mė vonė kah fundi i viteve tė 60-ta dhe fillimi i viteve tė 70-ta filloi ndėrtimi i shtėpive tė tipit tė ashtuquajtur nė "G", sepse kishin formėn e shkronjės G. Kryesisht ishin shtėpi njėkatėshe, mė tė gjėra se ato mė tė mėparshme. Me shkallė tė jashtme tash nga betoni, hyhej nė teracė, apo korridor hyrės.. Brenda ka njė korridor tė gjerė sa njė gjysmė dhome. Nga njėra anė e korridorit ėshtė dhoma mė e madhe me nishė, qė shėrben pėr kuzhinė. Nė anėn tjetėr tė korridorit janė dy dhoma pėr fjetje. Prej korridorit shkohet nė dy kthina mė tė vogla: nė banjo dhe VC.
Edhe ky tip i shtėpive ndėrtohej me material tė fortė: gurė, tulla, hekur, beton, qeremide, tjegulla. Etj. Ky lloj i shtėpive ėshtė edhe tani pranishėm.
Nė fillim tė viteve tė tetėdhjeta filluan dhe u ndėrtuan njė numėr i vogėl i shtėpive tė reja, por shumė shpejt u ndal ndėrtimi se[pse me tė madhe filloi edhe emigrimi i popullatės nė drejtim tė qendrėn komunale.
Shtėpitė e fundit tė ndėrtuara nuk kanė dallim nga ato tė qytetit. i plotėsojnė tė gjitha nevojat bashkėkohore tė familjes. Kanė mė shumė dhoma , kuzhinė moderne, dhoma dite e tė pritjes, korridore , terca, banjot shkallėt e tė tjera. Nė kėto shtėpi pėrdorej edhe ujėsjellėsi me rėnie tė lirė, e edhe me energji elektrike. Kėto shtėpi i ndėrtuan punėtorėt tanė tė punėsuar nė botėn e jashtme pėr anėtarėt e familjeve tė tyre.
Nė fshat ėshtė ndėrpre ndėrtimi , sidomos pas luftės sė fundit , ku popullata ishte e rrezikuar nga okupatori serb. Pas luftės ka mbet njė numėr i vogėl i familjeve qė jetojnė nė fshat.
Pamja qė shfaqin pėr ndėrtimet e reja nė katund, shtėpi modeste, ndonėse shumė sosh pėrdhese, i kanė shtuar hjeshin fshatit sė mund tė bėjnė jetėn jetė aty, por edhe ato tė vjetrat tashmė tė rrėzbitura edhe pse ende kishin ruajtur atė qė ishte mė e bukura me stolisje arkaike prej guri dhe druri tė gdhendur e mbuluar me tjegulla tė hirta tė pjekura nė furrė prej ustallarėve tė pėrmendur dhe gurėt e drurėt e gdhendur tė mjeshtėrve, udhėt me kalldrėme qė quhet edhe si udhė e pazarit, dhe kėto tė rejat tė shtruar me rėrė, Kokajt gjer mė tash e kanė punuar tokėn dhe i ruajtjen bagėtin, si dhe kėto veprimtari bėnin vetė ose pėrmes rrogėtarėve tė paguar si stinor nė Shėn-Gjergj e Shėn-mitėr. Edhe krojet e shumta qė ka shumė sosh qė burojnė rrėzė majes kodrės. Konfiguracioni i vendbanimit ėshtė karakteristik edhe pėr turistėt, plotėsojnė bukurinė e kėsaj zone malore kufitare, qė frekuentohet nga tė katėr anėt e lidhur me rrugė tė asfaltuar deri nė tre-katėr kilometra, port ė shtruar me zhavorr, ndonėse jo ende me njė infrastrukturė shėndetėsore- rekreative dhe sportive pos asaj qė ka fal nėna natyre e virgjėreshė, pa ndotės, po me ambient ekologjik, por, edhe njerėzit janė shumė mikpritės dhe gatuajnė specialitete karakteristike tradicionale dhe evropiane, ndonėse ende nuk ia kanė idenė pėr ta bėrė me njė motel, restorant apo bujtinė, duke ia shtuar edhe vend kampingjet pėr turistė verorė qė ia mėsyjnė tė kalojnė pushimet e vikendit apo ato verore nė ambiente malore me trastė nė krah me pak bukė e dhallė, pėr ta kaluar kohėn e lirė.
Bota bimore e shtazore
Relievi i ndryshėm, klima, burimet ujore llojet e tokave si dhe faktori njeri, kanė ndikuar nė pėrhapjet e shumėllojshme tė bimėve dhe shtazėve. Nė hapėsirėn e fshatit Kokaj por ehe mė gjerė dominojnė bashkėsitė bimore tė pyjeve, livadheve dhe ato agrare. Kur erdhėn tė parėt e fshatit nė kėtė vend , sipėrfaqja e tokės ishte mbi 90% e mbuluar me pyje dhe pak kullosa , ndėrsa ara s'kishte fare.
Nė pyje kanė pėrhapje drunjtė gjethėramės. Nė ato tė dushkut dominojnė : bungu, qarri, shparthi, bunjėbuta, por edhe lloje tjera. Nė pyjet e shkozės dominojnė dy lloje tė shkozės, pastaj lajthia, murrizi, thana, frashri, krekėza, bliri, vidhi, panja, dardha e egėr etj.
Vidhi dekadave tė fundit, gradualisht,po zhduket, duke u tharė nga trupi. Nuk dihen arsyete tharjes. Poashtu edhe ahu gjithnjė e mė tepėr po rrallohet, ekziston vetėm nėpėr disa vende tė rralla. Rreth pėrronjėve , aty kau ka mė shumė ujė rritet shelgu, por edhe plepi.
Lėnja e tokave tė pa punuara dhe rritja e erozionit shkakton shkatėrrimin e tokave tė punueshme. Prandaj, duhet kushtuar kujdes ripėrtėritjes sė hapėsirave me drunj pėr ta mbrojtur tokėn nga erodimi.
Treve e fshatit Kokaj, po ashtu edhe rrethina e gjerė, ėshtė e pasur me bimė mjekėsore e aromash tė mira.
Po i pėrmendim disa bimė tė tilla, qė gjenden nė kėtė hapėsirė:arra, hithi, hurdha, kamomili, karota e egėr,kulumbria,lajthia,mėllaga, mėshtekna, murrizi, fieri, shelgu i bardhė, shtogu, kaēa, thana, uthulla, etj. Janė kėto vetėm disa nga shumė bimė tė tjera qė ka kjo trevė. Hulumtimi dhe kultivimi i kėtyre bimėve do tė mundėsonte fitime tė mėdha .
Nė Kokaj, tradicionalisht popullata ėshtė marrė me rritjen dhe ruajtjen e bagėtisė. Nga mishi, leshi, lėkura, qumėshti dhe produktet e tij, janė siguruar tė ardhura pėr shumė familje. Kėto janė pėrdorė edhe pėr nevoja tjera jetėsore : kau pėr tė lavruar dhe tėrhequr qerren, kali pėr kalėrim e ngarkim pėr bartjen e produkteve pėr nė treg dhe anasjelltas. Pa bagėti nuk ėshtė mundė as tė mendohet jeta nė fshat.
Tė parėt nė Kokaj , kur sipėrfaqet ishin mė shumė me pyje, kryesisht mbanin dhi, pastaj bagėti tė trashė, e mė vonė pasi arritėn me irrito sipėrfaqet me toka tė punuara mbanin edhe dele. Mbanin kuaj, gomarė, pastaj edhe buallica. Pėr shkak tė mungesės sė kullosave mbajtja e bagėtive ishte mjaft e kufizuar sidomos pėr Lagjen e Poshtme. Mungesa e hapėsirave me kullosa popullata ishte e detyruar qė bagėtinė ta qoj edhe nė hapėsirat e fshatrave fqinje , si nė Sllubicė e bile edhe nė Magjere.
Nga shtazėt e egra , nėpėr malet e fshatit dhe rrethinė shihen: dhelpra, lepujt, ujqit, vjedullat derrat e egėr etj. Viteve tė fundit numri i ujqve dhe derrave tė egėr ėshtė shtuar dukshėm. Ujqit kanė rrezikuar bagėtinė nė fusha, ndėrsa derrat kanė shkaktojnė dėme tė mėdha arave me tė mbjella me misėr e po ashtu edhe kopshteve. Kjo ėshtė pasojė e mos organizimit tė shoqatave tė gjuetarėve dhe numri tė vogėl tė tyre qė mbajnė armė gjuetie. Kokaj dhe rrethina ėshtė e pėrshtatshme edhe pėr shpezėtari, si ato shtėpiake edhe tė egra.
Por numri i disa shtazėve dhe shpezėve ėshtė nė zvogėlim e zhdukje e sipėr, siē ėshtė rasti me macen e egėr, vjedullėn, drerin, hutin, thėllėzėn, e sidomos shqiponjėn, e cila me dekada rritej nė zgafellet e fshatit. kjo bukuroshe nuk jeton ( shihet) mė.
Kultura dhe arsimi
Lagjet e fshatit
Shkolla e fshatit
Xhamia e fshatit
Banorėt gjegjėsisht tė rinjtė e fshatit Kokaj pėrveē disa tė rinjve qė ishin shkolluar nė mejtepet e Preshevės e mė vonė nė Locė, pastaj nė xhminė e pėrbashkėt tė ndėrtuar nė vitin 1930 pran lumit Sllubica,tė tjerėt nuk patėn fat tė shkollohen deri pas Luftė sė Dytė Botrore. Pėrjashtim ishte fati i djaloshit Mustafė i cili kur gjatė viteve tė fundit tė Luftės sė Dytė iu bashkua njė njėsiti tė Brigadave shqiptare qė po kalonte nėpėr Kokaj, si luftėtar 15 vjeēar nė nėntor tė 1944 dhe, mė vonė sa qėndroi nė Tiranė, kreu kualifikimin pėr mėsues. Me nė fund tė vitit 1947 ishte kthyer nė Kosovė, ku filloi punėn e mėsimdhėnies, nevojė kjo qė ishte shumė e madhe pėr malėsorėt e Karadakut dhe banorėt e Anamoravės.
Mė vonė pas Luftės nė vitin 1947 nė fshatin Llocė u hap shkolla fillore ku ishin pėrfshirė gjeneratat e ndryshme tė rinjve. Deri nė vitin 1967 vijuan shkollėn fillore tė ulėt shumė gjenerata, tė cilat vazhdonin shkollimin nė Pogragjė e tutje. Nė vitin 1967 plaku Nezir Haliti (Mixha Nezė) ndėrtoi shkollėn me vetėkontribut dhe nė pronėn e vet nė mes tė fshatit nė afėrsi tė lagjes Gurinė. Mėsues tė parė ishin pikėrisht tė rinjtė e kėtij fshati tė cilit ishin shkolluar si Rrustem Rrustemi e Halil Halili. Numri i nxėnėsve nė tė katėr klasat ishte nga 45 e deri nė 55 nxėnės. Sot kėsaj shkolle i kanoset rreziku i shuarjes pėr arsye tė mungesės sė nxėnėsve. Nė kėtė vit shkollorė i ndjekin mėsimet vetėm katėr nxėnės me tė cilėt punon mėsuesi veteran Shefki Xheladini. Mėsuesi Shefki sot jeton nė Gjilan. Ndėrsa udhėton pėr ēdo ditė pėr tė mbajtur mėsim nė Kokaj nė shkollėn e cila numėron vetėm katėr nxėnės . Njė nxėnės nė klasėn e parė, njė nxėnės nė klasėn e tretė dhe njė nxėnės nė klasėn e katėrt. Vitin 2008/09 regjistrohen edhe dy nxėnės nė klasėn e parė.
Personalitetet publike tė KokajveZejnullah Halili shkrimtar
*Zejnullah Halili u lind nė Kokaj mė 5 nėntor 1945, nė vitet e golgotės, te Karadaket. Shkollimi fillor
dhe tė mesmen e kreu nė vendlindjen e tij, tė mesmen nė Gjilan dhe tė lartėn Gjuhė dhe letėrsi shqipe nė Prishtinė. Me krijimtari letrare nisi herėt tė bėjė emėr, duke filluar qė nė bankat e shkollės fillore, pėr tė pėrvijuar edhe gjatė kohės sa punoi si mėsues nė fshat dhe qytetin e Gjilanit. Halilin e tėrhiqte elita krijuese dhe i dha lamtumirėn vendlindjes nė kohėn, kur gati e gjithė Kosova ishte e tillė. Fillimisht pėr disa vjet punoi si gazetar, redaktor, udhėheq emisionet pėr fėmijė tė RTV Prishtinės, sikur edhe nė redaksinė e botimeve tė revistave tė "Rilindjes", kryeredaktor i GEP-it, Pionierit, etj., duke lėnė pas vetit njė opus letrar tė pasuruar prej 26 veprave tė ndryshme letrare pėr fėmijė dhe tė rritur. Vepra e parė "Ylberi", vjersha 1969, "Shitėsja flokartė", vjersha e tregime 1971, Ē thonė pulėbardhat, tregime,1973, "Eshkė e dritė" tregime, 1977, "Lamtumirė shkurtabiq", vjersha, 1983, "Vendlindja shihet nė zemėr", tregime, 1984, "Pėrralla lozonjare", vjersha 1987, "Pikaloshja" tregime 1988, "Qirinj tė ndezur", tregime pėr tė rritur 1988, "Mollėkuqja", 1989, "Ylli le tė na hyjė nė mes", vjersha, 1990, "Ėndėrr e kėputur", si dhe "Udha kah agu", janė romanėt mė tė realizuara, si edhe veprat: "Si u bė pikalorja bletė", "Djaloshi brenda mollės", "Pres orėn tėnde",, "Ditė e hatashme", pėr ta pėrmbyllur me librin "Unazė". (Shkėndija, 2008, Prishtinė).Rrustem Rrustemi-gazetar u lind mė 30.08 1947 nė fshatin Kokaj tė komunės sė Gjilanit, nė njė familje me traditė bujare. Shkollimin fillor e kreu nė "Pogragjė" tė mesmen nė Gjilan dhe studimet universitare nė Universiteti i Prishtinė" "Universiteti i Prishtinės" nė gjuhė dhe letėrsi nė vitin 1982. Filloi punėn si mėsues i parė i fshatit nė Kokaj nė vitin shkollor 1967/68 nė vitin e parė tė hapjes sė shhkollės. Punoi nė gazeta tė ndryshme, radio dhe televizion si reporter, korespondent dhe redaktor. Prej 1.09.1975 deri mė 1.06. 1986, gazetar redaktor nė Programin Informativo-Politik tė Televizionit tė Prishtinės. Pas mbylljes sė mediave elektronike nė Kosovė ngeli pa punė. Nė ndėrkohė kohė pas kohe u paraqit me shkrime nė disa gazeta vendore tė ish Jugosllavisė. Pas pėrfundimit tė luftės nė "Kosovė" pėrkatėsisht prej 1.10.2000 deri mė 1.06.2002 punoi nė detyrėn e redaktorit nė gazetėn Kosova Sot" Kosova Sot". Tani punon nė detyrėn e korrespondentit tė Radio France Internationale ( RFI), programi nė gjuhėn shqipe.Gjatė punės sė tij u muar me tė gjitha zhanret e shkrimeve gazetareske, duke pėrfshirė editorialin, komentin, replikėn,reportazhin, pėrshkrimin, skicėn, fejtonin etj. Gjatė punės sė tij nė institucionet mediatike kishte funksione pėrgjeėse nė redaksitė ku punoi. Pėrvē punks nė redaksitė e ndryshme botoi artikuj tė ndryshėm dhe shėnime publicistike.
Dr Nexhat Rrustemi med. specialist FMH psychiatrie et psychotherapie / psychog
Nexhat Rrustemi i lindur nė fshatin Kokaj tė GJilanit. Nexhati sikur edhe bashkėmoshatarėt e tij dhe ma tė moshuarit e fshatit e njohim si njė djalosh i urtė dhe nxėnės shembullor. Pas shkolles fillore qė e ndoqi nė vendlindje tė mesmėn nė Gjilan dhe atė univerzitar nė Prishtinė.
Qysh si i ri 16 vjeqar u angazhua bashkė me bashkėfshatarėt e tij, Isėn, Musėn, Nijaziun nė lėvizjen pėr ēlirimin e Republikės Kosovė (nuk ėshtė shkruar akoma)" Republikės Kosovės duke qenė bashkėthemelues i Grupit ilegal, ku zhvilloi veprimtarinė me nofkėn "Shpėtimi" te formuar me 4 qershor 1980 nė fshatin Kokaj nė shtėpi tė Isės dhe me iniciativėn disa shokėve tė tjerė, themeluan edhe fletushkėn "Ushtima e maleve", tė redaktuar nga njė kėshill botues "Koka", "Sokrati","Komiti", "Shpėtimi", "Kuqeziu", e tjerė. Nexhati edhe e shtypi me makinėn e vet tė shkrimit numrin e parė tė asaj fletushkėn tė grupit « Ushtima e Maleve » nė tė cilėn i botoi edhe disa poezi e shkrime historike mbi shqiptaret. Si nxėnės i shkollės sė mjekėsisė nė Prishtinė ishte pjesėmarrės aktiv i demonstratave te 81-tes. U persekutua nga regjimi serbo-jugosllav si shumė anėtarė tjerė tė grupit dhe shumė tė rinj tjerė kosovar. Pasi e kreu shkollėn e mesme tė mjekėsisė u regjistrua nė Fakultetin e Mjekėsisė nė Prishtinė. Ligjėratat i pėrfundoi nė vitin 1990 por, pėr shkak tė pėrjashtimit tė disa profesorėve shqiptar tė fakultetit nga regjimi i Millosheviqit mbet pa i kryer 4 provimet e fundit (si shumica e studenteve te gjeneratės e tij). Si shumė student dhe intelektual kosovar ai mori rrugėn e mėrgimit.
Nė Zvicėr punoi fillimisht si infermier nė periudhėn prej vitit 1995 - 1997, ai i kaloi provimet e mbetura nė fakultetin e mjekėsisė tė Universitetit tė Prishtinės (i funksianilizuar me kontributin e gjithė shqiptare nė Kosove e nė diasporė dhe me devotshmėrinė e mėsimdhėnėsve). Me 2 qershor 1997 e mori diplomėn e mjekut tė liēensuar. Me 1 maj 1998 u punėsua si mjek asistent (me diplōmė tė Republikės sė Kosovės, Universitetit tė Prishtinės) nė spitalin psikiatrik tė kantonit tė Friburgut. Pastaj e kreu specializimin nė psikiatri dhe psikoterapi. Pasi i kaloi me sukses provimet e nevojshme nė universitetin e Gjenevės pėr nostrifikimin e diplomės dhe e mori diplomėn federale tė mjekut (e njohur nga federata e mjekeve te Zvicrės FMH ( federatio medicorum helveticum) fitoi autorizimin pėr tė praktikuar profesionin nė mėnyrė tė pavarur. Ishte shembull i njė suksesi me gjithė pengesat e shumta ne rrugėtimin e tij profesional. Nė qendrėn e qytetit "Place du Tilleul nė Zvicėr, kantoni i "Friburg nė njė pllake metalike ėshtė shėnuar; Dr Nexhat Rrustemi med. specialist FMH psychiatrie et psychotherapie / psychogeriatrie dhe tregon se nė atė ndėrtesė gjendet kabineti mjekėsor tė Dr. Nexhat Rrustemit. Gjithė arritjet e tij dhe karrierėn e tij profesionale.
Martirė
Martir, dėshmor tė martirizuarit (tė vrarė, plagosur,Internuar, burgosur dhe torturuarit) e fshatit Kokaj gjatė viteve 1943-2000[1]
Hazir (Ramadan) Haziri
Nė mars 1943, nė vendkalimin kufitar bullgaro-italian nė vendin e quajtur Suka - Capar vritet nė pusi, Hazir Haziri -Kokaj) lidhja kryesore e LNĒ Gjilan-Karadak-Preshevė pas formimit tė aradhės sė pare shqiptare tė komanduar nga Xheladin Kurbalia, komisar Fadil Hoxha dhe Avdullah Presheva, varroset nė Caparė dhe bashkė me tė plagoset edhe bashkėfshatari i tij Hajredin (Halit) Haziri.
2.Daut D. Dauti, ka lindur nė fshatin Kokaj me 1910, ishte udhėheqės i fshatit, pjesėmarrės i Luftės i rezistencės sė armatosur pėrgjat udhė frengit tė Kosovės lindore. Nė vijen e frontit tė asaj lufte marrė plagė vdekjeprurse dhe ėshtė bartur nė shpinė nga Isahu i Haxhi Mustafė Kokajve nga vija e frontit nė Raincė tė Preshevės deri nė Cėrraticė me 28 gusht 1944. Varroset nė Cėrraticė .
3.Idriz Rashit-Koka, lindur mė 1908 nė familjen Rushiti tė fshatit Kokaj ishte vėllai i tretė i Hetės, Muharremi dhe Destanit, pas pushtimit bullgar tė anės moravės dhe Kardakut, kalon me banim nė Gjilan. Idrizi ishte plagosur nga bullgarėt nė njė konflikt tė armatosur dhe shkėmbim zjarri te vendi i quajtur Drum tė bujashkat e Magjerės, ku ishte edhe Stanica e bugarėve te Seferėt pėrkarshi nė pranverėn e vitit 1942. Dhe sė fundi nga plagėt e marra nė hyrje tė Lluqanit me 28 gusht 1944 nė vijėn e frontit te Maja e Kikės dhe pėrgjatė udhės sė frengit me 1944, vdesė rrugės pėr Gjilan nė hyrje tė Dobėqanit (Mireshit) dhe varroset nė varresat e Gjilanit, ku jetonte me nderime qytetare si dėshmor i asaj lufte. Idrizi kishte lėnė njė djal, Ismajlin dhe tre vajza nė jetė.
4.Rufat Qazimi i lindur nė Kokaj, gjatė pushtimit italian- nė ditėt e Shqipėrisė 1941-1943, kishin ikur nga fshati i tij prej zullumit tė pushtuesve bullgar, ku ishte pushtimi e shtypja mė i egėr . Rufati me formimin e Batallonit tė Rinisė Kosovare, sikur shumė atdhetar tė tjerė antifashist iu bashkua rrathėve vullnetare. Rufat pati fatin e kėtij batalloni qė shumė prej tyre mbeten tė vrarė nga forcat ēenikepartizane serbe. Ai u vra mė nėntor 1944,me 6 pjesėtarė tjerė tė Batallonit kosovar tė Rinisė nė moshėn 27 vjeēare. Varri nuk i dihet
5.Rrustem Dalip Rrustemi, i lindu nė Kokaj, njėri nga djemtė e Dalipit tė Rrustemit, pasi qė pushtohet fshati i tij nga forcat serbo-bullgare tė Brigadės sė XVII-tė Maqedonie, ishte arratisur pėr t'iu bashkuar mė pastaj forcave shqiptare tė tėrhequra kah Karadaku lindor. Mirėpo fati i tij ishte tragjik mė 28 nėntor 1944, kur nė fshatin Gosponicė, kishin hyrė forcat e mobilizuara serbe tė Brigadės III tė Preshevės, Rrustemin, kėto banda kriminale e vranė sa ishte mysafir sė bashku me 33 banorė tė Gosponicė dhe Bukurocės keqe dhe tjerė viktima tė terrorit tė ushtruar ndaj popullatės sė pafajshme tė kėtyre lokaliteteve nga bandat serbo-bullgare nėntor 1944, varoset nė vendin varezėn masive nė Gosponicė tė Preshevės.
6.Muharrem Rushit Koka dhe Hetem Rushiti(Hetė Koka) nė gusht tė vitit 1947 u burgosėn nė Gjilan dhe u dėnua me 13 vjet burg, i mbajti 7 vjet. Muharremi, porsi vėllau Hetemi i denura me 35 vjetė burg, vdiq nė burgun e Nishit, si pėrgjegjės i forcave shqiptare nėnprefekturėn e Gjilanit, ku ndodhi vrasja dhe arrestimet e grupit nė Livoēė pas depėrtimit nga Serebia nė vitin 1943.
Tė plagosur
Tė plagosur nga fshati Kokaj gjatė Luftės II botėrore:
Hajredin H. Haziri - Nė mars 1943, nė vendkalimin kufitar bullgaro-italian nė vendin e quajtur Suka - Capar plagoset bashkė me Hazir R.Koka .
Jonuz Halit Haziri u plagos nė nėntor tė vitit 1944 nė Dukagjin. Me moshė 33 vjeēar. Pjesėtar i shumėfishtė i rradhėve ushtarake tė grupimit SS dhe Brigada nacional-ēlirimtare tė Kosovės.
Tė burgosur
7. Ajet Rushiti nė tetor tė vititi 1946 u dėnua me 13 vjet burg nė Mitrovicėn e Sremit, i mbajti 10 vjet burg. Jetoi nga viti 1975 nė fshatin Leran.
8.Vehbi Hetė - Kokaj mė tetor tė vitit 1946 u dėnua 6 vjet burg nė Prishtinė. I mbajti 1,5 vjet nė Prishtinė, kurse 1 vit nė Mitrovicė. Me moshė ishte 17 vjeē. Jetoi pas Aksionit tė Armėve i shpėrngulur nė Kumanovė (Sipas kujtesės sė Vehbi Etem Rushitit, i lindur mė 2 shtator 1929 nė fshatin Kokaj, jetoi nė Kumanovė qė nga viti 1971, i cili rrėfeu pėr ekzekutimet dhe torturat e rėnda fizike ndaj familjes Rushiti)
Tė likuiduar
9.Mustafė Hetem Rashiti pas njė pėrleshje mė dy udbash gjatė arrestimit tė tij nė Remnik qė shkuan ta burgosnin. Por, Mustafa i vrau tė (dy udbashėt) dhe doli nė mal me Hasan Alijėn e Remnikut. Ata u vranė me tradhti nė vendkalimin kufitar te Bistrica tė Prizrenit. Mustafa ishte 21 vjeē i shkolluar nė Tiranė. Varri nuk i dihet.
9.Rabije (shoqja e Mustafės) Kokaj, mė shtator 1951 nė Zhur tė Prizrenit u masakrua nga UDB`ja bashkė me tė shoqin Mustafė Etemin. Ishte 20 vjeēe. Varri nuk i dihet. Hasan Alija-Remniku mė shtator 1951 nė Zhur tė Prizrenit u kap dhe u vra nga UDB`ja mashkė me Mustafėn dhe Rabijėn. Me moshė ishte 48 vjeē. Varri nuk i dihet.Tė vrarė me atė aksion kanė mbetur edhe. Agush Metaj Bresalci u bra nė shtator 1951 nė Zhur tė Prizrenit sė bashku me personat e lartpėrmendur. Me moshė 35 vjeēar. Qibrije Agush Bresalci u vra nga UDB`ja nė shator tė vitit 1951 nė vendkalimin kufitar te lumi Bistrica tė Prizrenit. Vėllai i Mustafės Ramiz H. Rashiti si pėrkahės i grupin e parė politik qė operonte nė Karadakun e atyre viteve, e kaloi jetėn e tij si emigrant politik i internuar nė Gjermani.
Tė humburė:
Qemajl Haqif Zeqiri i lindur me 1938 nė Kokaj, duke u kthyer pėr pushim nga shėrbimi ushtarak vdes aksidentalisht pasiqė treni Express nuk ndalet nė Tasaj, ai hidhet nga treni dhe godet shtyllėn nga merrė plagė vdekjeprurėse.Aksidenti pasoi pasiqė ushtarėt qė kishin prejardhjen nga kufizohej pas termetit katastrofal tė Shkupit mė 1963. Nga Stacioni i trenit nė Preshevė edhe trupi i tij bartet nė Shkup dhe pėrzihet sėbashku me trupat e viktimave tė paidentifikume tė termetit, varroste nė Shkup. Varri as sot nuk i dihet.
Dėshmorėt, martirėt e tė plagosurit e luftės sė fundit nė Kosovė dhe Kosovėn lindore 1999-2000
10. Rabit (Tahir) Dalipi, nga fshati Kokaj, mosha 48 vjeēar, babai 8 fėmijėve, i vrar me 6 prill 1999, nga paramilitarėt serb nė Llocė, duke u kthyer nė shtėpi nė Kokaj pasi qė njė ditė mė pare ishin larguar nėnbreshrin e armėve nga forcat militare serbe.
11.Avdi (Selver) Rexhepi, mosha 22 vjeēar i vrar me 6 prill 1999, nga paramilitarėt serb nė Llocė, duke u kthyer sė bashku me Rabitin (dhe dy moshatarėt e tij tė fshatit Llocė) nė shtėpi nė Kokaj pasi qė njė ditė mė pare ishin larguar nėnbreshrin e armėve nga forcat militare serbe.
Qemajl Jakup Zeqiri-Kokaj i lindur mė 1979, pjesėtar i Brigadės 128, operacioni "Shigjeta" tė UĒK-sė tė Zonės sė Pashtrikut, i plagosur nė maj 1999, gjatė luftimeve pas thyrjes sė kufirit shqiptaro-kosovarė. Invalid i luftės sė UĒK-sė.
13.Arben Ramadani i lindur mė 13 qershor 1981 nė Kokaj. Ishte pjesėtar i UĒK-sė pas luftės sė Kosovė iu bashkua rradhėve tė luftėtarėve tė Lirisė nė Kosovėn Lindore dhe me me 19 maj(2000), gjatė kalimit tė zonės kufitare me armatim qėllohet pėr vdekje nga plumbat e armikut. Ashtu tė plagosur, shokėt e tėrheqin deri nė pikėn Apokalips e [KFOR]-it nė Pogragjė. Pėrkundėr pėrpjekjeve tė KFOR-it pėr t`ia shpėtuar jetėn nė Sojevė - Ferzaj, sytė e tij perėndojnė pėrgjithmonė pėr tė mos vdekur kurrė. Sot eshtėrat e tij pushojnė nė vendlindjen e tij, nė Kokaj.
Tė rėnėt dhe martirėt e Luftės II Botėrore 1943-1945/51/57
Hazir (Ramadan) Haziri
Rifat (Qazimi) Ismajli
Rrustem (Dalip) Rrustemi
Idriz Rashit-Koka
Daut Dauti-Kokaj
Mustafė Koka - Rushiti
Tė arestuarit, tė burgosurit, tė denuarit dhe tė torturuar nga Sigurimi serb-jugosllav pas ngjarjeve tė pranverės sė '81/shit pėr veprimtari ilegale nga fshati Kokaj:
Alejdin Rrahmani
Isah Rrustemi
Nijazi Ramadani
Nexhat Rrustemi
Musa Halit
Ismajl Rashiti
Tė internuar 1941/45
Asllan Aziz Azizi, Gjermani ku edhe vdiq.
Rexhep Ilaz Rrustemi, Internuar nė Gjermani 1941-1945
Haqif Zeqiri
Jonuz Halit-Hazi
Manifestime
E dielja e fundit e korrikut - Ditė e takimit familjar Kokaj
Kokajt nga do ku janė, janė pėrcaktuar qė e dielja e fundit e korrikut tė jetė Ditė e takimit familjar nė vendbanimin Kokaj dhe takimi mėton tė jetė tradicional. Takimi i fundit nė diasporė u mbajt me 06 qershor 2008 nga mėrgimtarėt nė Bruk , Argau nė Zvicer.
pamje nga Takimi Familjar
pamje nga Takimi Familjar
Kokajt u bėnė me shkollė para 42 viteve me kontributin e Nezir Halitit- Agės Nezė Kokės
Kokaj, fshati u bėnė me shkollė para 42 viteve me kontributin e Nezir Halitit-Kokės, shkolla shtrihet nė mes lagjes sė epėrme dhe tė ultė ka lėshuar rrezet e dritės pėr 40 vjetė edhe shkolla katėrklasėshe nė Kokaj, shkolla e fshatit ėshtė ndėrtuar nė vitn 1967, ku u shkollua me gjeneratat e apra tė dala nga kjo shkollė e ngritur me vetėkontributin e plakut Nezir Koka- axhės Nezė.. Banorėt tė rinjtė e fshatit Kokaj, pėrveē disa tė gjeneratave tė mėhershėm qė ishin shkolluar nė mejtepet e Preshevės dhe Shkupit dhe, mė vonė nė xhaminė e pėrbashkėt tė ndėrtuar nė vitin 1936 nė luginėn e lumit Sllubicės pran Kokajve, tė tjerėt nuk patėn fat tė shkollohen deri pas Luftė sė dytė Botrore.
Nė Locė pas luftės II Botėrore u hap shkolla fillore, paralelja e ndar e SH.F. "Liria" tė Pogragjės, ku deri nė vitin 1967/68 , ku u shkolluan shumė gjenerata, tė cilat pos shkollmit tė rregulltė ata mbajten edhe kurse pėr zhdukjen e analfabetizmit pėr gjeneratat mė tė rritura sidomos pėrfshirja e femrave nė shkollim ishte gjithė pėrfshirėse, tė cilat vazhdonin shkollimin e mė tutjeshėm. Deri sa nė vitin 1967/68, kur u bė fshati me shkollėn e ndėrtuar me vetėkontribut dhe nė pronėn e tyre nga Nezir Haliti.
Mėsuesit e parė qė patėn fatin ishin edhe tė rinjtė qė sapo kryen shkollimin: Rrustem Rrustemi dhe Halil Halili. Numri i nxėnėsve nė tė katėr klasat ishte pėr vitin 1972/73, gjithėsejt 14 nxėnės tė regjistruar tė cilėt e pėrfunduan tetėvjeēarn dhe vijuan shkollimin e mė tutjeshėm pos Ferinaze Hazirit dhe Nadie Halilit, tė cilat vijuan mėsimet deri nė klasėn e gjashtė pėr shkak tė kushteve tė vėshtira tė udhėtimit, tė tjerėt pėrfunduan sėpaku shkollimin e plotė fillor apo tė mesėm dhe tė lartė, si: Abedin Behluli, Nijazi Ramadani, Qerim Ismajli, Ismajl Azizi, Habib Sadriu, Hamit Limani, Emin Emini, Mejdi Maliqi, Zijadin Maliqi, Xhemajli Nevzadit, Dalip Dalipi, Rifat Qazimi.
Numri i shkollarėve sillej nga 45 e deri nė 55 nxėnės der sa numri i banorė sillej prej 350 me rreth 70 familje.
Shkolla, sot gjendjet nė njė pozitė para shuarjes pėr arsye mos renovimit dhe tė mungesės sė nxėnėsve. Nė kėtė vit shkollorė i ndjekin mėsimet vetėm katėr nxėnės me tė cilėt punon mėsuesi, Shefki Xheladini nga f.Sllubicė, i cili sivjet, kur janė regjistruar edhe dy nxėnės nė klasėn e parė do tė zėvendėsohet pasi qė ka kaluar me vendbanim nė Gjilan.
Portreti i Nezir Haliti - Ikona e Kokajve
Nezir Haliti-Axha Nezė (1900-1982.)
Veprimtaria
Aga nezė i kishte edhe dy vėllezėr, Behlulin dhe Beqiri Halitin dhe me tre djemtė e tij, Rifatin ( i arsimuar me kontributin e babait nė mejtepin e Preshevės dhe metresėn "Isa Begu", tė Shkupit, i cili shėrbeu si imam nė Xhamin e Caravajkės sė Kardakut deri nė pensionim), Sallahu, djali i dytė i cili shėrbeu me vite deri nė pensionim nė shkollėn e fshatit Kokaj (paralele e ndarė dhe Ibrahimin.
Gjendja arsimore edukative e tij dhe brezave tė kaluara ishte e kufizuar dhe, pos mėsimit fetar tė organizuar nė Xhamien e Sllubicės dhe odave tė Kokajve nuk patėn mundėsi tjera, edhe pse vetėdija ishte ngritur edhe pse nė vijimin dhe shkollimin e atyre qė ishin tė edukuar po numėroheshin nė gishta dhe nuk ndryshoj dukshėm.
Aga Nezė i pari ishte sėpaku pėr Kokajt qė mundėsoi hapjen e shkollės nė mėsim amtar nė fshat. Nga se shkollat nga fshati ishin larg pėr tė udhėtuar 5-7 kilometra rrugė pėr moshat e reja drejt shkollės 6 (gjashtėklasėshe) nė Llovcė dhe tetė vjeqarės nė Pogragjė. Nezir Haliti, plaku Nezir, pas moshės 60 vjeēare jete, pėrkundėr pengesave nga shumė fanatik dhe pa pėrkrahjen materiale nga pushteti i atyre viteve e ndėrtoi shkollėn nė tokėn e vetė nė mes tė fshatit. Objektin e shkollės me katėr dhoma, dy klasėshe dhe zyrėn i bėritė gatshme pėr nė vitin 1967-68, kur mėsimi filloi nė gjysmė vjetorin e dytė tė atij viti shkollor 1967/68 dhe sikur edhe shumė fshatrave tjera, edhe Kokajt u ndihmuan me pajisje mėsimore dhe inventar shkollor me banka dhe karrige pėr nxėnės dhe arsimtar, me dy dėrrasa tė zeza, ulėse, shkumėsa shpuzore e mjete mėsimore tjera shkollore. shėrbeu shkollės deri me ndarjen e tij nga jeta me 1982.
RRĖFIME N AGJETA E KOKALLARĖVE:Si u pritėn mysafirėt e Talė agės*Miftarė Kokės nė odėn e Dalipit Rustemit!!!
Tali po enej odėm odė nėpėr gjithė nahijet e Kosovės n'shpin t'atkisė e me tirqi tė zi me dymbdhjetė fije gajtani.
Ishin kanė pas mbledhun nji ditė burrat e fisit tė Kabashit prej anės Moravės sė epėrme pėr ta bae nji izjaret k'ti burri qė t'ia kthejnė vizitėn atij qė rrinte veē n'shalė t'atkisė e konakem konak. Ata e njihnin qysh prej Betejės sė Kaēanikut te Guri i shpuem, kur me Zeqėn e Zahėn ia patėn shti qyskien shinave pėr me ndal vaporin e Dergut e Xhavit Pashes me asqerin e turkut qė mbanin edhe bajrakun n'istikamet e luftės.
Burrat e Kabashit Vitisė qė mbaheshin me lidhje fisi, shkuan nji ditė n'Kokaj, duke vetė, ku rrinė me shpi e odė Miftar i Hasanit?
Po, fati i kish qėllue me pyetėn afėr odės sė Dalipit Rrustemit dhe pa hezitim i thojnė, hajde bujrum se qe k'tu e ka odėn e Talin, se dalin e thirrin f'mia se nuk ka qėlllue sot n'shpi, iu thonin atyre.
Paspak dalin at' pasdite von dhe e thrrasin prej rrezes pėrkarshi, O, Tal hajde se kan ardhen do jabangji dhe po te presin n'oden e Dalipit.
Tali doli doli si prej shpelles nga kasollja e thurrun me thunje dhe e mbulluar me kashte te theknes dhe zbriti poshte te oda i priti dhe i percolli mysafiret, dhe ju tha ku te hyni n;Kokaj oda e tij i pret e percjell mysafirė me bukė e mikpritje shqiptare?
Si e han dy kokallarė zjafetin u bamun gati pėr pashain n'moravic Nji ditė vere ishin ra dy kokallarė prej Kokajve tė Karadakut nė fshatrat fushore t'moravicės
dhe pėrgati udhės ishin renditur pėr t'ia quar zjafetin me tekmil prej pasulit e deri n'tatli.
Iu ra udha dhe i vesin se pėr ku e kah po e qonin k'to tepsia e tava.
Njani prej tyre iu thotė me lėshue udhėn se pėr drekė e kishin bae gati njė pashai tė ardhun prej Shkupi.
-Eh, mirė boll, ia kthyen me nji fjalė te dy kokkalarėt, Haziri dhe Merseli.
-Pse? - petėn ata.
-Sepse na menduam mos e keni bae gati pėr argatė qė punojnė fushėn se pėr pashėn ka k'si zjafeti ku t'hyn ..
Ia morrėn tepsita me pule e pite deri n'tamel oriz dhe i skenjuan me nji anė dhe e hanin pa frikė e pa mėrzitėn fare.
Nuk kaloi pakė pasiqė e kishin fshirė zjafetin, ju kishte pas ardhen nji nga ata qė tu thoshte se:
Pashai do t'i falte ata nėse u tregojnė arsyen pse e kishin grabitur zjafetin e bam gati pėr tė.
Mirė shumė, morėn martinat me veti nė krah dhe shkuan tė pasha pėr tė folu me tė qė mos me bae zullum te ata
qė e kishin bae gati zjafetin pėr te.
Kur shkuan te ai, po i vet: Pse e hėngrėt zjafetin, a ju treguan se ishte bae gati pėr mua,
mos keni pas edhe ndonje kajst tjeter, iu tha atyne dyve.
-Po, po, na treguan dhe nuk kemi pas asnjė cak tjetėr pos qė e kemi mendue se ishin t'umtė pėr bukė
qė tri ditė jemi dalė prej shpie deh nuk kemi hangėr askund, . e pėr ty menuam se ku t'kersitesh n'derė
ketu ka me ta bae nji zjafet ta bajnė.
- Fal ju koftė kjo , se edhe ju u batė burra e folėt njėme..
---------------------------------------------------------------
Fjalė tė odave :Fal k'tyne dy burrave qė erdhen me mue se nuk pata me mjut as me folėn para k'ti"meshlizit"...
Vendi: Kokaj, u tregua n'oda t'Kokajve
Ish kanė pas thirrė pėr me pleqėnue njė ngatėrres nė Dobrosin, plaku Haliti i Murseli nga katundi i Kokajve me pleqėnar tė tjerė tė fiseve. Mirėpo, nuk i kishte pas mujt me pėrfundue as fjalėn aty se i nxėnte gjuha n'thua e kishte pas belbėzua nga pakė.
U que njani prej burrave qė nuk i pėlqnte tė vihet drejtėsia pėr ndreqjen e tė ngatėrruarėve tė asaj treve, dhe i thotė Halitit:
"Leje k'to llafe se spo munesh me bae fjalėn fjalė, e leje ma me drejtue "meshlizin".
Ishta pas ngushtue Haliti dhe, duke u quar nė kėmbė, ia ktheu fjalėn:"Eftimiri i zotit kjo punė mbetė e "prishtė"
pa u ndreqėn... Keni me mė thirrė por nuk vijė ma".
Pas shumė mbledhimeve nga pleq tė pajtimeve nuk u arritė kur farė marrėveshje mes tyre.
Dhe mė nė fund u detyruan me i que fjalė e me marrė parpė atė pėr ta drejtuar hesapin se nuk po bienin nė "razi" ngatrėstarėt.
Dikur i qoi fjalė se do tė kthehej parpė nė odėn e pajtimit por, me njė kusht qė t'i marrė me veti edhe dy burra tjerė qė ta shoqėronin atė, pėr tė cilin kusht pranuan, duke lėnė me faj atė qė ia kishte "pre" fjalėn.
Haliti i merrė dy kusherinjėt e vetė, Qazimin e Hetė Kokėn, dy kaēak tė njohur tė kėsaj ane.
Pasiqė hynė nė odė shikuan njėri tjetėrin dhe panė qė sa ėshtė"sahati", i thanė fol Halit se tė paqim ngue.
Heta, i tha kush ashtė ai qė njė plakė nė odė nuk e lėnė me mbarue fjalėn. Burri qė kishte 'pre' fjalėn ulė kokėn dhe tjerėt e dėgjuan deri sa e pėrfunduan muhabetin rreth asaj ndreqje, duke i thanė "ejvallah" pėr pajtimin e arritur.
Haliti iu tha qė t'iu fal k'tyne dy burrave qė erdhen me mue se nuk pata me mjut as me folėn para k'ti"meshlizit"..
--------------------------------------------------------------------
Anton Ēeta :" Kokajt po e rrejkan hyqmetin, ndėrsa Lloca Zotin!".
Grupi i etnologėve nė krye me Anton Ēetėn, pas formimit tė Institutit Albanologjik tė Prishtinė, kishin pasur njė vizite nėpėr Karadakun e Shkupit ishin kan pas ndalur edhe nė Odėn e plakut Haxhi Isa Koka pėr ta pyetur nėse kishte pėr tu thėnė edhe ai, si njė nga pleqėnarėt e kėsaj treve.
Fillimisht ata e pyesin nėse kishte pėr t'ia rrėfyer atyre ndonjė fjalė tė urtė, fabullė, proverb ose kash e lashe.
Mbase ngushtohet para atyre burave tu tregojė pėrrallėn, iu tha atyre se, do t'i mbledh fėmijėt e mėhallės qė tu tregoi pėrralllėn nė njė kėnd tė odės sė tij (nė Kokaj tė Karadakut), dhe nėse ata do tė kishin guxonin ta shkruanin e publikonin nė kohėn e monizimit.
Pasiqė mbledh fėmjėt pėr rreth tij, nis tu tregoi pėrrallėn "Dhelpra dhe Gaforrja", mė zė tė lartė qė ta dėgjonin gjithė oda, edhe studuesit nė krye me Anton Ēetėn.
Ishin pas kanėn njehėrė dhelpra dhe gaforrja nė miqėsi pėr ta punuar Arėn nė fund tė guri tė madh. Dhelpar i tha gaforės sė do ta mbante gurin qė mos tė biente dhe ajo do ta punonte arėn. Gaforrės nuk i erdhi as tash mirė qė nisi me kėto kushte punėn, por prapėseprapė, iu desht tė pranonte deri sa e mbolli bereqetin, edhe e korri dhe e grumbulloi nė njė strumbullar pėr ta ndarė me ortakun e vetė Dhelprėn.
Nis tė zihen zėnkat mes tyre se si ta ndanin grumbullin e hedhur tė grurit, dhe prapė dhelpar i qetė rabush qė ta caktonin njė pikė prėj nga tė niseshin me vrap pėr tė arritur deri tė strumbllari i bereqetit. Dhe, ai qė arrin i pari do ta merrte bereqetin.
Prapė gaforrja karshi dhelprės do tė humbte, deri sa mė nė fund i shkrepi nė mendje qė posa qė tė nisen me gėrshėrėt e saj ti ngjitej pėr bisht dhelprės besė prerė. Dhelpra kurr ariti fare afėr grubullit e shkundi bishtin pėr ta hedhur pa ditur gafoorėn nė majė tė grumbullit. Atėherė kthehet mbrapa dhe fletė vetėmeveti:"Athua sa larg ka mbetur gaforrja dhe kur do tė arrijė,...". Iu pėrgjegj gaforrja nga Maja e grumbullit:" Unė kam mbrri kėtu kaherė, por tė pres ty". Dhe, berqeti i mbeti gaforrės... Nėse doni shkruan:" njėri nga ata qė ishte pranė i tha troq se kėtė nuk mund ta shkruani sepse prek pushtetin... tregon ndonjė tjetėr".Plaku isah Koka, i tha se nuk dinte tjera farė soji( pėrralla).
Grupi i etnologėve nė krye me Anton Ēetėn deri sa po kthehej prej Kokajve, udha i binte tė vinte nėpėr fshatin tjetėr Llocė qė kalonte mes pėrmes arave qė i punonin llocarėt. Njėri prej tyre, kishte pas qenė duke levruar nė arėn e tij, ishte pas ndalur nėn njė dardhė dhe nė brazdė mesi i qetėsonte njė fėmijė qetė tė lidhur me zgjedhė dhe permendė.
U ndal dhe i pyeti disa kalomtar se:Ēka po bėnte ky njeri aty?
Ata i treguan se ėshtė lidhur nė namaz pėr tu falur pėr Zotin.
Nė fund, Anton Ēeta i tha atyre qė ishin tė pranishėm se:" Kokajt po e rrejkan hyqmetin, ndėrsa Lloca Zotin!".(Koka)
Si e han dy kokallarė zjafetin u bamun gati pėr pashain n'moravic
Nji ditė vere ishin ra dy kokallarė prej Kokajve tė Karadakut nė fshatrat fushore t'moravicės dhe pėrgati udhės ishin renditur pėr t'ia quar zjafetin me tekmil prej pasulit e deri n'tatli.
Iu ra udha dhe i vesin se pėr ku e kah po e qonin k'to tepsia e tava. Njani prej tyre iu thotė me lėshue udhėn se pėr drekė e kishin bae gati njė pashai tė ardhun prej Shkupi.
-Eh, mirė boll, ia kthyen me nji fjalė te dy kokkalarėt, Haziri dhe Merseli.
-Pse? - petėn ata.
-Sepse na menduam mos e keni bae gati pėr argatė qė punojnė fushėn se pėr pashėn ka k'si zjafeti ku t'hyn ...( ia morrėn tepsita me pule e pite deri n'tamel oriz dhe i skenjuan me nji anė dhe e hanin pa frikė e pa mėrzitėn fare. Nuk kaloi pakė pasiqė e kishin fshirė zjafetin, ju kishte pas ardhen nji nga ata qė tu thoshte se Pashai do t'i falte ata nėse u tregojnė arsyen pse e kishin grabitur zjafetin e bam gati pėr tė.
Mirė shumė, morėn martinat me veti nė krah dhe shkuan tė pasha pėr tė folu me tė qė mos me bae zullum tė ata qė e kishin bae gati zjafetin pėr te.
Kur shkuan te ai, po i vet: Pse e hėngrėt zjafetin, a ju treguan se ishte bae gati pėr mua, mos keni pas edhe ndonje kajst tjeter, iu tha atyne dyve.
-Po, po, na treguan dhe nuk kemi pas asnjė cak tjetėr posqė e kemi mendue sa ishin t'umtė pėr bukė, dhe ka qė tri ditė jemi dalė prej shpie deh nuk kemi hangėr askund, . e pėr ty menuam se ku t'kersitesh n'derė ketu ka nji zjafet ta bajnė.
- Fal ju koftė kjo , se edhe ju u batė burra e folėt njėme..
INCLUDEPICTURE "http://www.kokajt.com/humor/assets/images/emoticons/wink.gif" \* MERGEFORMATINET
Fjalė tė odave :Fal k'tyne dy burrave qė erdhen me mue se nuk pata me mjut as me folėn para k'ti"meshlizit"...
Vendi: Kokaj, u tregua n'oda t'Kokajve
Ish kanė pas thirrė pėr me pleqėnue njė ngatėrres nė Dobrosin, plaku Haliti i Murseli nga katundi i Kokajve me pleqėnar tė tjerė tė fiseve. Mirėpo, nuk i kishte pas mujt me pėrfundue as fjalėn aty se i nxėnte gjuha n'thua e kishte pas belbėzua nga pakė.
U que njani prej burrave qė nuk i pėlqnte tė vihet drejtėsia pėr ndreqjen e tė ngatėrruarėve tė asaj treve, dhe i thotė Halitit:
"Leje k'to llafe se spo munesh me bae fjalėn fjalė, e leje ma me drejtue "meshlizin".
Ishta pas ngushtue Haliti dhe, duke u quar nė kėmbė, ia ktheu fjalėn:"Eftimiri i zotit kjo punė mbetė e "prishtė"
pa u ndreqėn... Keni me mė thirrė por nuk vijė ma".
Pas shumė mbledhimeve nga pleq tė pajtimeve nuk u arritė kur farė marrėveshje mes tyre. Dhe mė nė fund u detyruan me i que fjalė e me marrė parpė atė pėr ta drejtuar hesapin se nuk po bienin nė "razi" ngatrėstarėt.
Dikur i qoi fjalė se do tė kthehej parpė nė odėn e pajtimit por, me njė kusht qė t'i marrė me veti edhe dy burra tjerė qė ta shoqėronin atė, pėr tė cilin kusht pranuan, duke lėnė me faj atė qė ia kishte "pre" fjalėn.
Haliti i merrė dy kusherinjėt e vetė, Qazimin e Hetė Kokėn, dy kaēak tė njohur tė kėsaj ane.
Pasiqė hynė nė odė shikuan njėri tjetėrin dhe panė qė sa ėshtė"sahati", i thanė fol Halit se tė paqim ngue.
Heta, i tha kush ashtė ai qė njė plakė nė odė nuk e lėnė me mbarue fjalėn. Burri qė kishte 'pre' fjalėn ulė kokėn dhe tjerėt e dėgjuan deri sa e pėrfunduan muhabetin rreth asaj ndreqje, duke i thanė "ejvallah" pėr pajtimin e arritur.
Haliti ju tha "meshlizit" se fal k'tyne dy burrave qė erdhen me mue se nuk pata me mjut as me folėn para k'ti"meshlizit"..
Anton Ēeta :" Kokajt po e rrejkan hyqmetin, ndėrsa Lloca Zotin!".
KTHIMI I PĖRMALLSHĖM
Vendbanimi Kokaj nė mes tė Gjilanit dhe Preshevės. Nga mbretėria SKS njihet edhe me emrin, Inatovc. Mirėpo, banorėt e Kokajve dhe rrethina kurrė nuk e kanė njohur me kėtė emėr tė imponuar .
Takimet familjare tė kokajve ėshtė njė festė e paharrueshme dhe tradicionale e banorėve tė Kokajve, tė Malėsisė sė Kardakut, qė mbahet zakonisht verės. Banorė takohen pėrmallshėm nė mes vete. I ka marrė malli pėr tė afėrmit, pėr vendlindjen, arat, fushat, kodrat, lumenjtė, varret e ēka jo tjetėr. Kėto janė "Ditėt e takimet familjare" nė Kokaj Takimete fundit qė nisėn diasporė ėshtė mbajtur nė verėn e vjetme(6 qershor 2008, nėnv.jonė nga mėrgimtarėt e kokajve nė Bruk Argau tė Zvicrrės.Toka e tyre shtrihen nga "Kisha e Epėrme" nė veri, e deri nė jug nė " Artare ", ndėrsa nė lindje nga lumi Sllubica e nė perėndim deri te lumi Llapushnicė. Pikniqet malore tė kėtij vendi po tregohen mė tėrheqėse nė verėn e sivjetme dhe, sikur ėshtė shtuar edhe interesimi i tė gathėve tė kthehen pėr tė pushuar apo jetuar pėr pak ēaste sėpaku nė vendlindjen e tyre. E adhurojnė vendlindjen e tė parėve tė kėsaj anė tė Malėsisė sė Karadakut. Aty, ku deri dje nuk funksionoi as telefoni mobile. Kokajt kanė ujė tė pijshėm dhe ėshtė shtruar njė pjesė e mirė e rrugės me vetė kontributin e qytetarėve tė Kokajve.
Kokaj, dje dhe sot ...
Pos arritjes sė sinjalit tė telefonisė celulare, uji ėshtė me rėnie tė lirė dhe instaluar nė shumicėn e shtėpive qė janė pėr banim apo mund tė rinovohen me pak investime, si dhe pjesa mė e madh e rrugės qė tė shpie atje ėshtė e pritur pėr tu shtruar me asfalt, madje ėshtė rritur edhe ēmimi i tokės dhe i shtėpive, ndėrsa janė shtuar ata qė duan tė kenė tė bėrė njė vend strehėve tė atyre ēative nė atė fshatin malor-kodrinor.
Fshati Kokaj shtrihet nė juglindje tė Gjilanit nė gjerėsinė gjeografike gjatėsisė gjeografike lindore dhe lartėsi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epėrme. Si vendbanim ėshtė krijuar para dy shekujve kur banorėt e parė erdhėn nga vendbanimi i Sanxhakut tė Toplicės, vendbanimi Klaiq. Fshati Kokaj pėrbėhet prej tri lagjeve tė ndara njėra nga tjetra, e ato janė: Mėhalla e Poshtme, Mėhalla e Epėrme dhe nė mes tyre shtrihet Gurina, ku edhe ėshtė shkolla e fshatit e ndėrtuar nė vitn 1967, me iniciativėn e plakut Nezir Haliti. Banorėt gjegjėsisht tė rinjtė e fshatit Kokaj pėrveē disa tė rinjve qė ishin shkolluar nė mejtepet e Preshevės mė vonė nė xhaminė e pėrbashkėt tė ndėrtuar nė vitin 1930 pran lumit Sllubica, tė tjerėt nuk patėn fat tė shkollohen deri pas Luftė sė dytė Botrore kur nė fshatin Locė u hap shkolla fillore. Deri nė vitin 1967 vijuan shkollėn fillore tė ulėt shumė gjenerata, tė cilat vazhdonin shkollimin nė Pogragjė.
Nė vitin 1967 plaku Nezir Haliti (Mixha Nezė ndėrtoi shkollėn me vetėkontribut dhe nė pronėn e vet nė mes tė fshatit nė afėrsi tė lagjes Gurinė. Mėsues tė parė ishin pikėrisht tė rinjtė e kėtij fshati tė cilit ishin shkolluar si Rrustem Rrustemi e Halil Halili. Numri i nxėnėsve nė tė katėr klasat ishte nga 45 e deri nė 55 nxėnės. Sot kėsaj shkolle i kanoset rreziku i shuarjes pėr arsye tė mungesės sė nxėnėsve. Nė kėtė vit shkollorė i ndjekin mėsimet vetėm katėr nxėnės me tė cilėt punon mėsuesi veteran Shefki Xheladini.
E kaluara e katundit Kokaj rrjedh nga Klaiqi prej nga ishin ardhur banorėt e fshati Kokaj, kufizohej me lagjet dhe vendbanimet e dikurshme shqiptare si: Gėrgurovci, Bajra, Poroshtica, Llapashtica etj. Nga ky vendbanim e kanė prejardhjen banorėt e fshatit Kokaj nė Karadak, mandej banorėt e lagjes Klaiq tė qytetit tė Gjilanit, ( tė cilit ende i kanė pronat e tyre nė Klaiq tė nacionalizuara pas Luftės sė Dytė Botrore) muhaxhirėt e fshatit Kokaj gjegjėsisht njė lagje e fshatit Ranatoc i cili ndodhet nė Malet e Karadakut komuna e Preshevės. Vendbanimi Kokaj nė mes tė Gjilanit dhe Preshevės, vendbanim ky qė pas vendosjes sė pushtimit tė Mbretėrisė SKS njihet edhe me emrin, Inatovc. Mirėpo, banorėt e Kokajve dhe rrethina kurrė nuk e kanė njohur me kėtė emėr, sepse ėshtė emėr i imponuar me pushtimin e kėtyre trojeve nga ushtria serbe nė vitin 1912.
HISTORIA E PėRGJAKUR (Pjesa 2)
Mė 1999, erdhėn nė Kosovė mijėra paramilitar serbė, tė cilėt masakruan banorė nė tė gjitha fshatrat e Kosovės, por edhe nė fshatin Kokaj e fshatrat tjera tė kėsaj ane tė Kardakut.
Tė parėt e kėtij vendbanimi sėpari u vendosen nė fshatin Pogragjė, ku edhe sot ruhet emri i sokakut me kėtė emėr, " sokaku i Kokajve", ku edhe kanė jetuar 3 vite. Pastaj tokėn e kanė blejtė nga Isa Beu i Shkupit, ndėrsa kontratėn e kanė bėrė nė Vrajė. Nė kontratė shkruante se ėshtė paguar toka e tyre shtrihen nga "Kisha e Epėrme" nė veri, e deri nė jug nė " Artare ", ndėrsa nė lindje nga lumi Sllubica e nė perėndim deri te lumi Llapushnicė. Klaiqi ėshtė fshat nė komunėn e Lebanės tė Jabllanicės (sot Serbia jugore), dikur i banuar me shqiptarė tė cilėt u dėbuan me dhunė nga pushtuesit serb. Kjo kohė ėshtė e njohur si dėbim me dhunė nga vatrat stėrgjyshore. Shumė fshatra u boshatisėn dhe ikėn mė tė keqės nga barbaria serbe. Shqiptarėt u pėrzunė me dhunė dhe ata i lanė tokat, arat, pyjet, fushat, por i lanė edhe hambarėt me grurė, koshat me misėr, stallat me kafshė e ēka jo tjetėr. Ishte njė shpėrngulje masive dhe tepėr e dhimbshme. Pėr kėtė dėbim mbasi, disa autor shqiptarė kanė shkruar edhe libra (dhe studime shkencore historike). Par, trojet qė nuk harrohen lehtė.
Trojet qė nuk harrohen
Trojet e tė parėve tanė. Sabit Uka ėshtė njėri ndėr autorėt shqiptarė qė ka shkruar mė sė shumti pėr shpėrnguljen e shqiptarėve prej atyre trojeve tė kėsaj kohe. Ai ka botuar tre libra me shėnime tė kėsaj kohe tė rėndė tė shqiptarėve. Andaj, 50 vjet mė vonė nė vitin 1878, nga banorėt e mbetur nė Klaiq tė Lebanės fshatit Kokaj iu bashkohen edhe familja e Ali Bylykbashi-Koka dhe Demir Klaiqit-Koka, tė cilat vendosėn nė vendbanimin te Muhaxhirėt e sotshėm tė Kokajve, sikur edhe tri familje tjera qė janė vendosur nė mes tė Kaēanikut dhe Ferizajt dhe mbajnė mbiemrin Koka, dhe shumė familje tjera nė Gjilan, Prishtinė, Shkup, Kumanovė, e tjera. Sipas regjistrimit tė parė qė ėshtė bėrė nė vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorė, nė vitin 1953 ka pasur 289 banorė, nė vitin 1961, 342, nė vitin 1971, 386 ndėrsa nė vitin 1981, 376 banorė. Nga viti 1981 e kėndej ka pasur vazhdimisht zvogėlim tė popullsisė si pasojė e emigrimit tė banorėve nė drejtim tė qendrės komunale tė Gjilanit. Po rėnie tė numrit tė popullsisė ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpėrngulėn shumica e popullsisė si pasoj e pasigurisė e kėtij lokaliteti i cil gjendet afėr kufirit. Nga kjo kohė gjer mė tashti kanė ndrruar koė tjetėr. Ishte njė kohė e nėnshtrimit nga barbaria serbe. Erdhen kohė tjera, Tjera, pėr faktin se, ajo"gjendje" nėn okupim tė regjimit serb nuk durohej, popullata e ndjeu kėtė rėndim tė keq. Tė rinjtė filluan tė largoheshin nga trojet e tyre dhe zėnin vend nė shtetet perėndimit. Kjo tė pėrkujton njė gjendje tė skajshme tė pasigurisė. Dhe, nė vitin 1999 ngjau lufta nė Kosovė, Lufta barbare serbe, e cila mori qindra e mijėra jetė njerėzish tė pafajshėm. Erdhėn vullnetarėt nga Serbia, si nga Vranja, Leskovci e mese tjera, vetėm e vetėm tė masakrijnė e ta dėbojnė popullatėn shqipatre nga trojet e veta stėrgjyshore.
Skenarėt serbė
Ky skenarė ėshtė hartuar nga nacionalistėt serbė po edhe nga Akademia serbe e Beogradit. Nga 27-28 (e deri mė 5-6 prill ) e mė vonė erdhėn nė Kosovė me mijėra paramilitarėt serb, tė cilėt, pa kurfarė shkasi kanė masakruar disa banorė tė gjitha fshatrave tė Kosovės. Kanė masakruar edhe nė fshati Kokaj e fshatra tė tjera tė kėsaj ane tė Kardakut, si nė Zhegėr, LLashticė, Shurdhan, Selishtė, Lladovė e tė tjera . Sot nė kėtė fshat jetojnė vetėm pesė familje me rreth 30 banorė. Kokaj ėshtė fshat tipik agrarė. Nga sipėrfaqja e pėrgjithshme 402 .52 ha, 121.21 sipėrfaqe me ara, pemishte me 89 ari, me livadhe 5.00 ha, kullosa 20.00 ha, ndėrsa pyje 234.00 ha. Sipėrfaqet me toka jo produktive janė 23.00 ha. Shumė shtėpi ishin tė shkatėrruar dhe disa prej tyre dukeshin si tė lėna shkret e tė braktisura fare, por te Kokajt, thonė se, "janė tė shumtė ata qė po kthehen pėr t'i rinovuar apo ndrequr pėr banim tė pėrkohshėm, ndonėse fare pak janė ndihmuar apo pėrkrahur pos katėr sosh, pėr ti sanuar dėmet e luftės dhe tė tėrmetit tė 24 prillit 2002, iu premtoi prioritet e Qeverisė shtrurja me zhavor e rruges 5 km, Llovcė-Kokaj pėr zonėn kufitare(por, ende nuk ėshte realzuar), sikur edhe ish i pari i komunės sė Gjilani, por edhe KFOR-i amerikan pėr ēėshtje civile. Tani shihet njė fshat i vogėl, ku nuk kanė mbetur mė shumė se trembėdhjetė shtėpi, siē tregojnė shėnimet tė diktuara nga pėrfaqėsuesi Kokajve, sepse librat amėz i kishin grabitura ata qė, u shporrėn me 9 qershor 1999. Dikur, nė fund tė viteve '70, katundi Kokaj konsiderohej fshati mė i banuar zonėn kufitare me Serbinė dhe Maqedoninė nė komunėn e Gjilanit, me rreth 500-600 kokė banori dhe numėronte jo mė pak se 100 shtėpi.
HYPERLINK "http://www.botasot.info/home.php?gjuha=0&category=50&id=9514" Kokaj- katund mėrgimtarėsh
INCLUDEPICTURE "http://www.botasot.info/te_vogla/tttt.JPG" \* MERGEFORMATINET
Katundi gjendet jo mė larg se 20 kilometra nė juglindje tė Gjilanit, nė njė lartėsi prej 850 metrash mbi nivelin e detit. E, fshati malor i Kokave figuron prej kohėsh nė atraksionet turistike tė alpeve tė Malėsisė sė Karadaket, edhe pse i harruar pėr njė kohė tė gjatė. Deshėm tė dimė mė tepėr dhe u gjendem nė kėtė lokalitet, Kokaj. E vizituam kėtė lokalitet tė Karadakut jetik tė Idriz Seferit, kreshnikut tė kėsaj ane. Por, nuk mungojnė njerėzit qė shkojnė pėr ta kėrkuar atė stinė ikanakė, atj...
Toponime interesante
oj kampi tė vogėl, pushimi pėr verė, kurse pjesa tjetėr, vizitorėt mė tė largėt, preferojnė tė shkojnė edhe mė lart, nė zemėr tė katundit, nė objektin gjysmė tė rrėnuar tė shkollės sė mbetur katėr klasash qė frekuentohet nga mėsuesi Shefa me disa nxėnės, pėr tė dalė pastaj nė Rup, ku mundesh pėr tė shijuar gjithēka deri nė fund.... Me vėshtirėsi dilet nė dimėr, sidomos nga ana e pjesės lindore, por edhe nė tė dalė prej Kalasė sė Pogragjės, po mė shumė bukuri e dukur nė verė, ky katund i kthyer nė banorė mėrgimtarėsh tė kthyer pėr t'i kaluar pushimet vjetore nė vendlindje, aty ku lindėn. Kėsaj here, nga mėrgimi ishte ardhur Isė doktori prej Francės.
Nė "Sheshin e valleve"
Ndėrsa, nė muajin korrik-gusht gjallėrohet edhe me ndonjė festė damash, gazmendesh tradicionale qė organizohen nėpėr shtėpi apo siē i quajnė vendasit "Sheshi i Valleve" dhe pret dasmorėt nė vadėn e ndarė pėr tė marrė apo dhėnė nuse tė re malėsore. Festat e motmotit, siē janė Shėn Gjergji dhe Shėn-Mitėr, janė kremtuar si festa pagane dhe kanė mundur tė mbijetojnė, edhe pse gjatė pushtimeve tė huaj, duke e ruajtur edhe pronėn private si tė drejtė tė patjetėrsueshme me burime tė ftohta tė ujit. Njėri prej tyre, i quajtur "Kroi i katundit", pėrdoret edhe sot si ujė pėr kuzhinė dhe bėrjen e ēajit prej luleve mė tė pijshėm. Shtėpitė janė tė ndėrtuara me gurė si nė gjithė zonėn e Malėsisė sė Karadaket, nė katet pėrdhese dhe shtėpi Kulla, ndėrsa specialiteti me tė preferuara ėshtė pikėrisht lakrori i gatuar me dy petė dhe flija e bėrė me mazė tėmbli dhe tė fėrguara me saē tė nxehtė oxhaku. Ka nga ata qė e preferojnė tė kalojnė pushimet edhe dimrit, por vėshtirėsitė qė u sjell bora, shpesh i bėjnė tė pakalueshme rrugėt pėr nė Kokaj, ndonėse tė dhėnė dhe janė mė tė pasionuarit pas gjahut dhe rrėshqitjes me ski nė borė, qė shpesh deri nė Shėn-Gjergj nuk shkrihet nė majat e malit tė Karadakut.
HYPERLINK "http://www.botasot.info/home.php?gjuha=0&category=50&id=9640" Kaēakėt e Kokajve
INCLUDEPICTURE "http://www.botasot.info/te_vogla/tefiku%20(Small).JPG" \* MERGEFORMATINET
Pėr historinė e katundit Kokė, thuhet se ėshtė njė vendbanim jo i vjetėr sa edhe interesant. Sipas tregimit tė njė mė tė moshuari, Haxhi Isė Koka, ky fshat (Kokaj) ėshtė themeluar e shtuar vazhdimisht prej tė "ikurve tė dalė maleve", kaēakėve tė Kokave qė pėrndiqeshin nga Serbia (nga vendi Kliq, Toplicė) mė sė shumti pėr arsyen se nuk donin tė konvertonin fenė dhe ta njohin pushtimin dhe pastrimin etnik tė tyre. Emri "Koka" vjen nga njė e dhėnė qė thotė se: "kryengritėsit qė themeluan Kokė...
Kaēakėt e Kokajve (Fejton dokumentare)
Bota sot: HYPERLINK "http://www.botasot.info/home.php?category=50" http://www.botasot.info/home.php?category=50Ditėt e takimit familjar tė Kokajve (4)
INCLUDEPICTURE "http://www.botasot.info/k/sh_b.gif" \* MERGEFORMATINET
Pėr historinė e katundit Kokė, thuhet se ėshtė njė vendbanim jo i vjetėr sa edhe interesant. Sipas tregimit tė njė mė tė moshuari, Haxhi Isė Koka, ky fshat (Kokaj) ėshtė themeluar e shtuar vazhdimisht prej tė "ikurve tė dalė maleve", kaēakėve tė Kokave qė pėrndiqeshin nga Serbia (nga vendi Kliq, Toplicė) mė sė shumti pėr arsyen se nuk donin tė konvertonin fenė dhe ta njohin pushtimin dhe pastrimin etnik tė tyre. Emri "Koka" vjen nga njė e dhėnė qė thotė se: "kryengritėsit qė themeluan Kokėn (lexo: Kokaj), ishin nga fisi Koka qė ndihmoi shumė pas pushtimit otoman si dhe gjatė luftėrave ushtrinė e Skėnderbeut, ku sipas mr. Vroin Koka, ata pastaj u shpėrndanė pėr Itali e gjetiu, por, kishin mbetur edhe prej tyre qė kėrkonin strehė rreth njė stani nė male, kur i pyesnin "kur e bėnė Stanin nė Kokė, paguan prej njė kumarxhiu tė shkuar nė Shkup pėr 33 dukat ari".
Muhaxhirėt nė Kokaj
Bėhet fjalė pėr njė vendbanim nga njerėzit e dėbuar prej Livadheve tė Klaiqit nė Toplicė me 1835, nga fisi Koka qė gjendej gjithė andej etnisė, ndėrsa dėshmia e akademik Matkovskit me origjinė shqiptare nga fisi i Koka, si dhe mr. Vroin. Koka tė dhėnat historike flasin pėr njė vendbanim tė Arbėrisė nė Fushė djegur, tė shpėrndarė nga Koha e Skėnderbeut, ndėrsa, kėtu u hap shkolla e parė turqisht nė shekullin e kaluar nga hoxha i Kokajve, nga mulla Smajli, pastaj nė pjesėn e parė, pos shkrimit cirilik, mėsohet privatisht nga dijetarėt edhe nė alfabetin shqip. Kurse pas Luftės sė Dytė Botėrore, kėtu hapet shkolla shqipe, ndėrsa 1969 rifilloi mėsimi fillor, kurse nė vitet e '70-ta, katundi Kokė numėronte rreth 600 shtėpi, shumė sosh me profesioni blegtorė tė parė dhe duket se kanė qenė puna e druvarit. Qė nga viti 1835 deri nė 1912-ėn, nė kėtė malėsi punonin ende sharrat e kokave, jo aq adekuate, por me teknikėn mė tė mirė tė saj kohe, me pemė, aq sa mbeti edhe shprehja e njohur. Ndėrtimi i shtėpive, odave, hambarėve, tė kthyera kah juglindja prej guri e me drunjtė bungu nė gjithė katundin, tregon pėr njė maket origjinale tė stilit oriental dhe evropian qė mund tė haset edhe nė gjithė vendbanimet e vjetra tė tjera nė Malėsinė te Karadaket prej Gjilanit, e deri nė Shkup, pėr karshi janė majat mė tė larta, si: Maja e zezė, ajo e Godenit dhe Sukės, si dhe Maja mė e lartė e Sharrit qė ende nė kėto ditė vere ėshtė e veshur me borė, ndėrsa edhe gjatė gjithė verės rrallė ndodh tė shkrihen pika me tė lartė e saj. Midis burimeve tė shumta krojeve, nė kėtė rrugė qė pėrshkohet pėr gjithandej ėshtė i pasur edhe me uji termal i quajtur "Banja e Uglarit", qė shėrben si ujė kurativ pėr shėrimin e reumės, sėmundjeve tė lėkurės.
Pamje tė pashlyeshme
Shtėpitė dhe konfiguracioni i vendbanimit mė karakteristike edhe pėr turistėt, plotėsojnė bukurinė e kėsaj zone malore kufitare, qė frekuentohet nga tė katėr anėt e lidhur me rrugė tė asfaltuar deri nė tre-katėr kilometra, por tė shtruar me zhavorr, ndonėse jo ende me njė infrastrukturė rekreative dhe sportive pos asaj qė ka falė nėna natyrė e virgjėreshė, pa ndotės, po me ambient ekologjik, por, edhe njerėzit janė shumė mikpritės dhe gatuajnė specialitete karakteristike tradicionale dhe evropiane, ndonėse ende nuk ia kanė idenė pėr ta bėrė me njė motel, restorant apo bujtinė, duke ia shtuar edhe vend kampingjet pėr turistė verorė qė ia mėsyjnė tė kalojnė pushimet e vikendit apo ato verore nė ambiente malore me trastė nė krah me pak bukė e dhallė, pėr ta kaluar kohėn e lirė. Jo, larg nė Rup ishin varrosur edhe martirėt e vrarė gjatė luftės sė fundit (1999), ku pas varrosjes sė disa njerėzve publikė, qoftė edhe tė vdekurit; dėshmorė, martirė, shkrimtarė dhe, shumė njerėz publikė, aty nė Rup te varrezat tyre mbesin nė kujtesė ato pamje tė pashlyeshme. Kokajt ngado ku janė, janė pėrcaktuar qė e diela e fundit e korrikut tė jetė Ditė e takimit familjar nė vendbanimin Kokaj dhe mėton tė jetė tradicionale.Publikimet pėr Kokajt: 30 vjetori i Fletushkės "Ushtima e maleve" 1979 / 2009 Grupi ilegal (gueril) dhe Fletushka ("Ushtima e maleve") dhe kontributi i dhėnė nė Lėvizjen atdhetare pėr ēlirim kombėtar 1979-1980/81/2009
Gazeta "Ushtima e maleve", edicioni i parė, fillimisht rezultoi si nevojė e kohės rrjedhė nisma pėr bėrjen e njė fletushke(reviste), ku fillet e saj datojnė nė ngjarjet madhore tė kombit me 10-13 qershor 1979, nė 100 vjetorin e Lidhjes shqiptare tė Prizrenit prej njė grupi tė gjimnazistėve tė Gjilanit. Fletushka "Ushtima e Maleve", e cila botimin e saj e konkretizoi me 4 qershor 1980 / 15 janar 1981, e redaktuar nga redaksia e parė nė pėrbėrje tė Nexhat Rrustemi-"Shpėtimi", Nijazi Ramadani-"Komiti", Naim Kurteshi- "Kuq e ziu", Nevzad Isufi "Furtuna", etj. e ndaluar nga ish-pushtuesi si " veprimtari armiqėsore nacionaliste-irredentiste".
Grupi ilegal (gueril) dhe Fletushka ("Ushtima e maleve")
Pas njė konsultimi tė vazhdueshėm mes periudhės 1979/80, fillimisht si nevojė e kohės rrjedhė nisma pėr bėrjen e njė fletushke(reviste), ku fillet e saj datojnė nė ngjarjet madhore tė kombit me 10-13 qershor 1979, nė 100 vjetorin e Lidhjes shqiptare tė Prizrenit prej njė grupi tė gjimnazistėve tė Gjilanit. Sidomos pas kontakteve qė po viheshin me Isa (Kokaj)e Nexhat Rrustemi (Shpėtimi)dhe Kemajl (Mali)e Naim Kurteshit(Kuqeziu) pėrmes Nevzad (Furtuna) e Abdurrahim Isufit (Sokrati), tė cilat mė vonė iu shtuan radhėve tona edhe Ismajl Berisha(Vlora), Munafer Ahmeti (Munoja) dhe Musa Haliti "Rrufeja", Nijazi Ramadani "Komiti", ballinen E "Ushtimės maleve" dhe ilustrimet i bėri "Guri". Nga takimi i parė konstituiv i Grupi ilegal tė 3/4 qershorit 1980, Kokaj, nė tė cilin takim ishin tė pranishėm: Isa (Kokaj)e Nexhat Rrustemi (Shpėtimi)dhe Kemajl (Mali)e Naim Kurteshit(Kuqeziu) pėmes Nevzad (Furtuna) e Abdurrahim Isufit (Sokrati),Nijazi Ramadani "Komiti", Ismajl Berisha(Vlora), Munafer Ahmeti (Munoja) dhe Musa Haliti "Rrufeja". Pas njė darke qė shtroi familja e Isah Rrustemit nė Kokaj, shtruam nevojėn e njė organizimi mė tė koordinuar pėr tė pasur njė bashkėrenditje e pėrgjegjėsi nė bashkėveprimtari ilegale tė organizimit nė grupe 3 apo 10 anėtarėsh me njė program e statut gjithėpėrfshirės dhe tė integruar nė Lėvizjen kombėtare ilegale tė atyre viteve. Fillimisht propozuam dhe hartuam njė rend dite pesė pikės tė cilat i lexoi Abdurrahimi qė zotonte njė oratori tė mirė, kurse procesmbajtės ishim ne qė atyre viteve ngjarjet ditore mė tė rėndėsishme shkollore e veprimtaritė tjera jetėsore. Ideja ishte qė tė shėnojmė si njė koncept bazė pėr tė hartimin e njė programi dhe statuti pune pėr tė ardhmen.
1. Lufta jonė politike dhe atdhetare pėr ēlirim kombėtar ( Koncept politik)
2. Formimi i njė grupi tė tipit gueril me karakter tė shpėtimit kombėtar.(Celula jopartiake)
3. Plani dhe programi i grupit gueril. (Programi dhe statutit).
4. Qėndrimi unik ndaj pushtuesit, qėndresa popullit.(Deklaratė publike)
5. Nxjerrja e fletushkės "Ushtima e maleve", Kokaj, mė 04 qershor 1980.
* Programi nismėtar dhe deklarata politike:
I. Programi i grupit nismėtar, hartimi i njė programi praktik pune qė do tė jetė bazė qė tė mbahet nė konspiracion tė plotė (fshehtėsi), ku pėrfshihen veprimtaria politike e organizative si njė front i pėrbashkėt gjithėkombėtar me statut e program jopartiak.
II. Formimi i njė elite(grupi) pėr koordinimin e komiteteve organizative s njė lėvizje kombėtare pėr ēlirim, duke mos pėrjashtuar luftė e armatosur si vazhdim i njė lufte tė gjatė ēlirimtare tė popullit pėr liri dhe pavarėsi.. Njėkohėsisht do tė mbėshtes Republikėn e Kosovės si shtet i barabartė me tė tjerat shtete...
III. Konceptimi i njė parimi bazė pėr veprimtarinė tonė drejt bashkimit(integrimit) kombėtar..\
IV. Fuqishėm mbėshtesim programin e LSHP, Kuvendin e Junikut, dhe Konferencėn e Mukjes dhe tė Bunjajt dhe luftėn e gjatė tė popullit tonė me penė e pushkė pėr liri dhe pamėvarėsi kombėtare.
V. Integrimi i grupit nė njė front tė pėrbashkėt me qėndrime unike ndaj ēėshtjes kombėtare tė pazgjidhur..
VI. "Ushtima e maleve", tė jetė organ informativ, politik ,...
Miratuar mė 04 qershor 1980, Kokaj, Gjilan, Kosovė
Pas aprovimit tė rendit tė ditės nga pėrfaqėsuesit e pranishmit, biseduam edhe pėr planet e nxjerrjes sė fletushkės "Ushtima e maleve", si organ i grupit. Fillimisht, diskutoi Isah Rrustemi " Shokė numri i parė fletushkės "Ushtima e maleve", po botohet nė kuadėr tė 100 vjetorit tė Lidhjes sh. tė Prizrenit, atėherė kur edhe u lėshuan rrezet e para pėr liri, ēlirim e bashkim kombėtar tė vilajeteve shqiptare nė njė shtet tė pavarur kombėtar dhe bashkimit tė forcave nė mbrojtjen e atdheut tė pushtuar nga Osmanet dhe synimet grabitqare tė mė vonshme prej shovinistėve tė Ballkanit. Pasi qė mė kalohet fjala te unė (Nijazi Ramadani).
Shokė. Historia e popullit tė Kosovės dhe e kombit ėshtė plotė ngjarje tė lavdishme dhe shembuj tė shkėlqyer vetėmohimi dhe heroizmi nė luftėn pėr ēlirim... njė shembull mund tė jemi edhe ne me veprimtarinė tonė". Pastaj, folėn edhe Abdurrahimi, Kemajli, Ismajli, Nevzadi, Nexhati, etj, duke marė pėr obligim dhe detyrė punėt nė pėrgatitjen e gazetės "Ushtima e maleve".
Materialet e dėrguar pėr numrin e parė nga "Shpėtimi","Komiti", "Kuqeziu", "Furtuna", i korrektoi dhe daktilografoi: Shpėtimi me makinėn e tij, tė sjell nga babai i tij, i cili punonte pėrkohėsisht nė Gjermani dhe nga "Komiti" me makinėn e shkrimit tė Musa Halitit, i cili kishte siguruar se makinėn e kishte sjellė babai i tij (Musės) nga gjermani ( nga njė takim pune nė lokalet e shkollės fillore "Liria" nė Kokaj nga Nexhati. Musai, unė(Nijaziu) dhe Isa. Veprimtaria ilegale fokusohet nė vetėdijesimin dhe ngritjen e nivelit dhe ndėrgjegjes kombėtare si pėrmes literaturės historike, letrare dhe artistike me efekte publicistike, si gazeta "Liria", "Zėri i Kosovės", Ushtima e maleve"( si organ i yni), botimet: " Me pushkė e pend pėr lri e pamėvarėsi"," Shota dhe Azem Galica"( autorit Haxhiu), romani "Mic Sokol" , S. Godos, "Kėngėt e lirisė", grup autorėsh, gazeta "Shqipėria e re", e tjerė.
Pėrmbajtja e Ushtimės maleve, numri i parė kishte tė pėrfshirė nė ballinėn e saj, njė gravura tė punuar me temė Qėndresa nga "Guri", pasonte me poezi si himni "Kosova" tė Asdrenit, poemėn e Mitrush Kutelit, "Kosova", trajtesat historike "Me pushkė e penė pėr liri dhe pavarėsi, Lidhja shqiptare e Prizrenit, Lufta pėr autonomi dhe pavarėsi kombėtare 1910-12, Luftat Ballkanike, Konferenca e Londrės, Parisit dhe Versajit( Komiti, Shpėtimi, "Furtuna", "Kokaj") . Cikėl me krijime letrare nga "Kuqeziu", "Komiti", "Shpėtimi", e tjerė. Edhe njė takim pėrmbyllės me rastin e promovimit tė numrit tė parė dhe pėrgatitjes sė numrit tė 2(dytė) tė mbajtur nė Livoē tė Ultė, rezultoi me shpėrndarjen e redaksisė dhe udhėheqjes sė grupit pėr tė punuar pavarėsisht dhe me struktura tė ripėrtėrira apo me shuarjen e tyre, pėr shkak tė konspiracionit me njė vendim unanim tė pranishmėve.
Arrestimet, bastisjet, burgosjes dhe procesi gjyqėsor ndaj Grupit ilegal dhe fletushkės "Ushtima e maleve". (Plotėsohet nga tė dhėnat e grumbulluara prej grupi ilegal (gueril):
Nexhat Rrustem (Kokaj), i arrestuar dhe i burgosur me kėtė rast, i akuzuar si njė nga organizatorėt kryesor i liruar nė mungesė fakteve. Nijazi Ramadani(Kokaj), i arrestuar me 24 korrik 1981,i akuzuar si njė nga organizatorėt kryesor dhe i torturua sikur shumica e anėtarėve tė grupit dhe, i dėnuar me burgim me 1 gusht 1981, nė procesin gjyqėsor ndaj grupit ilegal dhe "Ushtimės maleve", pas mbajtjes nė procesin hetues ndaj grupit dhe "Ushtimės maleve", detyrohet qė vitin e tretė t'i nėnshtrohet provimeve tė klasės pėr shkak se procedurat hetuese nuk e lejuan tė ketė qasje nė shkollim tė rregullt, mė nė fund shpallėt i pa fajshėm nė mungesė provave. Musa Haliti (Kokaj) i arrestuar, bastiset shtėpia dhe i akuzuar pė veprimtari tė organizuar nė grupin ilegal dhe gazetėn "Ushtima e Maleve". Lirohet tė gjithė sikur edhe shumica e tė rinjve tė trajtuar tė tjerėt nė mungesė tė dėshmive mbi tė cilat akuzohen, nuk arritėn ta "kapin" as njė fletė, as ekzemplarė tė gazetės tė cilat janė mbledhur pas leximit nga Nexhati, Nijazi, Isa dhe Musai.Kemajl Kurteshi, i arrestuar dhe i burgosur, lirohet si i dyshuar pėr veprimtari tė organizuar i akuzuar si njė nga organizatorėt kryesor.. Abdurrahim Isufi(Gjyrishecė) i arrestuar dhe i trajtuar nga sigurimicat, lirohet si i dyshuar pėr veprimtari tė organizuar. Ismajl Berisha (Svircė) i ndaluar nga policia ushtarake sa ishte ushtar nė marinėn ushtarake dhe mė vonė i liruar, sikur edhe Naim Sahiti (Budrikė), i cili ishte i vetmi nga tė gjithė grupi qė arratiset jashtė ..................................
Gazetė e pavarur e Kosovės lindore, "Ushtima e Maleve", Nr. 3, 4, 5,.. Kokaj, Gjilan, 1998~2001,
Akti. i rifillimit me botimet e shkrimeve enciklopedike tė qershorit tė vitit 1998, pas daljes nė skenė tė UĒK-sė dhe aleatėve perėndimor, duke sjell botimin e veēantė:" Kosova dhe vetėvendosja","Ushtima e maleve", Tiranė, 1998, pastaj rifillimin nė vitin 2000, kur ėshtė "datėlindja e saj e dytė" apo "ringjallja e saj" e rifillimit tė punės sė saj, publicistikė, "Golgota e fundit", botim special nga "Ushtima e maleve".
"Ushtima e maleve", edicioni i tretė nga janar /prill 2001, me botimet e veta ka sjell materiale ekskluzive: Informacione-lajme, aktualitete nga zhvillimet nė Kosovėn juglindore ( Lugina e Preshevės dhe Maqedonia perėndimore), duke sjellė krijime dhe shkrime publicistike dhe tė huazuara apo tė pėrkthyera nga mediumet mė tė ndryshme tė botės, si dhe ka pėr qėllim krijimin e njė transversale pėr qasjen dhe integrimin e shqiptarėve dhe tė tjerėve ne sferat e zhvillimeve shkencore historike-aktuale me dėshmitė, faktet dhe zhvillimet mė tė rėndėsishme globale dhe mbarė shqiptare. me tė gjitha zhanret e shkrimeve gazetareske, duke pėrfshirė editorialin, komentin, replikėn,reportazhin, pėrshkrimin, skicėn,fejtonin etj. Gjatė veprimtarisė sė saj, si njė nga mediumet e vetme tė shkruara nga ky rajon i trazuar nga konfliktet e armatosura tė shkaktuar nga pushteti okupues dhe gjenocidial i Millosheviqit. "Ushtima e maleve", si medium i shkruar e pėrkohshmja "Ushtima e maleve", ku pėrveē editimeve informative, aktualiteteve, art-kulturore,historike, enigmatike, fejtoni, ku u boton artikuj tė ndryshėm dhe shkrim letrare dhe publicistike. Aty botohen shkrime nga mė tė ndryshme tė redaktuar Nijazi Ramadani, redaktor pėrgjegjės, menaxher: Fatmir Arifi, pėrgatitja teknike, Arbėresh Dalipi, tė cilėt me punėn e tyre vullnetare pos rreshtimit nėn obrrellen ēlirimtare si luftėtar tė lirisė, kontribuon qė shkrimet aktuale t'u ofrohen para lexuesve edhe nė vijat e frontit tė rezistencės sė armatosur tė UĒPMB-sė dhe UĒK-sė tė botuar nė pėrkohshmja mujore "Ushtima e Maleve" nė vitin 2001/2002, Nr. 03, 04, 05, 06( dy numrat e parė ishin botuar me 4 qershor 1980 / 15 janar 1981), ku e ka pasqyruar edhe zhvillimet aktuale, politike, kulturore, historike, letrare tė atyre viteve tė cilat patėn pėrfshirė rajonin si Kosovėn dhe ish Jugosllavinė Jugore, tė viseve shqiptare tė aneksuar pas Kongresit tė Berlinit, Konferencės sė Shėn-Stefanit, Lidhjes Sh. tė Prizrenit, Luftėrave Ballanike, Jugosllavisė sė Versajit 1919, si dhe tė ripushtuara edhe pas Luftės Dytė Botėrore.
Nė kėtė gazetė ėshtė botuar gjithēka drejt pėr sė drejti dhe nga dorėshkrime. Kjo gazetė ėshtė mbajtur me punė, pėrkushtim dhe seriozitet. Dalja e kėsaj tė pėrkohshme ka pasur misionin e shtypit tė lirė dhe tė pavarur para lexuesve tė shtresave tė ndryshme.
Lulet pas dhjetė viteve tė martirizimit mbi varret e Rabit Tahir Dalipit dhe Avdi Selver Rexhepit. Ata janė pėrkujtuar nga familjaret e Kokajve me 5 prill, ku para dhjetė viteve u maskruan nga paramilitarėtserbe.
Sot ėshtė njė ditė pėrkujtimi pėr tė martirizuarit e kokajve tė 5 prillit, qė janė tė varrosur nė fshatin Llocė, ku me kėtė rast janė vendosė kurora lulesh mbi varret, Avdi Rexhepit dhe Rabit Dalipit, prej bashkfshatarėve tė Kokajve. Kjo ditė qė sa mė shumė tė kaloj koha aq mė e rėndesishme do tė bėhet me 17 Shkurt, kur do tė hyjė nė historinėe saj edhe Dita e Pavarsisė, ku simbolikisht ėshtė ngjarja mė e rėndėsishme pėr lirinė qė po e e gėzojmė sot.. Pėrkujtim:
Rabit Dalipi 17. 02.1951 - 05. 04. 1999 ;
Avdi Selver Rexhepi 01 10 1975 - 05. 04. 1999 Janė mbushur 10 vite nga martirizimi i kushėrinjve tanė, Rabit Dalipit dhe Avdi Zymerit. Ata u vranė nga njė grup i paramilitarėve serbė qė trimėroheshin kur gjenin njerėz tė paarmatosur duke mos i kursyer as fėmijėt dhe gratė qė vranė nė tė njėjtėn ditė kur masakruan pėr vdekje edhe Rabit Dalipin dhe Avdi Rexhepi.
Me 5 prill tė vitit 1999 kur lufta kundėr pėr ēlirimin e Kosovės po merrte hov duke mposhtur dhe poshtėruar gjithnjė e mė shumė forcat e armatosura serbe, grupet ushtarake, paramilitare dhe policore serbe gjithnjė e mė shumė hakmerreshin nė popullatėn civile shqiptare. Njė grup i tillė solli shkatėrrim dhe vdekje edhe anėt tona. Nė kėtė ditė, para 10 viteve, njė duzinė paramilitarėsh serbė, si hiena, erdhėn nė Kokaj pėr tė vrarė, plaēkitur dhe djegur nė kėtė pjesė tė malėsisė sė Karadakut, ashtu siē kishin bėrė para 50 viteve.
Duke ardhur nga Ranatoci, grupi i kėtyre kriminelėve serbė u nda nė dysh me tė hyrė nė Kokaj. Njėri grup i paramilitarė serbė me vetura, traktor dhe gjėra tjera tė plaēkitura ishte nisur nė drejtim tė Llovcės. Nė mes Kokajve dhe LLovcės, aty te Podi apo te Rrėnjėt, kėta paramilitarė masakruan Rahim Ymerin dhe njė grua tė Ranatocit e cila ishte mysafirė nė Llovcė. Egėrsirat serbe, pas ushtrimit tė dhunės shtazarake, mė nė fund i kishin djegur kėta dy njerėz tė pafajshėm.
Nė tė njėjtėn kohė, tė hipur mbi njė traktor Rabit Dalipi, Avdi Zymberi, Sami Xhelilin, Xhemail Halimin dhe Nazmi Hajdinin, nga Pogragja ishin nisur pėr nė shtėpitė e tyre nė Kokaj dhe Llovcė. Me tė arritur nė Elbishtė ky grup u takua me vrasėsit dhe plaēkitėsit serbė qė po largoheshin nga Kokajt dhe LLovca pas vrasjeve dhe plaēkitjeve. Por, bishat nuk ishin ngopur me vrasje ndaj tė pambrojturve dhe vepruan njėsoj edhe me kėta qė hasėn rrugės. Nga tėrė kėta shpėtoi vetėm Nazmiu tė cilin e kishin lėnė pėr tė vdekur. Pastaj, paramilitarėt serbė vazhduan rrugėn e ikjes pėr nė Pasjan duke vepruar njėsoj edhe nė Pogragjė.
Paramilitarėt serbė, atė ditė, vetėm nė Kokaj dhe LLovcė vranė 7 njerėz tė cilėt u varrosėn tė nesėrmen. Nėn organizimin e Mejdi Hajrizit nga Pogragja dhe disa tė tjerėve nga Llovca, jo larg varrezave tė fshatit, u bė varrimi i kėtyre martirėve qė u pėrcoll nga njė kontroll i forcave tė rregullta tė policisė serbe.
Edhepse kanė kaluar 10 vite nga vrasja e Rabitit, Avdiut dhe tė tjerėve, ėshtė koha qė t'i pėrkujtojmė njerėzit tanė tė cilėt nuk patėn fatin qė ta shohin lirinė qė ne e gėzojmė sot e pėr tė cilėn u martirizuan ata. Tė mos e harrojmė Rabitin me karakterin e urtė e tė butė qė kishte e tė cilin kurrė nuk e dėgjuam tė thoshte njė fjalė tė keqe pėr askėnd. Prezenca e tij nė mesin tonė gjithmonė ka sjellė gaz dhe hare. Edhe energjia qė posedonte Avdiu ishte mahnitėse. Kur ndalemi pak pėr tė pushuar nga hallet e kėsaj bote, dhe mendojmė e kujtojmė momentet e bukura qė kemi kaluar me Rabitin dhe Avdiun, vetėm atėherė e shohim sa shumė na ka marr malli pėr ta. Atėherė na kujtohet fytyra gjithmonė e qeshur e Rabitit, tė cilit, ēka do qė i bėnim, nuk kishim gjasa qė ta hidhėronim.
Ne, sot duhet t'ua komunikojmė Rabitit, Avdiut dhe tė tjerėve faktin se si i kemi mposhtur e poshtėruar vrasėsit e tyre dhe shumė tė pafajshmėve tė tjerė.
Duhet tė lutemi qė edhe Zoti t'i dėgjoj fjalėt tona tė mira qe kemi pėr njerėzit e tanė siē ishte Rabiti dhe Avdiu, e qė nuk patėn shumė fat nė kėtė botė.(D.Dauti)
30
---------------------------------
Artikull nė IWPR pėr Kokajt nė vitin 1999 (anglisht) -------------------
Kosovo House Sales Cement Ethnic Divide
Property prices are shooting up on Kosovo's border with Serbia and speculators moving in as ethnic Albanians from Serbia proper move south to purchase the homes of departing Serbs
By Daut Dauti in Kokaj (Published on November 2, 1999)
The village of Kokaj is on one side of Kosovo's border with Serbia, the village of Ranatoc on the other in the district of Presevo. The population of both is ethnic Albanian, but those in Serbia are looking to move to Kosovo where they feel safer.
Kokaj has changed in the past decade as its population dwindled from 600 to fewer than 200 at the beginning of 1999. Most moved to Switzerland to find work after Kosovo was stripped of its autonomy. Today only some 30 villagers still live in Kokaj. The rest moved to the nearby town of Gjilan during the war for safety after six were killed by Serb paramilitaries in April.
"Fear is the main reason why others have moved away," says Vaxhit, one of the last villagers. Pointing to the graveyard a few meters away in Serbia he explains ironically that "Our dead have become foreigners."
The road to Serbia is busy with tractors and lorries. "It's not a secret. We sell cigarettes in Serbia", explains a lorry driver, adding that he also brings back goods from Serbia to sell in Kosovo, evading tax on both sides. The village of Bilnica is nine kilometers away. It is ethnically mixed with three houses belonging to Serbs who, according to a local farmer, "have not been convinced that they should move to Serbia".
These Serbs were not compromised during the war and even journeyed with their Albanian neighbours to Gjilan to protest to the local police when Serb paramilitaries moved in - to no avail. Now, though innocent, they may be forced out by Albanians from Serbia wanting property in Kosovo.
Agron, an Albanian from Presevo has come to Gjilan to buy a house on instructions from his two brothers in Switzerland and know is following their instructions to buy a house in Kosovo. He visits an orthodox church where Serbs and Albanians gather to buy and sell property.
The improvised market is quite efficient. Owners who have moved to Serbia can be contacted by a Serb 'courier' who speaks a good Albanian. He takes off his car number plates and drives to towns in Serbia to trace the owners charging 30 German marks for the round trip to Vranje and 50 German marks to Nis.
Local Albanians have mixed views about buying Serb properties, but will not miss their Serb neighbours. Some think that Serbs should simply go, leaving their homes as compensation. Others welcome the sales as an efficient way of getting rid of the Serbs.
Serb sellers try to explain to Albanian buyers in the market that not all of them are responsible for what took place in Kosovo, but the Albanians are not interested.
Albanians do, however, complain about rising house prices and the appearance of speculators, buying properties cheaply from Serbs and selling them on at inflated prices to Albanians. In one instance, a house was bought for 600,000 German marks and sold for a milliion.
Agron found a flat he wanted to buy and contacted the Serb owner via 'courier' in Vranje. She wanted 60,000 German marks, but dropped the price to 40,000 a few days later.
Kokajt katundi i zonės kufitare Gjilan-Preshevė donė tė bėhet me identitetin e vetė tė mohuar pėr rreth njė shekulli
Fshatit Kokaj qė shrtihet nė kilometrin e 20-tė nė juglindje tė Komunės sė Gjilanit qė i pėrketė zonės kufitare donė tė bėhet me identitetin e vetė tė mohuar pėr rreth njė shekulli. Fshatit ishte ndrruar emri i vetė i ruajtur me shekuj, Kokaj, pas vendosjes sė pushtimit dhe krijimit tė Jugosllavisė sė Versajit me 1919. Vendbanimi Kokaj nė mes tė Gjilanit dhe Preshevės, venbanim ky qė pas vendosjes sė pushtimit tė Mbretėrisė SKS njihet edhe me emrin, Inatovc. Mirėpo, banorėt e Kokajve dhe rrethina kurr nuk e kan njohur me kėtė emėr, sepse ėshtė emėr i imponuar me pushtimin e kėtyre trojeve nga ushtria serbe nė vitin 1919. Njė dokument me rėmdėsi ( fotokopje nga origjinali).Ky dokument ėshtė i vitit 1918 dhe qartė shihet regjistrimi i popullatės sė Komunės sė Preshevės me rrethinė. Fshati kokaj ėshtė i shkruar me "Chochay". Pėr kėtė fletė njė dokument me rėndėsi origjinal dhe e publikuar pėr herė tė parė tė cilėn e solli Daut Dauti , Jurnalist dhe ish Zėdhėnės i Qeverisė sė Kosovės. Nga sipėrfaqja e pėrgjithshme 402 .52 ha, 121.21 sipėrfaqe me ara, pemishte me 89 ari, me livadhe 5.00 ha, kullosa 20.00 ha, ndėrsa pyje 234.00 ha. Sipėrfaqet me toka jo produktive janė 23.00 ha. Po ashtu edhe sipas vetė njė dokumenti tė hartografisė dėshmohet mė emėrtimin qė kishte pasur gjer atėtherė fshati Kokaj, ku ( Lat (DMS) 42° 23' 26N Long (DMS) 21° 34' 46E Altitude (meters) 565 Time zone (est) UTC+1(+2DT) Approximate population for 7 km radius from this point: 19576.
Kokaj ėshtė njė fshat nė Karadakun e Gjilanit. Shtrihet nė juglindje tė Gjilanit nė gjersinė gjeografike veriore prej 42° 23' 26 dhe 21° 34' 46 tė gjatėsisė gjeografike lindore dhe lartėsi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epėrme. Si vendbanim ėshtė krijuar para dy shekujve, kur banorėt e parė erdhen nga vendbanimi i Sanxhakut tė Nishit, venbanimi Klaiq, komuna e Lebanės. Fshati Kokaj pėrbėhet prej tri lagjeve tė ndara njėra nga tjetra, e ato janė: Mahalla e Poshtme, Mahalla e Epėrme dhe nė mes tyre shtrihet Gurina, shprehet ish banori i Kokajve, Nijazi Ramadani. Kokajt sipas regjistrimit tė parė qė ėshtė bėrė nė vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorė, nė vitin 1953 ka pasur 289 banorė, nė vitin 1961,342, nė vitin 1971, 386 ndėrsa nė vitin 1981, 376 banorė. Nga viti 1981 e kėndej ka pasur vazhdimisht zvogėlim tė popullsisė si pasojė e emigrimit tė banorėve nė drejtim tė qendrės komunale sė Gjilanit . Ramje tė numrit tė popullsisė ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpėrngulėn shumica e popullsisė si pasoj e pasigurisė. Nė vitin 1999 paramilitarėt serb kanė masakruar disa banoirė tė kėtij fshati. Sot nė kėtė fshat jetojnė vetėm pesė familje me rreth 30 banorė. Fshati Kokaj i Gjilanit, Fshat i zonės kufitare
Nė Kokaj tė Gjilanit, njė fshat ky i zonės kufitare, qė gati mė shumė vite i lėnė pasdore. Deri me tashti shumė sosh janė shpėrngulur pėr shkak tė rrugės sė pakalueshme pėr automjete, edhe ajo udhė qė ėshtė ka pėsuar dėmtime tė cilat nga mundėsitė e banorėve janė tė parenovueshme, por tani kanė mbetur shpresat mė tė sigurt se jeta do tė gjallėrohet me kthimin e fshatarėve tashmė do tė jenė tė sigurt sepse nė Kokaj nė tė ardhmen shumė shtėpi qė janė shkatėrruar, po rindėrtohen.
Rruga Pogragjė- Llovcė - Kokaj, e cila flitet se do tė lidhė banorėt e brezit kufitarė andej dhe kėndej kufirit dhe vlerėsohet tė jetė arterie shumė e rėndėsishme nga banorėt e kėtyre trevave qė brenda hapėsirės etnike shėrben si njė urė lidhėse pėr perspektiven e banorėve tė mbetur dhe tė atyre qė duan tė kthehen atje. Kur dihet se shumė familje si nė Kokaj, por edhe nė vendbanimet tjera Ranatovc, Maxhere, Ilicė, Gosponicė, Gare e deri nė Rovovicė tė Preshevės pėrshkohen nga kjo arterie rrugore qė ėshtė i banuar me shqiptarė. Premtimet e Komunės sė Gjilanit dhe tė Ministrisė sė Transportit e PTK pėr asfaltimin e rrugėve qė lidhin zonat kufitare tė Kosovės, i kanė inkurajuar edhe banorėt e fshatit Kokaj qė tė mendojnė pėr kthimin nė vendlindje. Madje vetė ata janė shprehur tė gatshėm qė tė bashkė financojnė njė projektet tillė.
Musa Haliti deklaron nė vazhden e takimeve me zyrtarėt komunal: " Mė 27 korrik 2008 me inciativen e Reshat Behlulit kemi shku nė fshatin Kokaj kėta persona: Reshat Behluli, Rexhep Hasani, Musa Haliti, Bejtulla Hasani, Emerlla Haliti, nga kurreshtja kanė ardhė edhe Jakupi i Isufit dhe Murati i Beqirit Mexhid Dalipi. Nė praninė tonė i kanė bėrė njė analizė vizuale rrugės nga xhamia e Llocės e deri te kufiri nė mes Preshevės dhe Gjilanit, pikėrisht deri te shtėpia e Azizit tė Eminit. Kėtė analizė vizuele gjegjėsisht kėtė vrojtim tė rrugės e kanė bėr Fadil Osmani pėrfaqėsues komunal dhe dy inxhinier emrat e tė cilėve nuk i dijė ju kėrkoj falje. Kjo gjatėsi e rrugės ėshtė 3.5 km e me gjerėsi 5 m .Njė javė mė vonė pikėrisht me 06 gusht 2008,nė ora 18.00 jemi prit nga kryetari komunės Qemajl Mustafa, ku pėr hir tė sė vėrtetės po e theksoj se edhe kėtė takim e ka organizua Reshati. Nė takim kemi marrė pjesė , Reshat Behluli, Hazir Ramadani, Basri Ismaili, Bejtulla Hasani,Musa Haliti, Mexhid Dalipi, ne e informuam kryetarin e komunės pėr rėndėsinė jetike qė ka kjo rrugė pėr fshatin tonė Kokaj dhe fshatrat tjera si p.sh. Ranatocin, Magjeren, Ilincen, Buhiqin, Gosponicė, Bukocė, e deri nė Rahovicė tė Preshevės etj. Nga ky takim ne ishim mjaft tė kėnaqur me premtimet qė na i dha kryetari komunės. Na u premtua se projekti do tė realizahet kėtė vit kalendarik kurse nė vitin 2009 nė muajin mars do tė filloj ndėrtimi i rrugės Ku u zotua se kjo rrugė nga Pogragja e deri te kufiri nė mes Preshevės dhe Gjilanit do tė realizohet si nji projekt dhe do tė punohet nė tė njėjtėn kohė kur ndertimi do tė filloj nga kufiri nė drejtim tė Pogragjes. Kokaj thonė se: "janė tė shumtė ata qė po kthehen pėr ti rinovuar, apo rregulluar pėr banim tė pėrkohshėm shtėpitė e tyre ", ka thėnė Hazir Ramadani, duke i parė mundėsitė e atyre pak shtėpive qė kanė ngelur nė Kokaj, pėr tė bėrė diēka vetėm, janė tė vogla, por shpresat e tyre janė te Komuna dhe Qeveria. Inkurajuese ėshtė fakti se nė Kokaj po rindėrtohen shtėpi tė e vjetra dhe tė shkatėrruara, nga banorėt e larguar viteve tė kaluara. Ai beson se ky projekt me prioritet do tė pėrkrahet sipas premtimeve edhe nga vetė banorėt dhe mėrgimtarėt tanė nėse Komuna e Gjilanit dhe Ministria vendosin nė mesin e prioriteteve. Sipas pėrfaqėsuesit tė fshatit Kokaj, Hazir Ramadanit, i cili ka deklauar se pasiqė shumė herė janė takuar me zyrtarėt komunal, ata kanė "varur " shpresat se rruga e tyre do tė cilėsohe si njė investim kapital dhe do tė ndihmohet nga komuna dhe Qeveria. Edhe Mexhit Dalipi, thot se institucionet tona mė nė fund po pėrkrahin vendbanimet e fshatarėve tė harruara e tė lėna pasdore nga tė gjithė pushtetet e kaluara, ku pos elektrifikimit tė fshatit dhe ndėrtimit tė shkollės me katėr klasė nga vetėkontributi i plakut Nezir Haliti, nuk ka pasur pėrkrahje tjetėr.
Nė Kokaj tė Gjilanit mbahen "ditėt e takimit familjar"
Ritakim me njerėzit e vendlindjesNė vitin 1981, fshati kishte 376 banorė, ndėrsa tani nė kėtė fshat kanė ngelur vetėm pesė familjae me rreth 30 banorė
Gjilan,27 korrik- Nė Kokaj tė Gjilanit, njė fshat ky i zonės kufitare,i braktisur bukur shumė ndėr vite, janė mbajtur' "ditėt e takimit familjar" ,ku dikush ėshtė rikthyer atje pran njė lutje pran varrit tė tė afėrmve te tij, ose per te lerė njė tufė lule mbi varrin e shkrimtarit Zejnullah Halili, apo tė dėshmorit Arben Ramadani, apo tė martirėve tė luftės sė fundit, Avdiut, Rabitit dhe tė tjerėve si dhe pėr t'u ri takuar me tė gjithėt tė vendlindjes, qoftė me ata qė ende jetojnė nė kokaj,ose gjithandej Kosovės, viseve tė tjera shqiptare, apo edhe nė diasporė. Fshati Kokaj shtrihet nė juglindje tė Gjilanit. Si vendbanim ėshtė krijuar para dy shekujve dhe banorėt e parė erdhėn nga Sanxhaku i Toplicės, vendi i quajtur Klaiq. Nė vitin 1967 plaku Nezir Haliti (Mixha Nezė ) ndėrtoi shkollėn me vetė kontribut dhe nė pronėn e vet nė mes tė fshatit nė afėrsi tė lagjes Gurinė. Mėsues tė parė ishin pikėrisht tė rinjtė e kėtij fshati tė cilit ishin shkolluar si Rrustem Rrustemi e Halil Halili, thotė publicisti dhe poeti Nijazi Ramadani, njė nga ish- banorėt e fshatit .Sot kėsaj shkolle i kanoset rreziku i shuarjes pėr arsye tė mungesės sė nxėnėsve. Sipas regjistrimit tė parė qė ėshtė bėrė nė vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorė, nė vitin 1953 ka pasur 289 banorė, nė vitin 1961, 342, nė vitin 1971, 386 ndėrsa nė vitin 1981, 376 banorė. Nga viti 1981 e kėndej ka pasur vazhdimisht zvogėlim tė popullsisė si pasojė e emigrimit tė banorėve nė drejtim tė qendrės komunale tė Gjilanit. Rėnie tė numrit tė popullsisė ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpėrngulėn shumica e popullsisė si pasoj e pasigurisė. Nė vitin 1999 paramilitarėt serb kanė masakruar disa banorė tė kėtij, dhe tani kokajt kanė ngelur me rreth 30 banorė. Shumė shtėpi janė shkatėrruar, por Kokajt thanė nė takimin familjar se: " janė tė shumtė ata qė po kthehen pėr t'i renovuar, apo rregulluar pėr banim tė pėrkohshėm shtėpitė e tyre. I.Musliu(Kosova Sot)
Malėsia e Karadakut tė Shkupit - Malet e Karadaku, (Malet e Zeza)
Lajm - Info:
Njė rrugė pėr hapėsirėn etnike shqiptare
- Premtimet e Komunės sė Gjilanit dhe tė Ministrisė sė Transportit e PTK pėr asfaltimin e rrugėve qė lidhin zonat kufitare juglindore tė Kosovės, i kanė inkurajuar edhe banorėt e fshatit Kokaj qė tė mednojnė pėr kthimin nė vendlindje. madje vetė ata janė shprehur tė gatshėm qė tė bashkėfinancojnė njė projekte tillė. Rruga Llovcė - Kokaj, e cila do tė lidhė banorėt e brezit kufitarė andej dhe kėndej spas Nijazi ramadanit, banorė i fshatit Kokaj, kufirit vlerėsohet tė jetė arterie shumė e rėndėsishme nga banorėt e kėtyre trevave qė brenda hapėsirės etnike shėrben si njė urė lidhėse pėr perspektiven e banorėve tė mbetur dhe tė atyre qė duan tė kthehen atje. Kur dihet se shumė familje si nė Kokaj, por edhe nė vendbanimet tjera Ranatovc, Maxhere, Ilicė, Gosponicė, Gare e deri nė Rovovicė tė Preshevės pėrshkohen nga kjo arterie rrugore qė ėshtė i banuar me shqiptarė. Deri me tashti shumė sosh janė shpėrngulur pėr shkak tė rrugės sė pakalueshme pėr automjete, edhe ajo udhė qė ėshtė ka pėsuar dėmtime tė cilat nga mundėsitė e banorėve janė tė parenovueshme, por tani kanė mbetur shpresat mė tė sigurt se jeta do tė gjallėrohet me kthimin e fshatrave tė braktisura tashmė do tė jenė tė sigurtė sepse nė kokaj nė tė ardhmen shumė shtėpi qė janė shkatėrruar, po rindėrtohen, por Kokaj: "janė tė shumtė ata qė po kthehen pėr ti renovuar, apo rregulluar pėr banim tė pėrkohshėm shtėpitė e tyre ", ka thėnė Ramadani. Mundėsitė e atyre pak shtėpive qė kanė ngelur nė Kokaj, pėr tė bėrė diēka vetėm, janė tė vogla, por shpresat e tyre janė te Komuna dhe Qeveria. Inkurajuese ėshtė fakti se nė Kokaj po rindėrtohen shtėpi tė e vjetra dhe tė shkatėrruara, nga banorėt e larguar viteve tė kaluara. Ai beson se ky projekt me prioritet do tė pėrkrahet sipas premtimeve edhe nga vetė banorėt dhe mėrgimtarėt e Kokajve me rreth 40 mijė euro nėse Komuna e Gjilanit dhe Ministria vendosin nė mesin e prioriteteve. Ilmi Musliu. (Kosova Sot)----
Banorėt e brezit kufitar sytė nė institucionet e shtetit
Rruga Llocė-Kokaj ( Ranatoc) e gjatė rreth 5 kilometra, me gjersi asfalti 3.5 m, nėse pėrkrahet nga Komuna e Gjilanit dhe ministria e transporteve , kap vlerėn e 180 mijė euro, ku me vetė kontributin e banorėve dhe mėrgimtarėve tanė do tė siguroheshin rreth 40 mijė euro.
Rruga Llovcė - Kokaj qė lidhė banorėt e brezit kufitar andej dhe kėndej kufirit, vlerėsohet tė jetė arterie shumė e rėndėsishme nga banorėt e kėtyre trevave qė Brenda hapėsirės etnike shėrben si njė urė lidhėse pėr perspektivėn e banorėve tė mbetur dhe tė atyre qė duan tė kthehen atje.
Shumė familje si nė Kokaj, pore dhe nė vendbanimet e tjera Ranatoc, Maxhere, Ilincė, gosponicė, Gare e deri nė Rahovicė tė Preshevės, pėrshkohen nga kjo rrugė pėrreth sė cilės banojnė shqiptarė.
Deri mė tani shumė sosh janė shpėrngulur pėr shkak tė rrugės sė pakalueshme pėr automjete.. banorėt shpresojnė qė me asfaltimin e kėsaj rruge jeta do tė gjallėrohet dhe numėr i madh i tė shpėrngulurve do tė mund tė ktheheshin.
Asfaltimi i rrugės Llocė -Kokaj do tė jetė urė lidhėse mes trevave tė Gjilanit dhe atyre tė Preshevės.
Sipas zyrtarėve, zonat kufitare janė vlerėsuar me prioritet.
Do tė ndalet shpėrngulja massive
Pėrfaqėsuesi i fshatit Kokaj Hazir Ramadani, ka deklaruar se pasi qė shumė herė janė takuar me zyrtarėt komunal kanė "varur " shpresat se rruga e tyre do tė cilėsohe is njė investim capital dhe do tė ndihmohet nga komuna dhe Qeveria.
Mexhit Dalipi, thot se institucionet tona po pėrkrahin vendbanimet e fshatarėve tė harruara nga tė gjithė pushtetet e kaluara, ku pos elektrifikimit tė fshatit dhe ndėrtimit tė shkollės me katėr klasė nga vetė kontributi i plakut nezir Haliti, nuk ka pasur pėrkrahje tjetėr.
Rruga Llocė-Kokaj ( Ranatoc) e gjatė rreth 5 kilometra, me gjersi asfalti 3.5 m, nėse pėrkrahet nga Komuna e Gjilanit dhe ministria e transporteve , kap vlerėn e 180 mijė euro, ku me vetė kontributin e banorėve dhe mėrgimtarėve tanė do tė siguroheshin rreth 40 mijė euro nėse prioritet i Qeverisė sė kosovės vazhdon tė mbetet investimi nė fshatrat e brezit kufitar.
9.08.2008 Infopress Ahmet Bilalli
Rrėfimet nga Odat tona nė Kokaj
______________________________
Malet e Karadaku, (Malet e Zeza), e qė nė shumicėn e rasteve njihet si Karadaku i Shkupit, shtrihet nga Morava e Binqesnė jug-lindje me njė gjatėsi rreth 50
Luginės sė Preshevės nė jug-lindje dhe fushės sė Shkupit nė jug.Struktura e relievit ėshtė mjaft e copėtuar. Kėtė e bėjnė luginat e lumenjve si pjesė mė tė ulėta dhe majet e maleve si pjesė mė tė larta tė relievit. Sendimentet reja nė pjesėn perėndimore, mesozoike, nė pjesėn e mesme dhe ato tė vjetra tė paleozoikut nė lindje tregojnė njė llojllojshmėri nė ndėrtimin gjeologjik. Nė formimin e relievit kanė ndikuar rrjedhat e lumenjve qė kėsaj pjese i kanė dhėnė njė pamje tė copėtuar. Ato, duke zbritur prej viseve tė larta, kanė thelluar shtratin e tyre me vet kanė bartur material tė eroduar. Lumenjtė mė tė rėndėsishėm tė kėsaj krahine janė: Golemareka, Letnica, Karadaku, Lashtica, Pasjani, Llapushnica etj. Tė gjithė kėta derdhen nė HYPERLINK "http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Morav%C3%ABn_e_Bin%C3%A7%C3%ABs&action=edit"
Moravėn e Binēės.Relievi i lartė i kėsaj zone pengon depėrtimin e masave tė nxehta tė jugut, ndėrsa ndaj veriut ėshtė e hapėt. Zonėn e karadaket tė Shkupit e pėrshkon izoterma e vjetore 9 ŗC e 10 ŗC, kurse reshjet mesatare vjetore janė midis 700 e 800 mm.Kushtet e tilla natyrore janė shprehur nė fizionominė e pejsazhit. Sipėrfaqet mė ėtė mėdha janė pyje, duke pėrfshirė mė se gjysmėn e territorit tė trevės. Sipėrfaqet me ara pėrfshijnė 31% tė territorit dhe janė pėr gjysmė mė tė vogla se nė Drenicė. Kullotat dhe livadhet pėrfshijnė rreth 11 % tė sipėrfaqeve tė tokave. Njė strukturė e tillė e tokave ka kushtėzuar qė popullsia tė merret me shfrytėzimin e tokave punuese dhe sipėrfaqeve me pyje. Blegtoria, pėr shkak tė bazės ushqyese tė vogėl, ėshtė mė e kufizuar.Jan male tė larta prej 700 - 1.500 m. Pikat mė tė larta tė kėtyre maleve jan:
Maja e Zezė me 1.219 metra lartėsi dhe Maja Topan me 1.178 metra lartėsi.Malet e Karadakut pėrfshijnė njė sipėrfaqe prej 389 km2 dhe ėshtė e banuar me afro 50 000 banorė, pėrkatėsisht 120 banorė nė njė km2.
_____________________________________________________________________________
Formal rebel operations in southern Serbia started in January 2000
with a political wing and local spokesmen operating out of Pristina
and Gjilane and a militia journal, Ushtima e Maleve (Kokaj), on sale in Kosovo
providing news of the little war. INCLUDEPICTURE "http://www.botasot.info/te_vogla/iiiii.jpg" \* MERGEFORMATINET HYPERLINK "http://www.ibtauris.com/" www.ibtauris.com
Copyright © John Phillips, 2004-The right of John Phillips to be identified as the author of this work has been asserted by him in accordance with the Copyright, Designs and Patents Act 1988.
Fjalė tė odave :Fal k'tyne dy burrave qė erdhen me mue se nuk pata me mjut as me folėn para k'ti"meshlizit"...
Vendi: Kokaj, u tregua n'oda t'Kokajve
Ish kanė pas thirrė pėr me pleqėnue njė ngatėrres nė Dobrosin, plaku Haliti i Murseli nga katundi i Kokajve me pleqėnar tė tjerė tė fiseve. Mirėpo, nuk i kishte pas mujt me pėrfundue as fjalėn aty se i nxėnte gjuha n'thua e kishte pas belbėzua nga pakė.
U que njani prej burrave qė nuk i pėlqnte tė vihet drejtėsia pėr ndreqjen e tė ngatėrruarėve tė asaj treve, dhe i thotė Halitit:
"Leje k'to llafe se spo munesh me bae fjalėn fjalė, e leje ma me drejtue "meshlizin".
Ishta pas ngushtue Haliti dhe, duke u quar nė kėmbė, ia ktheu fjalėn:"Eftimiri i zotit kjo punė mbetė e "prishtė"
pa u ndreqėn... Keni me mė thirrė por nuk vijė ma".
Pas shumė mbledhimeve nga pleq tė pajtimeve nuk u arritė kur farė marrėveshje mes tyre.
Dhe mė nė fund u detyruan me i que fjalė e me marrė parpė atė pėr ta drejtuar hesapin se nuk po bienin nė "razi" ngatrėstarėt.
Dikur i qoi fjalė se do tė kthehej parpė nė odėn e pajtimit por, me njė kusht qė t'i marrė me veti edhe dy burra tjerė qė ta shoqėronin atė, pėr tė cilin kusht pranuan, duke lėnė me faj atė qė ia kishte "pre" fjalėn.
Haliti i merrė dy kusherinjėt e vetė, Qazimin e Hetė Kokėn, dy kaēak tė njohur tė kėsaj ane.
Pasiqė hynė nė odė shikuan njėri tjetėrin dhe panė qė sa ėshtė"sahati", i thanė fol Halit se tė paqim ngue.
Heta, i tha kush ashtė ai qė njė plakė nė odė nuk e lėnė me mbarue fjalėn. Burri qė kishte 'pre' fjalėn ulė kokėn dhe tjerėt e dėgjuan deri sa e pėrfunduan muhabetin rreth asaj ndreqje, duke i thanė "ejvallah" pėr pajtimin e arritur.
Haliti iu tha qė t'iu fal k'tyne dy burrave qė erdhen me mue se nuk pata me mjut as me folėn para k'ti"meshlizit"..
--------------------------------------------------------------------
Anton Ēeta :" Kokajt po e rrejkan hyqmetin, ndėrsa Lloca Zotin!".
Grupi i etnologėve nė krye me Anton Ēetėn, pas formimit tė Institutit Albanologjik tė Prishtinė, kishin pasur njė vizite nėpėr Karadakun e Shkupit ishin kan pas ndalur edhe nė Odėn e plakut Haxhi Isa Koka pėr ta pyetur nėse kishte pėr tu thėnė edhe ai, si njė nga pleqėnarėt e kėsaj treve.
Fillimisht ata e pyesin nėse kishte pėr t'ia rrėfyer atyre ndonjė fjalė tė urtė, fabullė, proverb ose kash e lashe.
Mbase ngushtohet para atyre burave tu tregojė pėrrallėn, iu tha atyre se, do t'i mbledh fėmijėt e mėhallės qė tu tregoi pėrralllėn nė njė kėnd tė odės sė tij (nė Kokaj tė Karadakut), dhe nėse ata do tė kishin guxonin ta shkruanin e publikonin nė kohėn e monizimit.
Pasiqė mbledh fėmjėt pėr rreth tij, nis tu tregoi pėrrallėn "Dhelpra dhe Gaforrja", mė zė tė lartė qė ta dėgjonin gjithė oda, edhe studuesit nė krye me Anton Ēetėn.
Ishin pas kanėn njehėrė dhelpra dhe gaforrja nė miqėsi pėr ta punuar Arėn nė fund tė guri tė madh. Dhelpar i tha gaforės sė do ta mbante gurin qė mos tė biente dhe ajo do ta punonte arėn. Gaforrės nuk i erdhi as tash mirė qė nisi me kėto kushte punėn, por prapėseprapė, iu desht tė pranonte deri sa e mbolli bereqetin, edhe e korri dhe e grumbulloi nė njė strumbullar pėr ta ndarė me ortakun e vetė Dhelprėn.
Nis tė zihen zėnkat mes tyre se si ta ndanin grumbullin e hedhur tė grurit, dhe prapė dhelpar i qetė rabush qė ta caktonin njė pikė prėj nga tė niseshin me vrap pėr tė arritur deri tė strumbllari i bereqetit. Dhe, ai qė arrin i pari do ta merrte bereqetin.
Prapė gaforrja karshi dhelprės do tė humbte, deri sa mė nė fund i shkrepi nė mendje qė posa qė tė nisen me gėrshėrėt e saj ti ngjitej pėr bisht dhelprės besė prerė. Dhelpra kurr ariti fare afėr grubullit e shkundi bishtin pėr ta hedhur pa ditur gafoorėn nė majė tė grumbullit. Atėherė kthehet mbrapa dhe fletė vetėmeveti:"Athua sa larg ka mbetur gaforrja dhe kur do tė arrijė,...". Iu pėrgjegj gaforrja nga Maja e grumbullit:" Unė kam mbrri kėtu kaherė, por tė pres ty". Dhe, berqeti i mbeti gaforrės... Nėse doni shkruan:" njėri nga ata qė ishte pranė i tha troq se kėtė nuk mund ta shkruani sepse prek pushtetin... tregon ndonjė tjetėr".Plaku isah Koka, i tha se nuk dinte tjera farė soji( pėrralla).
Grupi i etnologėve nė krye me Anton Ēetėn deri sa po kthehej prej Kokajve, udha i binte tė vinte nėpėr fshatin tjetėr Llocė qė kalonte mes pėrmes arave qė i punonin llocarėt. Njėri prej tyre, kishte pas qenė duke levruar nė arėn e tij, ishte pas ndalur nėn njė dardhė dhe nė brazdė mesi i qetėsonte njė fėmijė qetė tė lidhur me zgjedhė dhe permendė.
U ndal dhe i pyeti disa kalomtar se:Ēka po bėnte ky njeri aty?
Ata i treguan se ėshtė lidhur nė namaz pėr tu falur pėr Zotin.
Nė fund, Anton Ēeta i tha atyre qė ishin tė pranishėm se:" Kokajt po e rrejkan hyqmetin, ndėrsa Lloca Zotin!".(Koka)
Si e han dy kokallarė zjafetin u bamun gati pėr pashain n'moravic
Nji ditė vere ishin ra dy kokallarė prej Kokajve tė Karadakut nė fshatrat fushore t'moravicės dhe pėrgati udhės ishin renditur pėr t'ia quar zjafetin me tekmil prej pasulit e deri n'tatli.
Iu ra udha dhe i vesin se pėr ku e kah po e qonin k'to tepsia e tava. Njani prej tyre iu thotė me lėshue udhėn se pėr drekė e kishin bae gati njė pashai tė ardhun prej Shkupi.
-Eh, mirė boll, ia kthyen me nji fjalė te dy kokkalarėt, Haziri dhe Merseli.
-Pse? - petėn ata.
-Sepse na menduam mos e keni bae gati pėr argatė qė punojnė fushėn se pėr pashėn ka k'si zjafeti ku t'hyn ...( ia morrėn tepsita me pule e pite deri n'tamel oriz dhe i skenjuan me nji anė dhe e hanin pa frikė e pa mėrzitėn fare. Nuk kaloi pakė pasiqė e kishin fshirė zjafetin, ju kishte pas ardhen nji nga ata qė tu thoshte se Pashai do t'i falte ata nėse u tregojnė arsyen pse e kishin grabitur zjafetin e bam gati pėr tė.
Mirė shumė, morėn martinat me veti nė krah dhe shkuan tė pasha pėr tė folu me tė qė mos me bae zullum tė ata qė e kishin bae gati zjafetin pėr te.
Kur shkuan te ai, po i vet: Pse e hėngrėt zjafetin, a ju treguan se ishte bae gati pėr mua, mos keni pas edhe ndonje kajst tjeter, iu tha atyne dyve.
-Po, po, na treguan dhe nuk kemi pas asnjė cak tjetėr posqė e kemi mendue sa ishin t'umtė pėr bukė, dhe ka qė tri ditė jemi dalė prej shpie deh nuk kemi hangėr askund, . e pėr ty menuam se ku t'kersitesh n'derė ketu ka nji zjafet ta bajnė.
- Fal ju koftė kjo , se edhe ju u batė burra e folėt njėme..
INCLUDEPICTURE "http://www.kokajt.com/humor/assets/images/emoticons/wink.gif" \* MERGEFORMATINET
Fjalė tė odave :Fal k'tyne dy burrave qė erdhen me mue se nuk pata me mjut as me folėn para k'ti"meshlizit"...
Vendi: Kokaj, u tregua n'oda t'Kokajve
Ish kanė pas thirrė pėr me pleqėnue njė ngatėrres nė Dobrosin, plaku Haliti i Murseli nga katundi i Kokajve me pleqėnar tė tjerė tė fiseve. Mirėpo, nuk i kishte pas mujt me pėrfundue as fjalėn aty se i nxėnte gjuha n'thua e kishte pas belbėzua nga pakė.
U que njani prej burrave qė nuk i pėlqnte tė vihet drejtėsia pėr ndreqjen e tė ngatėrruarėve tė asaj treve, dhe i thotė Halitit:
"Leje k'to llafe se spo munesh me bae fjalėn fjalė, e leje ma me drejtue "meshlizin".
Ishta pas ngushtue Haliti dhe, duke u quar nė kėmbė, ia ktheu fjalėn:"Eftimiri i zotit kjo punė mbetė e "prishtė"
pa u ndreqėn... Keni me mė thirrė por nuk vijė ma".
Pas shumė mbledhimeve nga pleq tė pajtimeve nuk u arritė kur farė marrėveshje mes tyre. Dhe mė nė fund u detyruan me i que fjalė e me marrė parpė atė pėr ta drejtuar hesapin se nuk po bienin nė "razi" ngatrėstarėt.
Dikur i qoi fjalė se do tė kthehej parpė nė odėn e pajtimit por, me njė kusht qė t'i marrė me veti edhe dy burra tjerė qė ta shoqėronin atė, pėr tė cilin kusht pranuan, duke lėnė me faj atė qė ia kishte "pre" fjalėn.
Haliti i merrė dy kusherinjėt e vetė, Qazimin e Hetė Kokėn, dy kaēak tė njohur tė kėsaj ane.
Pasiqė hynė nė odė shikuan njėri tjetėrin dhe panė qė sa ėshtė"sahati", i thanė fol Halit se tė paqim ngue.
Heta, i tha kush ashtė ai qė njė plakė nė odė nuk e lėnė me mbarue fjalėn. Burri qė kishte 'pre' fjalėn ulė kokėn dhe tjerėt e dėgjuan deri sa e pėrfunduan muhabetin rreth asaj ndreqje, duke i thanė "ejvallah" pėr pajtimin e arritur.
Haliti ju tha "meshlizit" se fal k'tyne dy burrave qė erdhen me mue se nuk pata me mjut as me folėn para k'ti"meshlizit"..
Anton Ēeta :" Kokajt po e rrejkan hyqmetin, ndėrsa Lloca Zotin!".
________________________________________________________________________________________
30 vjetori i Fletushkės "Ushtima e maleve" 1979/2009
Grupi ilegal (gueril) dhe Fletushka ("Ushtima e maleve") nė Lėvizjen atdhetare pėr ēlirim kombėtar 1979-1980/81
Gazeta, fillimisht si nevojė e kohes rrjedhė nisma pėr bėrjen e njė fletushke(reviste), ku fillet e saj datojnė nė ngjarjet madhore tė kombit me 10-13 qershor 1979, nė 100 vjetorin e Lidhjesė shqiptare tė Prizrenit prej njė grupi tė gjimnazistėve tė Gjilanit. Fletushka "Ushtima e Maleve", e cila botimin e saj e konkretizoi me 4 qershor 1980 / 15 janar 1981, Kokaj dhe e redaktuar nga redaksia e parė nė pėrbėrje tė Nexhat Rrustemi-"Shpėtimi",Nijazi Ramadani-"Komiti", Naim Kurteshi- "Kuq e ziu", Nevzad Isufi "Furtuna", etj. dhe ndaluar nga ish-pushtuesi si "veprimtari armiqėsore nacionalise-irridentiste".
Grupi ilegal (gueril) dhe Fletushka ("Ushtima e maleve")
Pas njė konsulltimi tė vazhdueshėm mes periudhes 1979/80, fillimisht nė fshatin Kokaj, ku kishim bazėn pėr njė veprimtari tė tillė, rezultoi si nevojė e kohes rrjedhė nisma pėr bėrjen e njė fletushke(reviste), ku fillet e saj datojnė nė ngjarjet madhore tė kombit me 10-13 qershor 1979, nė 100 vjetorin e Lidhjesė shqiptare tė Prizrenit prej njė grupi tė gjimnazistėve tė Gjilanit. Sidomos pas kontakteve qė po viheshin me Isa (Kokaj)e Nexhat Rrustemi (Shpėtimi)dhe Kemajl (Mali)e Naim Kurteshit(Kuqeziu) pėmes Nevzad (Furtuna) e Abdurrahim Isufit (Sokrati), tė cilat mė vonėiu shtuan radhėve tona edhe Ismajl Berisha(Vlora), Munafer Ahmeti (Munoja) dhe Musa Haliti "Rrufeja", Nijazi Ramadani "Komiti", ballinen E "Ushtimės maleve" dhe ilustrimet i bėri "Guri".
Nga takimi i parė konstituiv i Grupi ilegal tė 3/4 qershorit 1980, nė Kokaj nė tė cilin takim ishin tė pranishėm: Isa (Kokaj)e Nexhat Rrustemi (Shpėtimi)dhe Kemajl (Mali)e Naim Kurteshit(Kuqeziu) pėmes Nevzad (Furtuna) e Abdurrahim Isufit (Sokrati),Nijazi Ramadani "Komiti",Ismajl Berisha(Vlora), Munafer Ahmeti (Munoja) dhe Musa Haliti "Rrufeja". Pas njė darke qė shtroi familja e Isah Rrustemit nė Kokaj, shtruam nevojen e njė organizmimi mė tė kordinuar pėr tė pasur njė bashkėrenditje e pėrgjegjėsi nė bashkveprimtari ilegale tė organizmimit nė grupe 3 opo 10 anėtarėsh me njė program e statut gjithėpėrfshirės dhe tė integruar nė Lėvizjen kombėtare ilegale tė atyre viteve.
Fillimisht propozuam dhe hartuam njė rend dite pesė pikės tė cilat i prezentoi Abdurrahim Isufi "Sokrati" qė zotonte njė oratori tė mirė, kurse procesmbajtės ishim ne qė atyre viteve ngjarjet ditore mė tė rėndsishme shkollore e veprimtaritė tjera jetėsore. Ideja ishte qė tė shėnojmė si njė koncept bazė pėr tė hartimin e njė programi dhe statuti pune pėr tė ardhmėn.
1. Lufta jonė politike dhe atdhetare pėr ēlirim kombėtar ( Koncepi politik)
2. Formimi i njė grupi tė tipit gueril me karakter tė shpėtimit kombėtar.(Celula jopartiake)
3. Plani dhe programi i grupit gueril. (Programi dhe statutit).
4. Qėndrimi unik ndaj pushtuesit, tradhėtarėve dhe popullit.(Deklaratė politike)
5. Nxjerrja e fletushkės "Ushtima e maleve",
Kokaj, mė 04 qershor 1980.
* Pragami nismėtar dhe deklarata politike:
I. Programi i grupit nismėtar, hartimi i njė programi praktik pune qė do tė jetė bazė qė tė mbahet nė konsipracion tė plotė (fshehtėsi), ku pėrfshihen veprimatria politike e organizative si njė front i pėrbashkėt gjithėkombėtar me statut e progra jopartiak.
II. Formimi i njė elite(grupi) pėr kordinimin e kunėve organizative s njė lėvizje kombėtare pėr ēlirim, duke mos pėrjashtuar luftė e armatosur si vazhdim i njė lufte tė gjatė ēlirimtare tė popollit pėr liri dhe pamėvarėsi.. Njėkohėsisht do tė mbėshtes Republikėn e Kosovės si shtet i barabartė me tė tjerat shtete...
III. Konceptimi i njė parimi bazė pėr veprimtarinė tonė drejt bashkimit(integrimit) kombėtar..\
IV. Fuqishėm mbėshtėsim programin e LSHP, Kuvendin e Junkut, dhe Konferencn e MUkjes dhe tė Bunjajt dhe luftėn e gjatė tė popullit tonė me penė e pushkė pėr liri dhe pamėvarėsi kombėtare.
V. Integrimi i grupit nė njė front tė pėrbashkėt me qėndrime unike ndaj ēėshtjes kombėtare tė pazgjidhur..
VI. "Ushtima e maleve", tė jetė si organ informativ, politik ,...
Miratuar mė 04 qershor 1980, Kokaj, Gjilan, Kosovė
Pas aprovimit tė rendit tė ditės nga pėrfaqėsuesit e pranishmit, biseduam edhe pėr planet e nxjerrjes sė fletushkės "Ushtima e maleve", si organ i grupit. Fillimisht, diskutoi Isah Rrustemi . "Shokė numri i parė fletushkės "Ushtima e maleve", po botohet nė kuader tė 100 vjetorit tė Lidhjesė sh. tė Prizrenit, atėherė kur edhe u lėshuan rrezet e para pėr liri, ēlirim e bashkim kombėtar tė vilajeteve shqiptare nė njė shtet tė pavarur kombėtar dhe bashkimit tė forcave nė mbrojtjen e atdheut tė pushtuar nga Osmanet dhe synimet grabitēare tė mė vonshme prej shovenistėve tė Ballkanit. Pasi qė mė kalohet fjala te unė (Nijazi Ramadani). "Shokė. Historia e popullit tė Kosovės dhe e kombit ėshtė plotė ngjarje tė lavdishme dhe shembuj tė shkėlqyer vetėmohimi dhe heroizmi nė luftėn pėr ēlirim... njė shembull mund tė jemi edhe ne me veprimtarinė tonė". Pastaj, folėn edhe Abdurrahimi, Kemajli, Ismajli, Nevzadi, Nexhati, etj, duke marė pėr obligim dhe detyrė punėt nė pėrgaditjen e gazetės "Ushtima e maleve".
Materialet e dėrguar pėr numrin e parė nga "Shpėtimi","Komiti", "Kuqeziu", "Furtuna", i korrektoi dhe daktilografoi: Shpėtimi me makinėn e tij, tė sjell nga babai i tij, i cili punonte pėrkohsisht nė Gjermani dhe nga "Komiti" me makinen e shkrimit tė Musa Halitit, i cili kishte siguruar se makinan e kishte sjellė babai i tij (Musės) nga gjermani ( nga njė takim pune nė lokalet e shkollės fillore "Liria" nė Kokaj nga Nexhati. Musai, unė(Nijaziu) dhe Isa.
Pėrmbajtja e Ushtimės maleve, numri i parė kishte tė pėrfshirė nė balinėn e saj, njė gravuar tė punuar me temė Qėndresa nga "Guri", pasonte me poezi si himni "Kosova" tė Asdrenit, poemėn e Mitrush Kutelit, "Kosova", trajtesat historike "Me pushkė e penė pėr liri dhe pavarėsi, Lidhja shqiptare e Prizrenit, Lufta pėr autonomi dhe pavarsi kombetare 1910-12, Luftat Ballkanike, Konferenca e Londrės, Parisit dhe Versajit( Komiti, Shpėtimi, "Furtuna", "Kokaj") . Cikėl me krijime letrare nga "Kuqeziu", "Komiti", "Shpėtimi", e tjerė. Edhe njė takim pėrbullės em rastin e promovimit tė numrit tė parė dhe prgaditjes sė numrit tė 2(dytė) tė mbajtur nė Livoē tė Ultė, rezultoi me shpėrndarjen e redakėsisė dhe udhėheqjesė sė grupit pėr tė punuar pamėvarsisht dhe me strukrura tė ripėrtrira apo me shuarjen e tyre, pėrshkak tė konspiracionit me njė vendim unanim tė pranishmėve.
Arrestimet, bastisjet, burgosjes dhe procesi gjyqėsor ndaj Grupit ilegal dhe fletushkės "Ushtima e maleve"
(Plotėsohet nga tė dhėnat e grumbulluara prej grupi ilegal (gueril):
Nijazi Ramadani, i arrestuar me 24 korrik 1981, i torturua sikur shumica e anėtarėve tė grupit dhe, i denuar me burgim me 1 gusht 1981, nė procesin gjyqėsor ndaj grupit ilegal dhe "Ushtoimės maleve", pas mbajtjes nė procesin hetues ndaj grupit dhe "Ushtimės maleve", detyrohet qė vitin e tretė t'i nėshtohet provimeve tė klasės pėr shkak se procedurat hetuese nuk e lejuan tė ketė qasje nė shkollim tė rregulltė, mė nė fund shpallėt i pa vajshėm nė munges provava.
Abdurrahim Isufi i arrestuar dhe i burgosur, lirohet si i dyshuar pėr veprimtari tė organizuar. Nexhat Rrustem, i arrestuar dhe i burgosur me kėtė rast, i liruar nė munges fakteve. Kemajl Kurteshi, i arrestuar dhe i burgosur, lirohet si i dyshuar pėr veprimtari tė organizuar. Musa Haliti i arrestuar, bastiset shtėpia dhe i akuzuar pė veprimtari tė organizuar nė grupin ilegal dhe gazeten Ushtima e Maleve. Lirohet sikur edhe t tjerėt.
............................................
Gazetė e pavarur e Kosovės lindore, "Ushtima e Maleve", Nr. 3, 4, 5 , Kokaj, Gjilan, 1998~2001,
Akti. i rifillimit me botimet e shkrimeve enciklopedike tė qershorit tė vitit 1998, pas daljesė nė skenė tė UĒK-sė dhe aletėve perendimor, duke sjell botimin e veēantė:" Kosova dhe vetėvendosja","Ushtima e maleve", Tiranė, 1998, pastaj rifillimin nė vitin 2000, kur ėshtė "datėlindja e saj e dytė" apo "ringjallja e saj" e rifillimit tė punės sė saj, publicistkė, "Golgota e fundit", botim special nga "Ushtima e maleve".
"Ushtima e maleve", edicioni i tretė nga janar /prill 2001, me botimet e veta ka sjell materiale ekskluzive: Informacine-lajme, aktualitete nga zhvillimet nė Kosovėn juglindore ( Lugina e Preshevės dhe Maqedonia perendimore, duke sjellė krijime dhe shkrime publicistike dhe tė huazuara apo tė pėrkthyera nga mediumet mė tė ndryshme tė botės, si dhe ka pėr qėllim krijimin e njė transverzale pėr qasjen dhe integrimen e shqiptarėve dhe tė tjerėve ne sferat e zhvillimeve shkencore historike-aktuale me dėshmitė, faktet dhe zhvillimet mė tė rėndėsishme globale dhe mbarė shqiptare.me tė gjitha zhanret e shkrimeve gazetareske, duke pėrfshirė editorialin, komentin, replikėn,reportazhin, pėrshkrimin, skicėn,fejtonin etj. Gjatė veprimtarisė sė saj, si njė nga mediumet evetme tė shkruara nga ky rajon i trazuar nga konfliktet e armatosura tė shkatuar nga pushteti okubues dhe gjenocidial i Millosheviqit. "Ushtima e maleve", si mdium i shkruar e pėrkoshmja "Ushtima e maleve", ku pėrveē editimeve informative, aktualiteteve, art-kulturore,historike, enigmatike, fejtonistikė, ku u boton artikuj tė ndryshėm dhe shkrim letrare dhe publicistike. Aty botohen shkrime nga mė tė ndryshme tė redakuar Nijazi Ramadani, redaktor pėrgjegjės, menaxher: Fatmir Arifi, pėrgaditja teknike, Arbėresh Dalipi, tė cilėt me punėn e tyre vullnetare pos rreshtimit nėn obrrellen ēlirimtare si luftėtar tė lirisė, kontribuan qė shkrimet aktuale t'u ofrohen para lexuesve edhe nė vijat e frontit tė rezistencės sė armatosur tė UĒPMB-sė dhe UĒK-sė tė botuar nė pėrkohshmja mujore "Ushtima e Maleve" nė vitin 2001/2002, Nr. 03, 04, 05, 06( dy numrat e parė ishin botuar me 4 qershor 1980 / 15 janar 1981), ku e ka pasqyruar edhe zhvillimet aktuale, politike, kulturore, historike, letrare tė atyre viteve tė cilat patėn pėrfshirė rajonin si Kosovėn dhe ish Jugosllavinė Jugore, tė viseve shqiptare tė aneksuar pas Kongresit tė Berlinit, Konferencės sė Shėn-Stefanit, Lidhjes Sh. tė Prizrenit, Luftrave Balkanike, Jugosllavisė sė Versajit 1919, si dhe tė ripushtuara edhe pas Lftės Dytė Botėrore.Nė kėtė gazetė ėshtė botuar gjithēka drejt pėr sė drejti dhe nga dorėshkrime. Kjo gazetė ėshtė mbajtur me punė, pėrkushtim dhe seriozitet. Dalja e kėsaj tė pėkohshme ka pasur misionin e shtypit tė lirė dhe tė pavarur para lexuesve tė shtresave tė ndryshme.
______________________________________________________________________________________
* Nijazi Ramadani lindi nė vitin 1964 nė Kokaj tė Gjilanit (Kosovės), ku i kreu mėsimet e para (fillore) dhe shkollėn e mesme dhe tė lartė (Matematikė),Universiteti i Prishtinės , qė ishte njė bazė e mirė pėr tė pėrvijuar krijimtarinė e nisur qė nga bankat e shkollės fillore dhe pėr njė integrim nė arte. Krijimtarinė fillestare pėr fėmijė dhe tė rritur ka filluar ta publikojė nė periodikun letrar nė fund vitet e shtatėdhjeta dhe tetėdhjetės, kur edhe anatemohet nga jeta publike pas rreshtimit politik nė Lėvizjen Kombėtare tė atyre viteve dhe pikėrisht pėr kėtė burgoset nė 25 korrik tė vitit 1981. Merret me shkrime letrare, publicistike, kulturore dhe politike tė cilat i boton herė pas here nė tė pėrditshmet dhe periodikun shqiptar.Shkrimet mund t'i gjenden edhe tė botuara nė tė pėrditshmėn "Rilindja", pastaj nė revistėn letrare e periodike "Jeta e Re", "Pionieri"' GEPi, Flaka tė Shkupit, "Haemus", Bukuresht, Gazeta Athina, Athinė, Gazeta Shkodra si dhe "Shkėndija", "Revista Paqja", tė Prishtinės, por edhe nė gazetat shqiptare "Shekulli" tė Tiranės dhe "Koha jonė". Ramadani mė pas vazhdoi me paraqitjet nė gazetėn "Bujku","Euro-Rilindja,Tiranė,"Koha ditore", "Zėri", "Bota e Re", "Fokus", "Epoka e re",ku punoi pas vitit 2000, dhe botoi varg shkrimesh nė tė pėrditshmet: "Express", "Infopress" "Kosova sot", "Iliria post", "Pavarėsia Neės" "Lajm" tė Prishtinės, Agjensia e lajmeve "[[Kosovapress]. Gjatė punės sė tij u muar me tė gjitha zhanret e shkrimeve gazetareske, duke pėrfshirė editorialin, komentin, replikėn,reportazhin, pėrshkrimin, skicėn,fejtonin etj. Gjatė punės sė tij nė mediat elektrinike dhe tė shkruara ishte redaktor pėrgjeėse te e pėrkoshmja "Ushtima e maleve", dhe nė redaksitė nė cilat punoi, ku pėrvē punės nė gazetari, botoi artikuj tė ndryshėm dhe shkrim letrare dhe publicistike. Punon mėsimdhėnės nė shkollėn "Mulla Idris Gjilani" nė Velekincė tė Gjilanit, koordinator i artistėve, krijuesve, gazetarėve "Rrjedha", udhėheq edicionin "Rrjedha", ku botoi njė varg veprash, dhe editoi revistėn "Ushtima e maleve", ėshtė anėtar te Shoqata e shkrimtarėve tė Kosovės. Jeton punon e krijon nė Gjilan.
------------------------------------------------
Skicė:Nė nje pllake metalike ėshtė shėnuar*; Dr Nexhat Rrustemi med. specialist FMH psychiatrie et psychotherapie / psychogeriatrie
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Nė qendren e qytetit (Place du Tilleul 7) Bulle nė Zvicerr, kantoni i Friburgut nė nje pllake metalike ėshtė shėnuar*; Dr Nexhat Rrustemi med. specialist FMH psychiatrie et psychotherapie / psychogeriatrie dhe tregon se nė atė ndėrtesė gjendet kabineti mjekėsor i kėti bashkėfshatarit tonė.
Nexhatin, ne bashkėmoshatarėt e tij dhe ma tė moshuarit e fshatit e njohim si njė djalosh i urtė
dhe nxėnės shembullor. Pas shkolles fillore qė e ndoqi si gjith ne, ne Kokaj, Llovcė e Pogragjė, vazhdoi shkollen e mesme ne Gjilan. Qysh si i ri 16 vjeqar u angazhua bashkė me bashkėfshatarėt e tij, Isėn, Musėn, Njiazine nė lėvizjen pėr ēlirimin e Kosovės duke qenė antar aktiv i Grupit Gueril te formuar pikėrisht nė Kokaj me iniciativėn e Ises dhe disa shokėve tė tjerė. Ai e redaktoi dhe e shtypi me makinen e vet tė shkrimit fletushkėn e grupit «*Ushima e Maleve*» nė tė cilėn shkroi edhe disa poezi e shkrime historike mbi shqiptaret. Nxėnės i shkollės sė mjekėsisė nė Prishrinė ishte pjesmarrės aktiv i demostratave te 81-tes. U persekutua nga regjimi serbo-jugosllav si shumė antarė tjerė tė grupit dhe shumė tė rinjė tjerė kosovar.
Pasi e kreu shkollen e mesme te mjekesise u regjistrua ne fakultetin e mjekesise ne Prishtine. Ligjėratat i pėrfundoi nė vitin 1990 por pėr shkak tė pėrjashtimit tė disa profesorve shqiptar te fakultetit nga regjimi i Millosheviqit mbeti pa i kryer 4 provimet e fundit (si shumica e studenteve te gjenerates e tij). Si shumė intelektual kosovar ai mori rrugėn e mėrgimit. Nė zvicėrr punoi si infermier. Nė periudhėn 1995 - 1997 i kaloi provimet e mbetura nė fakultein e mjekėsise tė univerzitetit tė Prishtinės (i funksianilizuar me kontributin e gjithė shqiptarve ne Kosove e nė diasporė dhe me devotshmėrinė e mėsimėdhėnėsve). Me 2 qershor 1997 e mori diplomen e mjekut.
Me 1 maj 1998 u punėsua si mjek asistent (me diplōmė tė Republikės sė Kosovės, Univerzitetit tė Prishtinės) nė spitalin psikiatrik tė kantonit tė Friburgut. Pastaj e kreu specializimin nė psikiatri dhe psikoterapi. Pasi i kaloi me sukses provimet e nevojshme nė univerzitetin e Gjeneves pėr nostrifikimin e diplomes dhe e mori diplomen federale tė mjekut (e njohur nga federata e mjekeve te zvicrres FMH*; federatio medicorum helveticum) fitoi autorizimin pėr tė praktikuar profesionin nė mėnyrė tė pavarur.
Shembull i mirė i njė suksesi me gjithė pengesat e shumta ne rrugėtimin e tij profesional.
Kjo bsoj na bene te krnohemi me arritjen e bashkėfshatarit tonė dhe i dėshirojmė shumė sukses nė karrieren e tij profesionale( Musa)
Haxhi Isah Koka
Haxhi Isah Koka ėshtė i lindur nė fshatin Kokaj tė Gjilanit mė 1905. Ishte djali i dytė i Mustafės pas Sylejmainit, (i cili kishte lanė vetė njė vajzė Ajshen qė ishte rritur nėnpėrkujdesjen e Isahut). Babai i tij Mustafa ishte i edukaura nė mejtepet e kazasė sė Gjilanit dhe , qė kishte edhe mundėsitė materile, andaj qysh nė vitin 1910 kishte vizituar ndėr haxhinjėt e parė vendin e shenjtė e tė adhuruar prej muslimanėve Mekėn, duke udhėtuar pėr gjashtė javė rreshtė me mjetet e transportit tė atėhershme anije dhe nė ēeze tė kuajve. Mbase, kishte arritur te pasuria pėr tė shkuar nė haxh, edhe Isah kishte shkuar gjurmėve tė babait tė tij, duke e kryer kėtė obligim fetar mė 1968, qė ishte i edukaura me dije e kulturė. Ai shqua pėr njohurit e tij nė historiografi dhe hartografi, ku shumė kush kėshillohej, ndėnse nuk kishte ndonjė pėrgaditje tė lartė arsimore pos mėsimeve nėpėr mejtepet e atėhershme tė kohės, tek i cili kanė qenė edhe akademik, etnolog, gjeograf, historian, shkrimtar e gazetar tė shumtė.
Ishte ndėr pleqėnarėt e pėrmendur tė kohės sė tij, i cili vdiē me 1986 dhe u varros nė fshatin e tij nė Kokaj.Haxhi Isahu, kishte lėnė pas dy djemė Osmanin dhe Mustafėn dhe katėr bijat e tij. Edhe pse nuk ka mbajtė ndonjė pozitė tė udhėheqėsitė tė fshatit kokaj , ai ishte kryeplaku i katundit edhe i pėrmendur nėr pleqėnar tė Kazasė sė Karadakut dhe anamoravė.
________________________________________________
kokajt.com/
Shfletime historike : Monologu pėr nėnėn Hanife nga Gosponica e Preshevės
Ngjarje e vėrtetė:Personazhja ishte gjyshja e dėshmorit tė UĒK-sė Ibrahim Fejzullahu- Ibra
Shkruar nga: Hasan EMĖRLLAHU
Ēfarė koinēidence!- mė 28 nėntor 1944, heret nė mėngjez, isha zgjova nga gjumi. Atėherė kisha vetėm 10 vjet, ndėrsa vėllau im Abdullahu, kishte 18 vjet dhe ai ishte mė i aftė se unė. Babai na porositi qė tė shkonim tė lėvronim nė arė pėr ta mbjellur me tė lashta te vedi i quajtur Ara e Gatė. Unė i tėrhiqja qetė pėr kapistre e vėllau im mbante brinjėt e pllugut. Rreth orės 9 tė mėngjezit, sėpari u dėgjuan ca krisma nga Kodra e Magjerės. Atėherė burrat e fshatit tonė diktuan se nė afėrsi po shtihet me pushkė dhe se aty kishin ardhur forcat komuniste-ēetnike e fshati nė mėnyrė tradhtisht ishte rrethuar. Po ne ende nuk dinin se ēfarė forcash kishin ardhur brenda nė fshat.
Sali Shabani, qė kishte qenė ushtarė qysh nė Selanik, diku rreth 55 vjeē i moshuar, merr njė peshkir tė bardhė dhe me tė del nė rrugė duke e mbajtur nė dorė nė shenj se kėta donin paqe dhe nė paqe do tė dorėzoheshin. Por, komunistėt nė vend se t'i kuptonin njerėzit me halle, ata u trimėruan, sepse kuptuan se fshatarėt mė nuk kishin armė dhe prej tyre nuk kishin pse tė frigohen. Filluan tė gjuanin me pushkė dhe rrėmbimthi hynė nė fshat duke i thirrur tė gjithė burrat qė tė dilnin jasht shtėpijave. Nė tė vėrtetė ata mendonin se edhe aty kishte njerėz, luftėtarė tė Hekurudhės, por ata tri ditė mė parė ishin larguar nga aty.
Gosponica
Tė parin, meqė e gjetėn nė rrugė, i cili nga kurreshtja kishte dalur pėr tė vėrejtur se ē'ka krisėn ato pushkė, e plagosėn pėr vdekje Jahi Isufin 46 vjeēar, pastaj hynė te ne, thot Sejdi Fejzullahu dhe e pyetėn nėnėn timė Hanifen, e i thanė:
- Ku e ke burrin? - Kėtė e bėnė me shkas, sepse, babai im Ibrahimi (Brahė Gosponica) shoqėrohej me Lazin e Hasanit dhe kishin tė njėjtėn ideologji, tė luftonin pėr kauzėn kombėtare shqiptare.
Ajo u tha: - Ka shkuar nė Preshevė te Abdullah Krashnica se ka njė punė... Nė tė vėrtetė ai kishte shkuar qė ta dorėzonte pushkėn.
Ata i thanė: - Jo. Ai ka luftuar kundėr Abdullah Krashnicės dhe s'ėshtė e mundur tė ketė shkuar atje.
Po nėnė ime ua tėrhoqi vėrejtjen, pak me zė tė ngritur, duke i thėnė: - Ju lutemi mos bėrtitni shumė se po m'i frikėsoni fėmijėt. Nėse ua mban gjejeni Brahėn dhe vriteni nėse mundeni po nga kėtu hiquni e mos u sillni si tė pa fytyrė.
Atehėrė, sllavo-komunistėt, filluan ta bastisnin shtėpinė dhe objektet pėr rreth. Meqė armė nuk gjetėn, nėnės ia morėn cigarellukun e argjentė qė e kishte kujtim nga babai i vet. Nėna iu tha:- Mos ma merrni kėtė cigarellėk. E kam kujtim nga babai im. Edhe ai ka ikur nga zullumet tuaja dhe ka shkuar nė Izmir tė Turqisė. Mė nė fund ky nuk ėshtė kurrfarė arme!
Njė ushtar serb, me trup tė vogėl e me mustakė, i mshoi me dipēik pushke nėnės sime. Ne, si fėmijė u frikėsuam. Unė kisha 12 vjeē dhe nėna ime u kėzdis dhe e shtyu shkaun e ai u rrėzua pėr tokė.
Me kėtė ushtar ishin edhe dy ushtarė tjerė serbė qė ishin nga Sopoti tė cilėt kishin marrė pjesė poashtu nė masakrėn e kėtij fshati tė Kumanovės ku u pushkatuan mbi 74 vetė. Aty ishte edhe motra e babait tim Rufija, pėrndryshe halla ime, dhe ajo i njohu kėta dy ushtarė me emrin Stojēe dhe Dragolub.
Ata e pyetėn hallėn time e i thanė se ēka kėrkonte ajo kėtu nė Gosponicė. Ajo iu pėrgjegj:
- Kam ikur nga torturimet tuaja qė i keni bėrė nė Sopot ku ma keni vra burrin - Zahirin. Ata nuk folėn fare.
Ushtari qė e shtyri nėna ime u zgjua dhe ia ktheu pushkėn asaj dhe e gjuajti drejt e nė zemėr. Unė si fėmij kur pashė se ai ia drejtoi pushkėn nėnės sime i kėceva dhe desha t'ia humb drejtimin por nuk arrita. Kur gjusjti shkau dhoma u mbush tym. Dhe pasi qė shtiu me pushkė nė nėnėn time, shkiet dolėn nga dhoma. Nėna ishte e fortė sa ishte e nxehtė dhe doli pėrjashta nga dhoma e u shtri nė mes tė oborrit duke u orientuar nė atė drejtim si drejtohen tė vdekurit pak para se me vdekė. Dhe ne e morėm pėr tė vdekur. Por, disa gra dhe ne fėmijėt, e morėm dhe e shtiem nė dhomė.
Nė rrugė disa burra qė i kishin tubuar, ua kishin lidhur duart e i dėrgonin pėr pushkatim. Kur dėgjuan gjamėn tonė ata zgjatnin kokat dhe interesoheshin tė dinin se ē'ndodhi e ēka po bėhej aty. Po kur panė edhe ata sikur kuptuan se i njėjti fat do t'i gjejė edhe ata. Dhe ashtu ndodhi.
Pas nja njė gjysėm ore, ne duke qa pėr nėnėn pėr tė cilėn e dinim se kishte vdekur, unė si fėmijė, nga dhembja thash me vete: Vetėm Zoti ka mundėsi t'ia ēelė gojėn dhe tė flasė edhe njė herė. Dhe, vėrtetė, ajo i ēeli sytė dhe erdhi nė vete e na tha:
-Ēka keni? Pse po qani? Atėherė i thash: E pa se ēka u bė. Ti po vdes ku po e le Metushin? (pėr vėllaun tim 3 vjeēar) kurse Shefkiu kishte 8 vjeē.
Ajo tha:- Unė nuk do tė vdes dhe mė ngritni pak!
Ne e ēuem pak, ashtu ulur po ajo kishte dorėn me gjak dhe e pėrkėdheli Metushin tre vjeēar. Metushi i kishte flokėt e bardha por kur ajo e pėrkėdheli, flokėt iu bėnė tė kuqe nga gjaku i zemrės sė nėnės sime. Pastaj tha: - Shkoni e merrni ca dru tė thara nė gardh. Dhezne zjarrin se kam tė ftohtė. Po ju fėmijėt mos shkoni se shkiet iu vrasin. Iu dhimshim ne. Le tė shkojnė gratė. Mirėpo, gratė nuk guxonin tė delnin mė jashtė. Dhe unė si fėmij ashtu zhagas shkova deri tė gardhi e mora ca krande tė thara pėr t'ia ngrohur dhomėn nėnės.
Nėnė ime kishte tė veshur njė kėmishė pėlhurė tė hollė me shoka sepse, ashtu baheshin atė kohė. Ishte e re. Kishte vetėm 39 vjet dhe ishte e madhe e shumė, shumė e bukur.
Dola pėr tė marrė dru, pėr herė tė dytė pėrjashta, nėna pėr kėtė nuk e dinte, e kur u ktheva dikush ia kishte afruar njė gotė ujė sepse iu kishin terur buzėt. Atėherė unė pyeta se kush i kishte dhėnė ujė? A dini se nuk bėn sepse i pezmaton varra. Ajo pyeti: - Pse a bėn dam uji a? Dhe, menjėherė u mbėshtet e tha : Unė do tė flejė pak, e ju, na tha neve fėmijve, mos qani se unė do tė zgjohem dhe do t'iu jap bukė juve... Po ajo mė kurrė nuk u zgjua nga ai gjum i rėndė vdekjeje...
Gjersa nėna ime ishte e vrarė, pėrjashta u ndien ca rafale tė pushkėve qė i kishin pushkatuar burrat e fshatit tė cilėt, shkiet, mė parė i kishin ishin lidhur. Nėna pyeti: Ēka janė kėto krisma?
Nėna Hamide, pra nėna e mulla Selimit tha: - Po i vrasin burrat mu njashtu sikur ty qė tė vranė. Nėna ime u pėrgjigj: Po mua vetėm njė plumb mė ka ra...
Tė pėrkujtojmė se ajo vėrtetė ishte grua burrėrore. Po ta kishte pasur pushkėn ajo me siguri nuk do tė ishte dorėzua dhe me siguri do tė qėndronte si ka hije. Ajo, mė parė, sa kishte pushkėn, bėntė roje tė vėrtetė nė fshat dhe i organizonte edhe burrat.
Pas dy orėsh nėna vdiq.
M'u dhimbtė shumė dhe qava shumė. Sepse, para se tė vinin shkiet, nėnė ime kishte zėnė brumin e bukėve pėr tė bėrė bukė pėr ne dhe motra e babait tim i kishtė pjekė ato. Por mė vonė erdhėn shkiet dhe i morėn ato bukė brumin e tė cilave nėna me e kishte zėnė e ata e vranė nėnėn dhe bukėn e saj pastaj e morėn dhe e ngrėnėn, pra u ushqyen vrasėsit e nėnės sime. Derisa ajo ishte vrarė dhe tanimė e vdekur, shkiet disa herė erdhėn dhe shpalosnin kufomėn, sepse nuk besonin se ajo kishte vdekur dhe mendonin se mos vallė ishte ndonjė burrė qė ndoshta nuk ishte i vdekur nė mėnyrė qė ta vrisnin pėr sė dyti.
Pas vdekjes sė nėnės sime, pas dy orėsh ne u detyruam tė iknim e tė shkonim nė Rahovicė te Ramiz, Ymer e Selver Kruma. Nėnėn e lėmė mbyllur brenda.Vetėm
Nė Preshėvė ishte formuar njė lloj pushteti, ishte formuar edhe njė lloj policie e pėrbashkėt dhe nė atė lloj policie qėllon edhe Bejzad Ēukarka i cili na preferoi qė tė shkonim nga aty qė tė mos pėsonim mė shumė natėn. Pėrjashta aty - nė Gosponicė u pushkatuan 22 veta.
Pra, mė 28 Nėntor 1944 nė Gosponicė u vranė:
1. Hanife Nuhiu (39)
2.Demir Vėliu (63)
3.Abdullah D. Veliu (17)
4. Fazli Veliu (60)
5.Hajrush Fazli Nuhiu (18)
6.Abdyl Arifi (53)
7. Arif Abdyl Abdyli (17)
8.Haqif Zeqiri (70)
9.Bejxhet Haqif Zeqiri (20)
10. Salih Shabani (60 - plaku qė i doli me flamur paqeje)
11.Shaip Sali Shabani (17)
12. Rrustem Dalip Rrustemi, vėllai iMurati (17) musafir nga fshati Kokaj.
13. Xhafer Kurdiu (20)
14. Ramiz Xhemaili (40)
15. Hetėm Misini (55)
16. Jahi Jusufi (53)
17. Ali Selmani (18)
18.Rrustem H. Bajrami (30)
19. Musli Behluli (25)
20. Shaban Behluli 917)
21. Kadri Nasufi (60)
22. Nasuf Ramadan Nasufi (24) dhe Azem Rashiti (40) i cili ėshtė vrarė nė Kumanovė.
Mes tė lidhurve qė kanė qenė pėr pushkatim ka qenė edhe Qahil Ajdini por ky arrinė tė shpėtojė sepse, (sipas njė verzioni) konopi i tij kėputet prej plumbave e ai mandej ka jetuar edhe dhjetė vite. Me tė poashtu ka shpėtuar edhe Hajrush Fazli Nuhiu dhe Abdullah Demir Veliu, por meqė kėta ishin tė rinj edhe kanė ikur nė drejtime tė ndryshme ata kanė ra prapė nė duar tė vrasėsve dhe ata janė ekzekutuar nga largė me pushkė. Kufoma e Hajrush Nuhiut, thuhet se ėshtė gjetur dy javė mė vone nė njė vend tė mbuluar nė firi.
Nė krye tė tri javėve tė ngjarjes sė mėparshme vjen brigada e XVI serbo-maqedone nė drejtim prej Rahovice pėr nė Bukurocė. Njė pjesė e tė njėjtės brigadė vjen nė drejtim tjetėr prej Rahovice nė Bukoc e Gosponicė.
Pjesa e parė e kėsaj brigade kur arrinė nė Bukurocė tė Keqe aty gjejnė 18 burra tė cilėt kishin ndėrmend pėr tė ikur kah Ilinca e tė marrin lidhjen me brigadėn e Skender Hasanit..Nė atė mbledhi ishte Sali Brahimi i Bukurocės sė Keqe dhe ai gjoja kishte njė letėr-garancė qė dikush ia kishte dhėnė dhe me tė ai i bindi kėta burra qė tė mos largohen. Mirėpo sllavokomunistat me tė ardhur hapin derėn dhe kur shohin burrat i japin konotacion tjetėr kėtij tubimi duke thėnė se kėta ishin ajo banda shqiptare qė u kundėrvihej atyre dhe pa njė pa dy i qesin pėrjashta, pa i lėnė as t'i mbathin kėpucėt. Kėshtu, nė atė tė ftohtė, sepse ishte dhjetor i 1944 e pak para vitit tė ri 1945 pasi i lidhin i largojnė nja 100 metra larg shtėpive. Aty pyesin komandantin e tyre qė ishte nė Gosponicė se ē'tė bėnėin me ta por ai i tha qė t'i ekzekutonin.
Vėllau i Rrustem Bajramit qė ishte vrarė nė masakrėn e parė nė Gosponicė - Ademi, u thot atyre tjerėve qė tė mos lidhen dhe tė iknin kush se ku tė mundet sepse besė s'kishte te shkiet.
Komunistat shtien dhe tė parin e vrasin: Ademin dhe Rrustemin, dy djem%t e Hallės Lahe (motrės Bajramit tė Kokajve
(Adem Bajramin (25) po nė atė tollovi i vrasin edhe dy shokėt e tyre (pra dy shkije), pastaj vrasin Sefėn (17) Ajet Haqif Zeqiri (26), Behlul Musliun (65), Sali Brahimin (40), Shukri Garėn (26) dhe Avdi Rashitin (35), Bejzad Tėrrnava, mysafir i qėlluar nga Tėrrnava qė kishte ardhur te motra e tij.
Tė plagosur ishin: Sadri Maliqi (40) ky ishte i shpėtuar prej masakrės sė parė nė Gosponicė por i plagosur kėtu nė Bukurocė, Hasan Muslija i Bukurocės (65), Hysen Syla -Magjere (40) Abedini i Tifit tė Corroticės, i plagosur dhe Ilaz Kadrija nga Gosponica.
Kėshtu pra ndodhi ditėn e 28 Nėntorit mė 1944, pra nė Ditėn e ngritjes sė flamurit kombėtar shqiptar.
Aktualizime historike:
Shkruan: Shaqir Shaqiri
Me 4 Tetor 1998, aparatura e radios Kosova e Lirė, lė Preshevėn dhe merr rrugėn drejtė Kosovės dhe Shtabit tė Pėrgjithshėm tė UĒK-sė
Nga fshati Rahovicė, me traktorin e Mustafė Shaqirit, i cili edhe e ngiste, aparatura merr rrugėn drejtė Kosovės, duke kaluar Rahovicėn, Shoshajėn, brijės sė Bukocit, kodrės sė Garės pėr tė bėrė njė harkė nga lagja e Bishtakėve pėr tė rėnė tek xhamia e Sllubicės. Ky variant i propozuar nga Reshat Ajvazi doli mė i arsyeshėm dhe kėtė rrugėtim do ta bėjė radoja. Tė obliguar me kėtė pėrgjegjėsi ishin ushtarėt: Mustafė Shaqiri, Reshat Ajvazi, Fatmir Arifi, Xhemajl Zeneli dhe Adrian Mehmeti.
Objekti i braktisur, Xhamia mes Sllubicės dhe KOkajve vendorientim i luftėtarėve. Kėtu Islami ngarkohet me aparaturėn e radios dhe sė bashku me Fazliun marrin rrugėn pėr nė Keēekollė
Emėr pėr emėr, ushtar mė ushtar kishin marrė kėshillėn time, qė pėr ta ishte urdhėr i pashkruar. Mbi tė gjitha, nė mėnyrė rigoroze duhej tė rrespektohej disciplina, e ushtarėt nuk guxonin tė binin nė prit, nuk guxonin tė vriteshin dhe nuk guxonin tė ziheshin rob, puna duhej tė kryhet.
Bartja e kėsaj aparature pėr dikė ishte aksioni i parė tek tė cilėt nuk mund tė fshiheshin emocionet e njė luftėtari tė lirisė. Kėto emocione pėrcilleshin me qėndrimin e tyre krenar, shikim e mprehtė drejtė horizontit nga do tė kalonin, rėndėsia e pėrgjegjėsisė sė aksionit, gaditshmėria e sakrifikimit sė bashku me kėngėn nė buzėt e tyre.
vetura "llada Niva" pronė e Islam Berishes. Me kėtė makinė Islami barti aparaturėn e radios
Deri sa nė rrethin e Preshevės, rrugėtimin e aparaturės sė radios e pėrcillnin njėsitet e UĒK-sė qė vepronin kryesisht nė Preshevė, nė komunėn e Gjilanit e pritnin poashtu njėsitet e UĒK-sė tė cilėt vepronin nėn urdhėrat e udhėheqjes sonė. Kėto njėsite ishin lehtė tė armatosure dhe kishin zėnė tė gjitha pikėt strategjike tė vėzhgimit. Njėsiti i udhėhequr nga Elisah Ymeri, me ushtarėt: Xhabir Ymeri, Muhamet Ajvazi, Rexhep Ymeri, Selami Sherifi, Besim Ymeri, Shemsedin Rexhepi, me kujdes tė veēant pėrcillte rrugėn qė nga gryka e Sllubicės deri nė Slivovė afėr Mramorit.
Pasi qė aparatura kishte marrė rrugėn drejtė Kosovės dhe ēdo gjė shkonte sipas planifikimit, unė sė bashku me Fazli Hajdarin marr anėn tjetėr tė rrugės pėr tė arritur nė vendin e caktuar. Pasi kaluam nė kėmbė Preshevėn, ngjitėm rrugėt e malit deri te vendi i quajtur "Vaēka" ku na priste "taksi i prishur". Kaluam Livadhin e Shehut dhe para se tė afrohemi nė fshatin Buhiq zbresim pėr tė vazhduar nė kėmbė deri nė fsh. Ilincė. Nga aty, Tahir Dalipi me veturėn e tij "Golf" na shpie deri nė hyrje te fshatit Llovcė pėr tė vazhduar pėrsėri nė kėmbė deri nė fshatin Pogragjė.
Nė Pogragjė na prisnin njėsitet qė vepronin nė Gjilan dhe me makinėn e njėrit njėsit na dėrguan te vendi i caktuar ku do tė vinin luftėtarėt tok me antenėn nga Presheva. Ne vėzhguam terrenin dhe nuk ndeshėm me asnjė gjė tė dyshimt. Deri kėtu puna mund tė kryhej me sukses.
Islam Berisha ishte i pėrpikt. Ai vie nė vendin e duhur dhe nė kohėn e duhur. Posedonte njė "Llada Niva" ngjyrė tė kaltėrtė. Po me kėtė makinė, ai ishte pėrkujdesur pėr ekzistencėn e familjės sė tij dhe, tani e kishte lėnė nė dispoziocion tė nevojave tė UĒK-sė. Aparatura ngarkohet nė automjetin e Islamit, ora kishte shkuar nė 23.00. Unė, pothuajse pa u konsultuar me askė, marr vendim qė Islamin ta shoqėroj Fazli Hajdari. Rruga qė vazhdon ta ndjek Islam Berisha me aparaturėn e radios kalon fshatin Pogragjė, Uglar dhe nė hyrje tė Malishevės kthen pėr Velekincė, pėr tė kaluar shumė afėr kazermės ushtarake serbe ne vendin e quajtur Zabeli i Sahitagės nė Gjilan. Sa mė pran armikut, aq mė lehtė kryhen punėt ilegale, sepse sėrbėt nuk do tė mendonin qė pikėrisht afėr kazermės sė tyre do tė kalonte njė teknikė e tillė qė mė vonė do tė emetoj fuqishėm zėrin e luftės ēlirimtare. Nga kėndej rruga vazhdon drejt Livoēit tė Poshtėm, fshatit Pasjak qė shtrihet nė tė dal tė Gjilanit, magjistralėn Gjilan - Prishtinė, kalon Llabjanin dhe nė Slivovė kthen rrugėn nė drejtim tė Marecit (Viti - Zllash - ................) pėr tė rėnė nė magjistralėn Prishtinė - Leskoc nė fshatin Keēekollė, te sharra e drurėve, pronė e Ibrahim Osmanit i cili edhe duhej ta pranonte aparaturėn. Magjistralen Gjilan - Llabjan - Slivovė atė natė do ta kontrollonin tri vetura tė njėsiteve tė UĒK-sė nga Gjilani tė cilat tashmė kishin krijuar pėrvojėn e vėzhgimit tė tillė.
Vendi ku ishte sharra e Ibrahim Osmanit, objekti i djegur gjatė luftės, magjistralja Prishtinė - Leskoc, ku Islam Berisha dhe Fazli Hajdari dorėzuan aparaturėn e radios "Kosova e Lirė"
slam Berisha nga Slivova do tė Kalonte nėpėr terrenin a Marecit ku poashtu tanimė ishin njėsitet e para tė UĒK-sė ZO e Karadakut. Tė papriturat mund tė ndodhin, por ne konsideronim se aty futej nė tampon zonė ku as UĒK-ja akoma nuk ishte bėrė publike por as forcat serbe nuk guxonin tė kontrrollonin. Kėtė vakuum, Islam Berisha do tė dinte mė sė miri ta shfrytzonte, duke e vėrė kėtė shėrbim nė tė mirė tė luftės ēlirimtare dhe ēėshtjes kombėtare tė pėrgjėthėsi.
Kolonel: Shaqir Shaqiri; TMK Zona e VI Mbrojtėse, gjatė detyrės
________________________________________________________
Shfletime historike:
REPORTAZH:
Kokajt fshat i brezit kufitar po pėrballet me hallet e shumta, shkolla, rruga dhe izilimi nga bota
Gjilan, Kokaj, 1 mars - Fshati i brezit kufitar po pėrballet me hallet e shumta, shkolla, rruga dhe izilimi nga bota. Edhe pse Kokajt kanė tokė , male dhe ara me ujė, kullosa si dhe kanė tė shtruar njė pjesė e mirė e rrugės me vetėkontributin e vetė banorėve tė Kokajve nė vitete kaluar, sidomos pos arritjes sė sinjalit tė telefonisė celulare, ishte lidhja e parė me botėn e jashtme , ku shumė sosh prej tyre janė tė punėsuar nė botėn e jashtme prej viteve tė'70-ta e kėndej. Uji ėshtė me rėnie tė lirė dhe instaluar nė shumicėn e shtėpive qė janė pėr banim apo mund tė rinovohen me pak investime, si dhe pjesa mė e madh e rrugės qė tė shpie atje deri nė Llocė ėshtė shtruar me asfalt, madje ėshtė rritur edhe ēmimi i tokės dhe i shtėpive, ndėrsa janė shtuar ata qė duan tė kenė bėrė njė vend strehėve tė tyre nė atė fshatin malor-kodrinor. Kokajt njė fshat ky i zonės kufitare, qė gati mė shumė vite i lėnė pasdore. Deri me tashti shumė banorė prej atyre qė kanė jetuar mbi dy shekuj aty qė kur kanė themeluar fshatin Ademi me dy bijtė e tij, Halilin dhe Fejzen dhe Nipi i tyre Ali Biligbashi, ku shumė sosh janė shpėrngulur pėr shkak tė rrugės sė pakalueshme pėr automjete, si vend i izoluar. Edhe ajo udhė qė ėshtė ka pėsuar dėmtime tė cilat nga mundėsitė e banorėve janė tė parenovueshme, por tani kanė mbetur shpresat mė tė sigurt se jeta do tė gjallėrohet me kthimin e fshatarave tashmė do tė jenė tė sigurtė sepse nė Kokaj nė tė ardhmen shumė shtėpi qė janė shkatėrruar, po rindėrtohen veė nė saje t vullnetit t tyre, dhe asnjėherė nuk jan pėrkrahur nga askush. Sipas Hazir Ramadanit, prfaqėsues i fshatit, vitin e kaluar kanė hasur nė pėrkrahje nga Kryetari i komunės sė Gjilanit dhe Ministrisė sė Transportit dhe Telekomunikacionit pėr ta bėrė fshatin me rrugė qė lidhet pėrmes fshatit Llocė rreth 3.5 km, rrugė kjo qė nxjerr nga izilimi edhe dhjetra fshatra tjera tė Luginės sė Preshevės qė ngjitėn pėrmes rajonit tė Kardakut lindor.
Familja e Abdullah(Shaqir) Dalipit, djali i dytė Mexhidi pas plotė 30 viteve qė kishte emigruar nga fshati nė qytet, i ėshtė rikthyer fendlindjes edhe pse kishte shitur pronėn e tij nė Kokaj, Mexhidi na tha se ka hapur njė fermė delesh prej 70 krerėve dhe me dhjetra Sandek(koshare) bletėsh i ka nė Kokaj. Edhe Sabit Hajredin Haziri, ka investuar nė mbi 10000 , duke ble njė truall shtėpie dhe rregulluar atė pėr ta bėrė njė vend tė banueshėm, sikur edhe Bastri Mehmeti i cili i ka ble tokė, e mos tė pesim pėr pyjet e pasura qė janė dhe kullosta, na tregon Mexhidi..
Pamja qė shfaqin pėr ndėrtimet e reja nė katund, shtėpi modeste, ndonėse shumė sosh pėrdhese, i kanė shtuar hjeshin fshatit sė mund tė bėjnė jetėn jetė aty, por edhe ato tė vjetrat tashmė tė rrėzbitura edhe pse ende kishin ruajtur atė qė ishte mė e bukura me stolisje arkaike prej guri dhe druri tė gdhendur e mbuluar me tjegulla tė hirta tė pjekura nė furrė prej ustallarėve tė pėrmendur dhe gurėt e drurėt e gdhendur tė mjeshtėrve, sipas banorėve tė fshatit, kokajt gjer mė tash e kanė punuar tokėn dhe i ruajtjen bagėtin, si dhe kėto veprimtari bėnin vetė ose pėrmes rrogėtarėve tė paguar si stinor nė Shėn-Gjergj e Shėn-mitėr, udhėt me kalldrėme qė quhet edhe si udhė e pazarit, dhe kėto tė rejat tė shtruar me rėrė, krojet e shumta qė ka shumė sosh qė burojnė rrėzė majes kodrės.
Shtėpitė dhe konfiguracioni i vendbanimit me karakteristike edhe pėr turistėt, plotėsojnė bukurinė e kėsaj zone malore kufitare, qė frekuentohet nga tė katėr anėt e lidhur me rrugė tė asfaltuar deri nė tre-katėr kilometra, port ė shtruar me zhavorr, ndonėse jo ende me njė infrastrukturė shėndetėsore- rekreative dhe sportive pos asaj qė ka fal nėna natyre e virgjėreshė, pa ndotės, po me ambient ekologjik, por, edhe njerėzit janė shumė mikpritės dhe gatuajnė specialitete karakteristike tradicionale dhe evropiane, ndonėse ende nuk ia kanė idenė pėr ta bėrė me njė motel, restorant apo bujtinė, duke ia shtuar edhe vend kampingjet pėr turistė verorė qė ia mėsyjnė tė kalojnė pushimet e vikendit apo ato verore nė ambiente malore me trastė nė krah me pak bukė e dhallė, pėr ta kaluar kohėn e lirė.
Nė mes lagjes sė epėrme dhe tė ultė ka lėshuar rrezet e dritės pėr 40 vjetė edhe shkolla katėrklasėshe nė Kokaj, ku sipas arsimatarit Nijazi Ramadanit, shkolla e fshatit ėshtė ndėrtuar nė vitn 1967, ku u shkollua me gjeneratat e apra tė dala nga kjo shkollė e ngritur me vetėkontributin e plakut Nezir Koka- axhės Nezė.. Banorėt tė rinjtė e fshatit Kokaj, sipas tij, pėrveē disa tė gjeneratave tė mėhershėm qė ishin shkolluar nė mejtepet e Preshevės dhe Shkupit dhe, mė vonė nė xhaminė e pėrbashkėt tė ndėrtuar nė vitin 1936 nė luginėn e lumit Sllubicės pran Kokajve, tė tjerėt nuk patėn fat tė shkollohen deri pas Luftė sė dytė Botrore.
Nė Locė pas luftės II Botėrore u hap shkolla fillore, paralelja e ndar e SH.F. "Liria" tė Pogragjės, ku deri nė vitin 1967 , ku sipas Ramadanit u shkolluan shumė gjenerata, tė cilat pos shkollmit tė rregulltė u mbajten edhe kurse pėr zhdukjen e analfabetizmit pėr gjeneratat mė tė rritura sidomos pėrfshirja e femrave nė shkollim ishte gjithė pėrfshirėse, tė cilat vazhdonin shkollimin e mė tutjeshėm.
Deri sa nė vitin 1967 u bė fshati me shkollėn e ndėrtuar me vetėkontribut dhe nė pronėn e tyre. Mėsuesit e parė qė patėn fatin ishin edhe tė rinjtė qė sapo kryen shkollimin: Rrustem Rrustemi dhe Halil Halili.
Numri i nxėnėsve nė tė katėr klasat ishte pėr vitin 1972, gjithėsejt 14 nxėnės tė regjistruar tė cilėt e pėrfunduan tetėvjeēarn dhe vijuan shkollimin e mė tutjeshėm. Numri i shkollarėve sillej nga 45 e deri nė 55 nxėnės der sa numri i banorė sillej prej 350 me rreth 70 familje. Shkolla, sot gjendjet nė njė pozitė para shuarjes pėr arsye mos renovimit dhe tė mungesės sė nxėnėsve. Nė kėtė vit shkollorė i ndjekin mėsimet vetėm katėr nxėnės me tė cilėt punon mėsuesi, Shefki Xheladini nga f.Sllubicė, i cili sivjet, kur janė regjistruar edhe dy nxėnės nė klasėn e parė do tė zėvendėsohet pasi qė ka kaluar me vendbanim nė Gjilan.
Tė vendoset njė pllakė pėrkujtimore e Mėsuesit Mustafė Koka
Me kėtė rastė ka hasur nė pėrkrahje nisma vendosjen e njė Plake pėrkujtimore nė vendlindjen e mėsuesit Mustafė nė hapėsirėn publike te "Kroni" i katundit Kokaj tė mėhallės sė poshtme pran shtėpisė sė tij, pėr kthimin e emrit tė tij qė sė fundi, ka jetuar vėllau i tij i madh Ajeti, edhe pse e shpronėsiar tė kompenzohet tė bėhet njė biblotekė apo mėsonjėtore pėr qytetarėt, ashtu siē shėrbeu edhe pėr tė gjallė tė tij - qė tė jetė sėpaku e nėn pėrkrahjen e shtetit pėr tė cilin edhe ranė. Kėto ditė ka dalė me nisėm tė till edhe njė grup qytetarėsh Kokallarė, qė i kanė mbėshtetur kėto nisma pėr nder tė ditėlindjes sė 70-tė tė Mustafė qė t'i bėhet Pllaka pėrkujtimore tė pėrkrahur nga Ismajl Rashiti, djali i xhaxhait tė Mustafės si dhe bashkėfshatarėt, Isufi, Haziri, Mexhidi, Bejta, Ismeti, e tjerė pėr ti dėrguar kėrkesėn Komunės sė Gjilanit, Drejtoratit arsimi dhe KRS tė Gjilanit, si dhe MASHT-it qė emri i tij tė nderon insititucionet, vendet publike dhe qytetarėt, ku deri tashti njė rruge e mban emrin e tij nė Gjilan te (Arbėria) dhe nė qytetin e Vitisė. Atė ditė qė ishim nė Kokaj pėrkujtohet nė Pesė vjetorin e ndarjes nga Zejnullah Halili-Kokaj. Me kėtė rast nė Gurinė te Kokajt e komunės sė Gjilanit i vendosen puēeta me lule mbi varrin e tij, me rastin e 5(pesė vjetorit tė ndarjes nga jeta, ndėrsa krijuesit dhe fėmijėt. Megjithėse, Zejna pėr artistėt e fjalės dhe skenės, posaēėrisht fėmijėt dhe dashamirėt e arteve, fjalės sė shkruar artistike do tė mbetėt pėrgjithmonė, ashtu siē ishte edhe vetė shpirti i tij, prej artisti. Sivjet pas plot pes viteve, miqtė dhe tė afėrmit e shkrimtarit, Zejnullah Halilit, e kanė shumė mė tė vėshtirė ta mbajnė njė takim letrar apo tė pinė njė kafe, pa e pėrmendur buzėqeshjen, alegorinė, fisnikėrinė, ēiltėrsinė, dėlirėsin qė nxirrte dritė nga uni i tij kreativ, ka deklarar poeti Nijazi Ramadani, bashkėvendasi i z. Halili.. Kur u pėrkujtua ndarja e tij nga jeta, dhe pos familjes dhe familjarėve dhe miqėve tė tij, me njė buqet lulesh te varri i tij nė Gurinė te Kokajt, dhe njė orė letrare, ku u lexuan vargjet pėrkushtuese tė fėmjėve dhe krijuesve tjerė qė vazhdojnė misionin e tij fisnik si testamen nė jetė. (marrė nga mediat)
Fshati Kokaj i Gjilanit, Fshat i zonės kufitare
Nė Kokaj tė Gjilanit, njė fshat ky i zonės kufitare, qė gati mė shumė vite i lėnė pasdore. Deri me tashti shumė sosh janė shpėrngulur pėr shkak tė rrugės sė pakalueshme pėr automjete, edhe ajo udhė qė ėshtė ka pėsuar dėmtime tė cilat nga mundėsitė e banorėve janė tė parenovueshme, por tani kanė mbetur shpresat mė tė sigurt se jeta do tė gjallėrohet me kthimin e fshatarave tashmė do tė jenė tė sigurtė sepse nė Kokaj nė tė ardhmen shumė shtėpi qė janė shkatėrruar, po rindėrtohen.
Rruga Pogragjė- Llovcė - Kokaj, e cila flitet se do tė lidhė banorėt e brezit kufitarė andej dhe kėndej kufirit dhe vlerėsohet tė jetė arterie shumė e rėndėsishme nga banorėt e kėtyre trevave qė brenda hapėsirės etnike shėrben si njė urė lidhėse pėr prespektiven e banorėve tė mbetur dhe tė atyre qė duan tė kthehen atje. Kur dihet se shumė familje si nė Kokaj, por edhe nė vendbanimet tjera Ranatovc, Maxhere, Ilicė, Gosponicė, Gare e deri nė Rovovicė tė Preshevės pėrshkohen nga kjo arterie rrugore qė ėshtė i banuar me shqiptarė.Premtimet e Komunės sė Gjilanit dhe tė Ministrisė sė Tranportit e PTK pėr asfaltimin e rrugėve qė lidhin zonat kufiatare tė Kosovės, i kanė inkurajuar edhe banorėt e fshatit Kokaj qė tė medojnė pėr kthimin nė vendlindje. Madje vetė ata janė shprehur tė gatshėm qė tė bashkėfinancojnė njė projekttė tillė.
Musa Haliti deklaron nė vazhden e takimeve me zyrtarėt komunal: " Mė 27 korrik 2008 me inciativen e Reshat Behlulit kemi shku nė fshatin Kokaj kėta persona: Reshat Behluli, Rexhep Hasani, Musa Haliti, Bejtulla Hasani, Emerlla Haliti, nga kurreshtja kanė ardhė edhe Jakupi i Isufit dhe Murati i Beqirit Mexhid Dalipi. Nė praninė tonė i kanė bėrė njė analizė vizuele rrugės nga xhamija e Lloces e deri te kufiri nė mes Presheves dhe Gjilanit, pikrisht deri te shtėpia e Azizit tė Eminit. Kėtė analizė vizuele gjegjėsisht kėtė vrojtim tė rruges e kanė bėr Fadil Osmani perfaqsues komunal dhe dy inxhinjer emrat e tė cilve nuk i dijė ju kerkoj falje. Kjo gjatėsi e rruges ėshtė 3.5 km e me gjėrėsi 5 m .Njė javė mė vonė pikrisht me 06 gusht 2008,nė ora 18.00 jemi prit nga kryetari komunes Qemajl Mustafa, ku pėr hirė tė sė vėrtetes po e theksoj se edhe kėtė takim e ka organizu Reshati. Nė takim kemi marrė pjesė , Reshat Behluli, Hazir Ramadani, Basri Ismaili, Bejtulla Hasani,Musa Haliti, Mexhid Dalipi, ne e informuam kryetarin e komunės pėr rėndėsinė jetike qė ka kjo rrugė pėr fshatin tonė Kokaj dhe fshatrat tjera si p.sh. Ranatocin, Magjeren, Ilincen, Buhiqin, Gosponicė, Bukocė, e deri neė Rahovicė tė Preshevės etj. Nga ky takim ne ishim mjaft tė kėnaqur me premtimet qė na i dha kryetari komunes. Na u premtu se projekti do tė realizahet kėtė vit kalendarik kurse nė vitin 2009 nė muajin mars do tė filloj ndertimi i rruges Ku u zotua se kjo rrugė nga Pogragja e deri te kufiri nė mes Presheves dhe Gjilanit do tė realizohet si nji projekt dhe do tė punohet nė tė njejten kohė kur ndertimi do tė filloj nga kufiri nė drejtim tė Pogragjes. Kokaj thonė se: "janė tė shumtė ata qė po kthehen pėr ti renovuar, apo rregulluar pėr banim tė pėrkohshėm shtėpitė e tyre ", ka thėnė Hazir Ramadani, duke i parė mundėsitė e atyre pak shtėpive qė kanė ngelur nė Kokaj, pėr tė bėrė diēka vetėm, janė tė vogla, por shpresat e tyre janė te Komuna dhe Qeveria. Inkurajuese ėshtė fakti se nė Kokaj po rindėrtohen shtėpi tė e vjetra dhe tė shkatėrruara, nga banorėt e larguar viteve tė kaluara. Ai beson se ky projekt proritar do tė pėrkrahet sipas premtimeve edhe nga vetė banorėt dhe mėrgimtarėt tanė nėse Komuna e Gjilanit dhe Ministria vendosin nė mesin e prioriteteve. Sipas pėrfaqsuesit tė fshatit Kokaj, Hazir Ramadanit, i cili ka deklauar se pasiqė shumė herė janė takuar me zyrtarėt komunal, ata kanė "varur " shpresat se rruga e tyre do tė cilėsohe si njė investim kapital dhe do tė ndihmohet nga komuna dhe Qeveria. Edhe Mexhit Dalipi, thot se institucionet tona mė nė fund po pėrkrahin vendbanimet e fshatarave tė harruara e tė lėna pasdore nga tė gjithė pushtetetet e kaluara, ku pos elektrifikimit tė fshatit dhe ndėrtimiit tė shkollės me katėr klasė nga vetkontributi i plakut nezir Haliti, nuk ka pasur pėrkrahje tjetėr.
Nė Kokaj tė Gjilanit mbahen "ditėt e takimit familjar"
Ritakim me njerėzit e vendlindjes
Nė vitin 1981, fshati kishte 376 banorė, ndėrsa tani nė kėtė fshat kanė ngelur vetėm pesė familjae me rreth 30 banorė
Gjilan, 21 korrik-
Nė Kokaj tė Gjilanit, njė fshat ky i zonės kufitare,i braktisur bukur shumė ndėr vite, janė mbajtur "ditėt e takimit familjar" ,ku dikush ėshtė rikthyer atje pran njė lutje pran varrit tė tė afremve te tij, ose per te lerė njė tufė lule mbi varrin e shkrimtarit Zejnullah Halili, apo tė dėshmorit Arben Ramadani, apo tė martive tė luftės sė fundit, Avdiut, Rabitit dhe tė tjerėve si dhe pėr tė u ritakuar me tė gjathėt tė vendlindjes, qoftė me ata qė ende jetojnė nė kokaj,ose gjithandej Kosovės, viseve tė tjera shqiptare, apo edhe nė diasporė. Fshati Kokaj shtrihet nė juglindje tė Gjilanit. Si vednbanim ėshtė krijuar para dyshekujve dhe banorėt e parė erdhėn nga Sanxhaku i Toplicės, vendi i quajtur Klaiq. Nė vitin 1967 plaku Nezir Haliti (Mixha Nezė ) ndėrtoi shkollėn me vetėkontribut dhe nė pronėn e vet nė mes tė fshatit nė afėrsi tė lagjes Gurinė. Mėsues tė parė ishin pikėrisht tė rinjtė e kėtij fshati tė cilit ishin shkolluar si Rrustem Rrustemi e Halil Halili, thotė publicisti dhe poeti Nijazi Ramadani, njė nga ish- banorėt e fshtait .Sot kėsaj shkolle i kanoset rreziku i shuarjes pėr arsye tė mungesės sė nxėnėsve. Sipas regjistrimit tė parė qė ėshtė bėrė nė vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorė, nė vitin 1953 ka pasur 289 banorė, nė vitin 1961, 342, nė vitin 1971, 386 ndėrsa nė vitin 1981, 376 banorė. Nga viti 1981 e kėndej ka pasur vazhdimisht zvogėlim tė popullsisė si pasojė e emigrimit tė banorėve nė drejtim tė qendrės komunale tė Gjilanit. Rėnie tė numrit tė popullsisė ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpėrngulėn shumica e popullsisė si pasoj e pasigurisė. Nė vitin 1999 paramilitarėt serb kanė masakruar disa banoirė tė kėtij, dhe tani kokajt kanė ngelur me rreth 30 banorė. Shumė shtėpi janė shkatėrruar, por Kokajt thanė nė takimin familjar se: " janė tė shumtė ata qė po kthehen pėr tė i renovuar, apo rregulluar pėr banim tė pėrkohshėm shtėpitė e tyre. I.Musliu(Kosova Sot)
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.JPG)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
| Pyetsori |
| Faqja kokajt.com, sa ka plotėsuar nevojat pėr informim tė kėtij fshati nė tė kaluarėn dhe tė tashmen? |
 |
| Kėrko |
|
|
|
| Newsletter | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Forumi | ||||||||||
|
||||||||||
 |
| Partnerėt |
    |
|
| Kliko dhe shiko! | |
|
|
|
