Kokajt.com

INFO:                         Kaçakët e fundit pas luftës dytë botërore Fejtonin e shkroi : Ramadan Asllani Lufta e Prillit (1941) e okupoi Kosovën pa ndonjë rezistencë të madhe. Pjesët e divizionit të Pestë e të Nëntë të blinduar dhe të Divizionit të 60-të të motorizuar të këmbësorisë gjermane atë vit hynë në Kosovë. Menjëherë pas kësaj pasoi Marrëveshja e Vjenës (Ribentrop-Qano), me të cilën u bë ndarja e territorit të okupuar të Kosovës. Në bazë të kësaj marrëveshjeje, trupat gjermane u larguan nga pjesa më e madhe e territorit të Kosovës, duke ua lënë italianëve dhe bullgarëve pjesën tjetër. Pjesën më të madhe të Kosovës e pushtoi Armata e Tetë italiane e Korparmatës së Katërt me divizionin "Pulia". Deri më 13 korrik 1941, Shtabi i Divizionit gjendej në Prizren. Në Mitrovicë, në rajonin e Vushtrrisë dhe të Podujevës u vendos Batalioni i Tretë i Regjimentit të 737-të gjerman, kurse në qytet u vendos Krajskomandatura, administrata ushtarake e prapavijës për një rajon më të gjerë. Bullgarët në kufi ndaj italianëve i vendosën dy "uçeskë". Të parin me qendër në Shteprcë, kurse të dytin në Zhegër. Përpos kësaj, ata sollën edhe njësi të tjera ushtarake dhe shumë forca policore, kështu që territori i Kosovës sipas marrëveshjes së forcave të okupacionit dhe me pjesëmarrjen e kuislingëve u nda në tri pjesë, me kufij të përcaktuar dhe që ruheshin shumë. Pjesa më e madhe e Kosovës me Dukagjin, mbetet nën administrimin italian, ndërkaq Kaçaniku, Karadaku dhe pjesa e Anamoravës prej Gërlicës e tutje mbetet nën administrimin bullgar. Edhe treni që qarkullonte në drejtimin Beograd-Shkup-Athinë, gjatë kalimit nëpër Kosovë, duhej t'i ndërronte tri herë tabelat në tri gjuhë. Prej Beogradit e deri në Prilluzhë mbante tabelën Serbia; prej Prilluzhës deri në Gërlicë mbante tabelën Albania dhe prej Gërlicës e Shkup e tutje mbante tabelën Bëllgaria (Bullgaria).Sipas kësaj ndarjeje, Remniku i takoi zonës okupuese bullgare, ashtu si edhe shumë katunde të tjera të komunave Viti, Kaçanik, etj. Konflikti me bullgarë   Në verën e 1940-ës, Hasani Remniku po kthehej nga Cërnica, ku kishte qenë për vizitë te motrat e martuara. Rrugës, Te Bunari i Beqës, takohet me dy bullgarë të armatosur, të cilët tentojnë ta maltretojnë. Duke parë se pushkët nuk mund t'ia hiqnin shpejt prej krahut u bie me kamxhik pa i zbritur kalit dhe ik. Bullgarët e kishin mbajtur mend qostekun e orës, shokën dhe tirqit e zi të Hasanit. Pas disa ditësh, Te Lisi Madh në periferi të fshatit sërish e ndal patrulla e paarmatosur bullgare. E identifikojnë sipas qostekut dhe fizionomisë - i njohur si Hasani i Zi. Duan ta plaçkitin t'ia marrin orën me qostek. Por, Hasani ishte i ri me plot fuqi, i shkathët dhe i shpejtë. Edhe këta i rrahu mirë. Shpejt ikën. Që nga ajo ditë më tepër ishte njeri i maleve se sa i shtëpisë. Aso kohe në Remnik, ekzistonin dy trima me të njëjtin emër - Hasan. Hasani i Alisë ose Hasani i Zi dhe Hasani i Agushit - ose Hasani i Bardhë. Që të dy ishin shokë të pushkës dhe miq shumë të mirë. Me ardhjen e bullgarëve si okupatorë në këto troje ata në fillim tentojnë t'i përvetësojnë shqiptarët kundër kolonëve. Mirëpo, shqiptarët një gjë të tillë nuk e pranuan, sepse me ta kishin përvoja të hidhura nga e kaluara. Meqë shqiptarët nuk kishin pranuar bashkëpunimin, një gjë të tillë e realizojnë me kolonët sllavë, duke filluar bashkërisht zullumet dhe ngatërresat me shqiptarë.   Citat Pesëdhjetë e shtatë vjet fshehja e të vërtetës në zemër. Pesëdhjetë e shtatë lule qenë tharë pa u vendosur mbi varrin e pesë flijimtarëve për lirinë e Kosovës. Pesëdhjetë e shtatë përvjetorë pa përkujtim publik. Pesëdhjetë e shtatë datëlindje të lirisë së Kosovës në dry. Më 10 tetor të këtij viti (2008), pikërisht në datën e helmimit të tyre nga njerëz të organeve të sigurimit, më 1951, familjarët sivjet vunë lule mbi varrin kolektiv të tyre në oborrin e ish-kazermës ushtarake të APJ-së në Gjilan. Kulmi i torturës dhe i mbytjeve në xhami Nisin t'i rrahin meshkujt kudo që i takonin: në rrugë, në arë, në mulli, në oborr, në familje etj. Me këtë donin t'i fyenin dhe t'i turpëronin, duke ua ulur dhe përdhosur dinjitetin dhe krenarinë e tyre. Pasha at'nanë, qi m'ka dhanë gji, Pasha Nanën tonë - Shqipni, Trupi i jem n'dhe s'ka me hi- Pa e marrë gjakun për vllazni t'mi!... Ishte vjeshtë. Bullgarët erdhën në Remnik të armatosur deri në dhëmb. Përmes tellallit thirren të gjithë meshkujt e moshës 16-80 vjeç të tubohen në oborrin e xhamisë. Hasani ua tërhoqi vërejtjen bashkëfshatarëve që të mos hynin në oborr. U tha se ai nuk e kishte ndërmend të shkonte se e dinte se bullgarët po përgatisnin ndonjë grackë. Fshatarët e frikësuar se mos do të pësonin familjet shkojnë në oborr. Hasani, në ato momente mendonte në ruajtjen e meshkujve që më vonë t'i kishte krah nëpër male. Ushtria bullgare së pari rrethoi anë e kënd fshatin . As zogu nuk mund të dilte gjallë. Me hatër a me zor, oborri i xhamisë ishte përplot. Shpërthimi i rrethimit Në anën tjetër, Hasani e shpërtheu rrethimin. Që atë dite bullgarët thoshin se Hasanin as plumbi nuk e rrok. Kaloi lumin Moravë dhe shkoi në Partesh. Atje e njoftoi kryetarin e ish-komunës së Parteshit, bacën Ramiz Cërnica. Si shkas për t'ia filluar torturës, bullgarët kërkojnë nga shqiptarët dorëzimin e armëve. Ata refuzuan. Kështu filloi veprimi. Të parin nga masa e kishin marrë Selim Sejdiun. E pushkatojnë në kodrën përballë xhamisë. Këtë e bënë me qëllim të frikësimit të masës. Popullin e ngujuan në xhami. Filluan rrahjet e tmerrshme dhe torturat e papara. Si treguan më vonë të rrahurit, këtë e bënin kolonët e fshatit. Ndër ta veçohej Sllobodani i Jovanit, Dragutini, Velini, Nikolla i Todës etj. Ata kur u sillnin shqiptarëve me dru trupi u kërcente lart prej tokës. Nga dajaku shtazarak njerëzve u thyenin gjymtyrët, brinjët, u rjepnin lëkurën për së gjalli. Nga dajaku mbetën të vdekur: Imer Sylejmani, Halil Sylejmani, Daut Ibrahimi, Bajram Ibrahimi dhe Shaban Ibrahimi. Këta tre vëllezër i theri për vdekje me thikë Velin Kosiqi. Secili syresh la nga një djalë. Mandej mbytën Ruzhdi Dilin, Bislim Sefiun dhe Sali Saliun. Popullin e ngujuan tri ditë e tri net brenda në xhami, pa bukë e pa ujë. Thoshin se dyshemeja e xhamisë u mbulua me gjak. I kanë mbledhë njizet e katër- Për me ba mbi ta masakër! Tetë, prej tyne i pushkatuen, Gjashtumdhetë n'xhami i ngujuan Burgosja e grave të Remnikut Muharremi, djali i xha Ahmetit na tregoi një detaj interesant lidhur me të arrestuarit. Ai na tha se pushteti për të bërë presion që ata të dorëzoheshin i kishte burgosur mbi 60 gra të Remnikut. Mirëpo, pasi në burgje nuk kishte pasur vend, ato i kishin sjellë në shtëpinë e xha Ahmetit, ku i kishin mbajtur të mbyllura tri javë. Muharremi na tha se ushqimin ua sjellin nga shtëpitë e tyre, por kjo nuk bëhej rregullisht, sepse në shtëpi nuk kishte ushqim të mjaftueshëm. Në atë kohë edhe buka ishte e paktë. Ky na tregoi edhe një detaj për të cilin e kishte ndjerë vetin tepër ngushtë, kurse i vëllai - Nazimi, kishte ngrënë edhe dajak nga organet e sigurimit. Një mbrëmje, njëri nga udbashët (mendon se ishte nga rajoni i Drenicës) ia kishte vu syrin një nuseje, të cilën përpiqej ta nxirrte jashtë, gjoja për ta marrë në pyetje, mirëpo, ajo duke e kuptuar qëllimin e tij me këmbëngulje refuzoi të ndahet nga shoqet, duke i thënë që ta pyeste në prani të grave. Në këtë konflikt kishte ndërhyrë edhe Muharremi, sepse siç na tha më dukej se po mi torturonte motrat e mia, ndërsa Nazimi kishte shkuar në odë dhe i kishte njoftuar eprorët. Ata kishin ndërhyrë, por më vonë punëtori i sigurimit iu kishte hakmarrë Nazimit. Remniku - tre vjet pa shqiptarë! Hasani kur dëgjoi se ç'ndodhi në Remnik, shqetësohet shumë. Së bashku me Ramiz Cernicën shkuan te nënprefekti i Gjilanit. Atje e lajmërojnë ngjarjen në xhaminë e Remnikut. Nënprefekti shkoi në komandën bullgare në Zhegër, ndërsa Hasanin e mbajnë peng në Gjilan. Kur vërtetohen vrasjet, rrahjet dhe mundimet e papara, Hasanin e lirojnë. Populli i dërrmuar nga dajaku shkoi në shtëpi për t'u shëruar. Hasani nuk kthehet më në Remnik, por shërben në xhandarmërinë shqiptare të Parteshit dhe si truproje e Ramiz Cernicës. Ishte pranverë e 1942. Një ditë ai mori lajmë të sigurta se bullgarët po tentonin vazhdimisht të preknin moralin familjar. Bëri plan që vajzat e rrezikuara t'i largojë dhe t'i strehojë në fshatrat shqiptare andej Moravës. Ndihma e 3000 shqiptarëve të armatosur Këtë e bëri në mënyrë të organizuar. Bullgaro-kolonët vinin natën dhe trazonin familjet shqiptare në Remnik dhe Gjylekar. Këto trazira u bënë të shpeshta dhe të rrezikshme. Hasan Alia bëri organizimin për largimin e popullatës së fshatrave në tërësi. Për të ndihmuar popullin e Remnikut e të Gjylekarit, nën ndihmë erdhën mbi 3000 shqiptarë të armatosur nga të gjitha anët e katundeve përreth.. Duel Hasani, si kreshnik, Gra e fëmijë po i mbledh n'Remnik, I largoi n'zonën Shqiptare- Nuk i la n'Zonën Bullgare!... Si strateg që ishte, Hasan Remniku së pari organizoi këputjen e linjave telefonike të komandëve bullgare. Popullin e njoftoi një natë përpara, se kur do të niseshin. Lumi Moravë duhej të kalohej natën, pa zhurmë. Caktoi grupet që do të paralizonin komandat dhe rojet bullgare. Vetë ai paralizoi karakollin e Nasales e pak më vonë edhe atë të Kungullarit. Dhunë e egër mbi remnikasit Popullsia e dy fshatrave u evakua natën. Gjatë kalimit më fëmijë, gra, bagëti, tesha e kotesh, kërciti edhe pushka. Nga të shtënat e papritura tek armiku krijohet një lloj frike. Populli u tërhoq pa kurrfarë viktimash. Fshatrat Remink dhe Gjylekar, mbetën të zbrazëta, deri më 1945. Gjatë tri vjetëve, tërë pasuria shqiptare konfiskohej dhe plaçkitej nga fqinjët serbë, të cilët natën nuk guxonin të rrinin në Remnik, kurse ditën i punonin tokat e grabitura të shqiptarëve. Nga kjo dhunë e egër, remnikasit u detyruan të zhvendosen në zonën okupuese italiane disa vjet, ose thënë më saktë derisa ka qëndruar okupimi bullgar. Ky dhe bashkëfshatarët e tij, më 12 shtator 1941 e përjetojnë shumë rëndë administrimin bullgar në Remnik, ashtu si edhe katundet përreth. Duke mos mundur ta durojë këtë okupator kaloi në zonën okupuese italiane - në Partesh. Meqë njihej me kryetarin e komunës së Parteshit, Ramiz Cernicën dhe zëvendësin e tij, Jakup Budrikën, hyri në shërbimin e tyre si milic i komunës dhe përcjellës i tyre, i cili dy mandate e kishte pasur postin e kryetarit të kësaj komune. Sipas Kadri Halimit, në një tribunë kushtuar Ramiz Cërnicës, më 9 maj 1993, ai me votën e popullit ishte zgjedhur dy herë kryetar. Aksionet bullgare në Remnik Në fillim të 1942-ës serbët çetnikë në Remnik, të mbështetur nga ushtria pushtuese bullgare, shkaktuan gjakderdhje e dhunë të paparë mbi shqiptarët e Remnikut, me qëllim spastrimi, të cilën gjë edhe e arritën për tre vjet, duke i dëbuar në zonën okupuese italiane. Kjo formë veprimi do të bëhej edhe në të gjitha fshatrat që okupoheshin nga bullgarët, që nuk e donin atë regjim fashist dhe dilnin në zonat okupues italiane, aty ku ishte e mundur. Pjesëmarrës i Lëvizjes së Rezistencës Shqiptare Kështu ushtria kufitare bullgare e udhëhequr prej disa serbëve antishqiptarë të tërbuar, në fillim të këtij okupimi i mblodhën mbi 20 burra shqiptarë të Remnikut, duke i vrarë në forma të ndryshme, disa nga të cilët i kanë varrosur edhe të gjallë e të plagosur, duke filluar që nga imami i katundit: mulla Ali Malokun, Selim Fetahun, Daut, Shaban e Bajram Ibrahimin, Halil Selmanin, Alush Zymerin dhe Ymer Sylën, të tjerët i patën mbyllur në xhaminë e fshatit, duke i torturuar mizorisht tërë natën, që dinë vetëm serbët t'i bëjnë. Në vitin dyzet e dy- Janë bashkue dy ushtri, Kriminelë, çetnikë, barbarë, Serbë, fashistë edhe bullgarë I kanë mbledhë njizet e katër- Për me ba mbi ta masakër! Tetë, prej tyne i pushkatuen, Gjashtumdhetë n'xhami i ngujuan. Atë natë makabre, Hasan Remniku - Aliu ishte në shtëpinë e tij. Duke vlerësuar situatën se çdo kundërvënie me luftë nga ana e tij nuk ishte fitimtare, pasi fshatarët nuk ishin të përgatitur për një gjë të tillë, që u kishte ardhur e papritur, mori pushkën dhe shpërtheu rrethimin e katundit pa e hetuar. Shpërngulja Ura e Zhegrës prej ku është vrarë Sllobodani Pas daljes në zonën okupuese italianë filloi ta ndihmojë shpërnguljen e të gjithë banorëve shqiptarë të Remnikut nga zona okupuese bullgare në zonën okupuese italiane, të cilat i ndante lumi Moravën. Kështu hapën një front lufte me bullgarët dhe serbët, duke siguruar kalimin e 500-600 vetave: gra, fëmijë e pleq e të tjerë me të gjithë plaçkat e mundshme që kishin arritur t'i merrnin, në mesin e tyre edhe ndonjë kafshë. Pas evakuimit të shqiptarëve, Hasani me shokë vëri në sy vrasjen e disa serbëve kriminelë me orientin shovinist. Sipas një shkrimi fejtonistik të J. Bullajiqit të botuar në "Rilindje", Hasan Remniku deri në fund të vitin 1942 likuidoi 15 serbë të Remnikut, të cilët kishin marrë pjesë në vrasjet dhe në shpërnguljet e banorëve shqiptarë. Këtë e dëshmon edhe vrasja e zullumqarit të njohur Sllobodan Jovanoviqit, (i shpërngulur nga Remniku në Zhegër), i cili e kishte qitur fjalën, se Hasan Remniku - Aliu, po vret njerëz nëpër ara e le të vjen të më vrasë mua. Hasani me një shok të pushkës, bacën Qazë - Qazim Zekëbashën e Karadakut, një mbrëmje, burrat vunë pusinë te Ura e Zhegrës, duke u fshehur nën të pranë shtëpisë së Sllobodanit. E panë për dritë të llambës duke u rruar dhe gjuajtën që të dy si me një pushkë, duke e lënë të vrarë në vend. Nga goditja e pushkëve ai ra mbi shporetin e kallur. Sllobodani, ai luli i s'amës - Po i rruen faqet n'dritë të llamës! Hasani - Qazimit iu ka avytë: "Ti - në ballë, e unë - në fyt!..." "Merrni vesh ju edhe Serbija- E ka vra Hasan Alija! Që të rroje gjithmonë Shqipërija, T'rrojë e lirë gjithë shqiptarija!... Tërheqja e Hasan Remnikut në ilegalitet Sipas shkrimit fejtonistik të J. Bulljiqit, Hasan Remniku, në shtator të 1944-ës shkoi në Preshevë, duke marrë pjesë aktive kundër UNÇJ-së. Pas ripushtimit të Kosovës Lindore, nga mesi i nëntorit 1944, Hasan Remniku u tërhoq në ilegalitet. Fillimisht nuk iu bashkua asnjë grupi të gueriles kombëtare shqiptare dhe nuk ndërmori ndonjë aksion, shkruan Bullajiqi. Sipas të dhënave të UDB-së, të publikuara prej të njëjtit autor të fejtonit, Hasan Remniku - Aliu, nuk qëndroi pasiv ndaj Lëvizjes së Rezistencës Shqiptare Antijugosllave. I vetmuar dhe i frikësuar vazhdimisht, se do të bijë në duart e sigurimit shtetëror, Hasani kishte nevojë të madhe për përkrahjen e kujtdo, që kishte ndonjë rëndësi sadopak të vogël. Ai arriti të sigurojë këtë shumë shpejt, duke u lidhur me Mulla Idriz Hoxhën, prej Kaçanikut, që në Kosovë ishte iniciator edhe organizues i organizatës nacionaliste. Këtë organizatë ai e udhëhiqte në Maqedoni Gajur Beu, (Gajur Be Derallën) nga Tetova, me të cilin Mulla Idrisi, e më vonë edhe vetë Hasani, vunë lidhje të forta. Në organizimin e saj, Hasani dhe jataku i tij kryesor Sylë Arifi ishin shumë më të sigurt. Aktiviteti politik e luftarak i Hasanit me shokë Pas burgosjeve të anëtarëve të KQ të NDSh-së në Shkup dhe burgosjes së anëtarëve të Komiteteve Qarkore të LPLTSh-së për Gjilan, për Ferizaj dhe për Kaçanik, më 1946 Hasan Remniku kaloi në ilegalitet. Më 1947, edhe jataku i tij Arif Syla (anëtari i NDSh-së) shkoi në shërbimin ushtarak , kështu që dy vjet Hasani i rralloi lidhjet edhe me Gajur Beun në Shkup. N'muej tetor, dyzet e nandë, N'Moravë t'Epër dhe n'këto anë, Kishin lidhë trimat nji besë - T'formojnë Treshin e NDSh-së! Aty nga fundi i 1948-ës, iku nga kazamati i Mitrovicës së Sremit Miftar Ismaili nga Livoçi i Epërmë i dënuar më 20 vjet burgim dhe iu bashkua Hasan Remnikut. J. Bullajiq shkruante në fejton, se në muajin shkurt vranë një milic në malet e Zhegocit, që u bë shkak për t'i rënë UDB-a në gjurmë. Fjala është për milicin nga Bresalci, Gjorgje Spasiq, të vrarë më 18 mars 1949. Për vrasjen e tij, UDB-a bëri shumë burgosje, midis të të cilave më 21 mars 1949, e arrestoi edhe Jusuf Zejnullahun (1927), nga Bresalci. Shpëtimi nga prita e UDB-së Mirëpo, shoqërimi i Hasan Remnikut me Miftar Ismailin nuk qe i gjatë. Pak kohë pas vrasjes së milicit Gjorgje Spasiq, Hasani dhe Miftari sipas Bullajiqit shkuan në Gllogoc të Lypjanit për ta plaçkitur një kooperativë. Për planifikimin e këtij aksioni dinte UDB-a, ndaj ua bëri dy prita: Një Te Ura dhe tjetrën në shitore. Sipas shkrimit, kryepunëtori ndejti në shitore i armatosur me pushkë. Të dhënat e tjera vërtetojnë se aty ishin futur snajperistët e UDB-ës, që sapo Hasani dhe Miftari të afrohen afër shitores të shtinë në ta. Miftari mbeti i vdekur, kurse Hasani u tërhoq në drejtim të urës. Aty e hetoi pusinë, ua hodhi bombën udbashëve dhe kaloi. Shpëtimi i Hasan Remnikut nga këto prita nuk do të thoshte edhe humbje e gjurmëve të tij para ndjekësve të UDB-ës. Duhet thënë se nga vjeshta e vitit 1949, në orientimin politik të Hasan Remnikut shohim një butësi, kurse nga fillimi i vitit 1951, një kthesë të fortë nga Shqipëria. Në këtë drejtim, ndikim të madh pati mësuesi Mustafë Koka, të cilin UDB-a e mbante në thumb për agjent të shërbimit informativ shqiptar, sepse atje kishte vënë disa kontakte më përfaqësues të ndryshëm, e sidomos me ata kosovarë që vinin nga Shqipëria. Sipas të dhënave të proveniencës së UDB-ës në majin e vitit 1951, nga Shqipëria erdhi Hysen Thaqi, ish-komandant i Komandës së Vendit në Skënderaj të Drenicës, (më 1945-46), i cili pas mbajtjes së burgut, më 1948, shkoi në Shqipëri. Ai në katundin Zabel të Drenicës e organizoi një takim me përfaqësuesit e organizatave politike ilegale shqiptare të Kosovës. Organizata e NDSh-së së Anamoravës në këtë takim u përfaqësua nga sekretari i organizatës, mësuesi Mustafë H. Koka dhe arkëtari Arif Syla i Remnikut, gjithnjë në mbështetje kryesore të Hasan Remnikut. Me këta triam si launi, Ishte Arif Sylejamni: N'Moravë t'Epër e n'Karadak - Prin Hasani si ushtarak. F.14 Mustafë Koka si rrufeja, Ish strateg plot ide t'reja Arif Syla, arkatar- Mblidhte pare për luftëtarë Xhaferi dhe Voja pinë kafe të idhëta prej "Rabijes" Pas kthimit nga takimi i bashkëpunëtorëve të Shërbimit Informativ të Shqipërisë në Zabel të Drenicës, Mustafa dhe Arifi, i raportuan Hasan Alisë për çështjet e trajtuara. Sipas J.Bullajiqit në fejtonin e "Rilindjes", "Prita në Bisatricë" Hasani aprovoi kërkesën, që vinte nga Shqipëria dhe së bashku u përcaktuan për "dy oficerët e rij t'UDB-së - Xhafer Lilën dhe Vojisllav Taliqin -Vojën, prej të cilëve grupi frikësohej më së shumti. Xhafer Lila, s'ndalej dot, Mësues Mustafës, çka po i thot: "Si n'dash vdekjes, ti me i shpëtue - Te Hasani, ke me na çue!..." Presioni i UDB-së ndaj atdhetarëve Para agimit të datës 6 qershor 1951, mësuesi Mustafë e mori armën dhe e hapi ngadalë derën e dhomës ku po flinin udbashët - Xhaferi e Voja Meqë UDB-ja kishte informata se Hasan Remniku gjendet ne malet e Zhegocit, shefi i UDB-ës së Vitisë i dërgoi në Remnik operativistët e sipërpërmendur me detyrë që të merrnin në pyetje disa jatakë të Hasan Remnikut dhe mësuesin Mustafë Koka, me të cilin do të bisedohet me shumë kujdes, që të mos e kuptonte se UDB-a është duke e përcjellë - shkruante J. Bullajiq: "Duhej bërë përpjekje për të bindur Mustafën, që të bashkëpunojë me shërbimin e organeve të sigurimit jugosllav, por të mos hetohet aktiviteti "armiqësor" i tij. Oficerët e UDB-ës shkuan në Remnik në mbrëmjen e 5 qershorit 1951 dhe i morën në pyetje "disa jatakë" të Hasan Remnikut dhe tërthorazi edhe mësuesin Mustafë H. Koka. Sipas dëshmive të shumë remnikasve, Xhaferi dhe Voja arritën në Remnik pas drekës dhe fillimisht shkuan në shitoren e fshatit, e cila ishte afër shkollës. Aty e ftuan mësuesin Mustafë, i cili sapo i kishte lëshuar nxënësit në pushimin e gjatë. Ai sikur e parandjeu se me UDB-ën do ta ketë takimin e fundit. Thuhet se fshatarët që rastisën të ishin afër shitores kanë dëgjuar një zënkë të rëndë midis mësuesit Mustafë dhe dy oficerëve të UDB-ës. -Ti si mësues duhet të jesh më përparimtar!… Sipas J. Bullajiqit Xhaferi dhe Voja atë natë, u vendosën në shtëpinë ku banonte mësuesi dhe aty i morën në pyetje pos disa fshatarëve edhe Mustafë Kokën. Ishte kjo shtëpia e Ahmet Nezirit, në odën e të cilit banonte Mustafë Koka me nusen e posamarrë, Rabien, bijë e Remnikut. Pas darke mësuesi u ofroi udbashëve të shkonin për të fjetur në banesën e tij, pasi gruan e kishte dërguar në gjini, kurse Mustafa do të flinte te ndonjë fshatar. Në banesën e Mustafës dy udbashët i vazhduan hetimet me një vrazhdësi. Më në fund, sipas Bullajiqit i thanë se ata i dinë të gjitha lidhjet e tij me Hasan Remnikun dhe me organizatën ilegale antijugosllave. Mustafë Koka, më vonë ka treguar se udbashët e kishin urdhëruar: "Nesër ta sjellësh nusen që ajo të na shërbejë…! Ti si mësues duhet të jesh më përparimtar…!" Po çfarë mësuesi, ti i thue veti - E mshefë nusën prej hyqmeti? Me punue si arsimtar - Duhet t'jeshë përparimtar! Edhe 'i fjalë, Xhaferi e flet: "Pa ngo mirë, o mësues i shkretë - Nji detyrë nesër të pret, T'na biesh nusën, t'na ban hyzmet!... Mësuesi patriot me moral të panëpërkëmbur duke ndjekur hijet e territ shkoi në shtëpinë e Arif Sylës dhe sipas të dhënave të UDB-ës ia dërgoi arkivin e organizatës së NDSh-së: -Merre dhe dërgoja Hasanit - le të gjendet te ai derisa të bashkohemi. Tërë natën nuk bëri gjumë duke menduar se si do t'ia dilte me aksionin e parë të armatosur!? Për t'i vrarë dy operativistët e UDB-ës, kishte vendosur qëkur ishin takuar në shitore para mbrëmjes, edhe për këtë qëllim i tërhoqi në banesën e tij - sepse ka shtrojë më të pastër..! Dëshironte që t'i vriste e të mos u linte telashe fshatarëve. Para agimit të datës 6 qershor 1951, e mori armën dhe e hapi ngadalë derën e dhomës ku po flinin udbashët - Xhaferi e Voja. "Bukur fort m'keni ngushtue - S'pata kafe me u marue! S'pata nuse me u ba hyzmet - Gjum' të mirë bafshi n'jastek!..." -Populli nuk ishte fajtor për vrasjen e tyre - ishte vetëm Mustafë Koka Mustafa, duke mos dashur t'i vriste në gjumë i kishte zgjuar, duke u thënë se në emër të lirisë së Kosovës dhe të popullit shqiptar, organizata jonë u ka dënuar me vdekje. Kam nderin që jam zbatues i këtij vendimi. -Rroftë Shqipëria e bashkuar! "Çonju burra prej dyshekav' Se për ju, sot ka ardhë deka! N'emën t'popullit dhe t'lirisë, T'Kosovës dhe t'Shqipnisë!.. Krismat e pushkës në agim u dëgjuan larg dhe nxitën frikën te njerëzit e përgjumur. U trand fshati, kurse i zoti i shtëpisë, në odën e të cilit u vranë dy oficerët e UDB-ës, Ahmet Neziri, sapo kthehej nga punët e korrierit që ia kishin ngarkuar udbashët. Shkoi me vrap në odë. Të dy udbashët ishin të plagosur për vdekje. Xhaferi u ngrit në bërryla dhe i tha ta njoftojë milicinë - shkruante J. Bullajiqi. Sipas kujtimit historik të remnikasve, dy oficerët e plagosur rëndë, porsa u takuan me milicët dhe punëtorë të tjerë të sigurimit, që kishin ardhur për t'i marrë të plagosurit për vdekje, u thanë se populli nuk është fajtor për vrasjen tonë. Ne nuk qemë të kujdesshëm sa duhej me Mustafën dhe e paguam me kokë. Ndërkaq, kryepolici i Kosovës, Shaban Kajtazi, do të konstatojë: "Xhaferi dhe Voja kishin pasur prindërit burra. Ata nuk kërkuan asnjë dënim për popullsinë e Remnikut dhe kurrfarë hakmarrjesh për të bijtë e tyre. Por realiteti qëndronte në faktin se, Hasan Alisë së pamposhtur, tash e tutje iu shtua edhe një luftëtar që shtiu tmerrin në radhët e udbashëve, e ai ishte mësuesi Mustafë Koka. Torturat e përkrahësve të Hasanit dhe të Mustafës Pas kësaj ngjarjeje vrastare dhe tmerrit që i shtiu Mustafë Koka UDB-ës dhe pjesëtarëve të tjerë të sigurimit, se si një djalë i ri guxoi të shtijë në eprorët e lartë të institucionit të lartë të sigurimit jugosllav, filluan burgosjet. Së pari burgosja nisi me Arif Sylën, kuririn dhe bashkëpunëtorin më të afërt të Hasan Remnikut, ndaj të cilit bënë hetime intensive dhe të gjata. Organet e sigurimit, Arif Sylës i kishin dhënë shumë fakte dhe të dhëna të tjera, që vërtetonin se UDB-a dinte çdo gjë për takimin e tij me Hasanin. Arifi duke qëndruar i palëkundur, torturohet aq shumë, saqë më me dëshirë do ta vinte vetën para plumbit të Hasan Remnikut, vetëm t'u hakmerrej udbashëve mizorë. Sipas shkrimit të Bullajiqit, Arif Syla u priu dy oficerëve të UDB-ës të shoqëruar prej tre milicëve për në shitoren e fshatit, ku "duhej" të vinte Hasani. Mirëpo, Arifi i la larg udbashët dhe milicët, që të shihet se a ka ardhur Hasani, sepse udbashët nuk kishin guxim të ballafaqoheshin me Hasanin. Arifi shkoi në shitore dhe i tregoi Hasanit, se kësaj radhe "të erdha me UDB-ë..! Ata çdo gjë dinë për lëvizjet tona, ndaj mbushi armët ose dorëzohu!?. Mua mos më kurse. Jam gati ta kryej çdo akt që të ma besoni kundër tyre!" Hasan Remniku ndiqte një rrugë strategjike kundër ndjekësve të UDB-ës. Ai iu shmang konfrontimit të drejtpërdrejtë, duke i thënë Arfi Sylës: "Shko e silli brenda, kurse unë do të ngjitem në tavan. Në rast të zbulimit, vepro si do ta jep Zoti…!" Pasi Arfi Syla u kthye tek udbashët dhe u tha se Hasani nuk ka ardhur ende, ata u vendosën brenda në shtëpi, ku bashkë me ta gjendej edhe baca Arif. Arif Syla edhe kësaj here arriti t'i mashtroi organet e sigurimit dhe me mjeshtërinë e vet i shpëtoi prej vdekjes, të cilët gjatë tërë kohës ku ishte vënë prita në në shtëpinë e shitësit, Hasan Remniku dhe grupi i tij gjendeshin në tavanin e po kësaj shtëpie, me armë të gatshme për të shtënë në çdo moment kundër tyre. Meqë UDB-a nuk kishte argumente se Arfi Syla ka marrë pjesë në vrasjen e dy oficerëve të UDB-ës, së bashku me Mustafë Kokën, i dhanë instruksione për mënyrën e bashkimit dhe e liruan. Mirëpo, Arfi Syla nuk thyhej. Kurrë nuk do të heq dorë nga veprimtaria patriotike, politike, kombëtare e luftarake antijugosllave për çlirimin e Kosovës. Për çdo gjë e informonte Hasan Remnikun dhe vazhdoi me përmbushjen e detyrave të reja, të marra nga Hasani dhe mësuesi Mustafë Hetë Koka, i cili sa vinte e përpiqej për ta bindur Hasan Remnikun se ishte ngushtuar rrethi, kur ata duhej të largoheshin pa dëshirën e tyre nga Kosova dhe të kalonin në Shqipëri, sepse pushtuesi kishte arritur kulminacionin me marrjen në pyetje e tortura të shumë kryefamiljarëve, te të cilët Hasan Remniku një kohë ishte mbështetur dhe përkrahur. Lidhur me këtë se rrethi është ngushtuar shumë, Bullajiqi shkruante për Mustafën: "Mustafa përpiqej që ta binte Hasnin "se momentalisht çdo qëndrim i mëtutjeshëm është i kotë. Mendonte se me çdo kusht duhej të kalohej në Shqipëri. Atje do të lidhen me rezistencën shqiptare të organizuar kundër ish-Jugosllavisë, kurse tani sa më parë duhej që të largoheshin nga Kosova". Mustafë Koka, madje e dërgoi Arif Sylën në Shkup, me një letër për Gajur beun nga i cili kërkonte të studionte mundësitë për t'i përcjellë në Shqipëri këta njerëz: Mustafën me grua, Agushin me grua dhe Hasanin vetë. Ç'është e vërteta, Hasani refuzonte të shkonte në Shqipëri. Shkaku ishte se donte të rrinte në Kosovë e të flijohej për Kosovë, gjë që edhe një gjë e tillë do të ndodhë, sepse asnjëri prej tyre nuk do të mund të shkojë në Shqipëri, por do të vriten në pabesi në Prizren, ashtu siç është thënë përmes tyre, edhe pse një e vërtetë tjetër duket të jetë me e saktë. Ikja për Shqipëri Ikja në Shqipëri, Hasanit i dukej e paarsyeshme për çështjen e pazgjidhur shqiptare në Kosovë, ashtu si një shmangie ideali ndaj bashkëveprimtarëve politikë dhe ndaj flijimtarëve për lirinë e Kosovës dhe të shqiptarëve. Sipas të dhënave nga terreni, aty nga fundi i qershorit të vitit 1951, Hasan Remnikut i bashkohet edhe Agush H. Mehmeti, për të cilin garantuan jatakët e tij besnikë: Smajl Deli Muji dhe Smail e Naman Deli Qorroli të Bresalcit, të cilët më vonë do të dënohen me burg si mbështetës të tyre. Ata e morën Hasan Remnikun dhe e sollën në kullën e Agush H. Mehemtit. Më në fund, në gushtin e vitit 1951, edhe Mustafë Hetë Koka me gruan, në kullën e Agushit në Bresaalc iu bashkuan Hasan Remnikut prej ku nisën për në Shqipëri. Asht nisë rrugës kryq e tërthuer, Prangat n'kambë e hallkat n'duer! N'Koretishtë, kur mbrrini burri - I ka këput hallkat me guri!... Nga mesi i vitit 1951, për mbylljen e dosjes "Hasan Remniku - Alia, Aleksa Vuçiniqi i përgatiti kurthin për zënien e personaliteteve shqiptare që ishin në arrati përmes komandantit të stacionit të milicisë në Bresalc dhe bashkëpunëtorëve të tij. Ai e përcillte me kujdes lëvizjen e Grupit të Hasan Remnikut - Alisë. Bashkimi i Agush H. Mehemtit dhe i Mustafë H. Kokës me Hasanin, e vështirësoi dhe e ndërlikoi mundësisë për zënien dhe likuidimin e Hasan Remnikut me ndonjë atentat nga ana e ndonjë të besuari të UDB-ës. Në pjesën e dytë të gushtit 1951, me treshin: H. Remniku, A. Mehemti dhe M. Koka u takua mësuesi cernicas, Ramadan M. Hoxha. Këtë takim ai e siguroi përmes Arif Sylës së Remnikut dhe të birit të motrës së Hasanit, Servet Vehbiut të Cernicës. Meqë flitej se do të shkonin në Shqipëri, qëllimi i takimit ishte: përpilimi i një liste me emra shqiptarësh për burgosjet, për vrasjet dhe për dhunën e pushtuesit jugosllav në viset e Anamoravës, të hartuar prej Ramadan Hoxhës. Takimi u bë në Malet e Livoçit të Epërmë. Hasani do të interesohej për shëndetin e Ramiz Cernicës dhe të të birit të tij Raifit, të cilët atëherë ishin në burg në Mitrovicën e Sremit. Udbashi i infiltruar në grupin e Hasan Remnikut Taktika e hyrjes së Ismail Zenunit "në lojë" në grupin e Hasanit ishte lënia pas dore për një kohë e Hasan Remnikut me shokët, që kjo heshtje t'i shërbente atij për të hyrë shpejt në grupin e tij. Meqë këta tre persona u bashkuan, të gjithë të sprovuar për armë në situata të vështira, UDB-ja e futi në lojë me ta një antishqiptar, togerin Ismail Zenuni, i përgatitur për këtë qëllim që herët, kur Agush Mehmeti ishte në burg. Sipas kryemilicit të Kosovës, Shaban Kajtazit, UDB-ja e futi në veprim Ismailin, pasi komandanti i milicisë në Bresalc, (thuhej se ishte Tahir Sokoli) e informoi se Hasan Remniku kishte dhënë shenja të dyshimit ndaj besnikërisë se Rexhep Xhihës. Shaban Kajtazi, fort ish idhnue - Rexhep Xhiha, s'asht tue punue!... -Do ta ndërrojmë me Rexhep zabunin- Do t'ia çojmë Ismajl Zenunin! Sipas konstatimit të Ismail Zenunit, në fjalimin para ushtarëve të korpusit të mbrojtjes popullore që morën pjesë në bllokimin e rrugës së Hasan Remnikut në Sreckë-Hoqa e Gjytetit-Zym, më 10 tetor 1951, për ta pamundësuar kalimin e Hasan Remnikut me grupin në Shqipëri, Ismaili kishte punuar gjashtë javë. Në anën tjetër, UDB-ja për "dezertimin" e Ismail Ramë Zenunit nga organet e sigurimit bëri shumë zhurmë, duke vënë (kinse) në përcjellje njerëz e duke organizuar prita kundër tij. Njëkohësisht "organizoi" njësi të korpusit të Mbrojtjes Popullore, duke dhënë edhe shpërblim për të, duke shkuar deri në skajshmëri kush e kap të gjallë, por edhe kush e vriste. Kështu bënte politikë të rrejshme me masën e gjerë shqiptare për të humbur çdo dyshim rreth dhe për të. Taktika e hyrjes së Ismaili Zenunit "në lojë" në grupin e Hasanit ishte lënia pas dore për një kohë e Hasan Remnikut me shokët, që kjo heshtje t'i shërbente atij për të hyrë shpejt në grupin e tij. Për t'ua mbushur mendjen, Ismail Zenuni kishte marrë më vete shumë municion, armë, uniforma të policisë dhe ushtrisë, material sanitar etj. -Ismajl Zenuni asht togër, Ai, Hasanin na e vret mejherë! Për ballistë asht i pashpirt- Ja e vret, ja e qet n'pritë!... Kurthet e ngritura Sipas të dhënave të sigurta, aty nga fillimi i shtatorit të vitit 1951 treshin: H. Remnikun, A. Mehmetin dhe M. Koka i vizitoi në kullën e Agushit në Bresalc, komandanti i milicisë Tahir Sokoli i shoqëruar prej Shefki Gashit të Bresalcit. Të pestit qëndruan së bashku mbi katër orë. Duket se këta, Hasanit me shokë, u dhanë "garanci" për besnikërinë e togerit "të dezertuar" Ismail Zenunit, për ta pranuar në grupin e tyre!. Pas kësaj kohe, Ismail Zenunin e gjejmë në grupin e Hasan Remnikut. Jovan Bullajiqi, duke u mbështetur në të dhënat e grupit të udbashëve të caktuar për kurthin e Hasan Remnikut me shokët: "Ismetit", "Shabanit", "Mirkut", "Ragipit" dhe "Shefit" të tyre, "në Prishtinë" - Dimitrije Kolkoviqit - Disha, ka konstatuar se udbashi i infiltruar në "grupin e Hasan Alisë" i raportoi "qendrës", në vijimësi e më rregull deri në "20 ditë" para se në kurthin për Hasan Alinë, me shokët të hidhet "Musa"- Sylë Mehmeti i Vraniqit të Suharekës. Pra, para 26 shtatorit 1951. Vetë Ismail Zenuni më 23 maj 1975, para një komisioni partiak, si dëshmi për besnikërinë e tij ndaj PKJ-së -LKJ-së, shkruante: "Tri javë kam qëndruar në grupin e Hasan Remnikut si gjarpri në gur pa armë e me kokë në trastë, për ta bindur atë në besnikërinë time ndaj tij dhe ndaj organizatës armiqësore të NDSh-së, që punonte për Shqipërinë e Etnike…!" Del se togeri Isamil Ramë Zenuni qëndroi në grupin e Hasanit pa arritur ta informonte "qendrën!", prej datës 5-25 shtator 1951. Sipas J. Bullajiqit, bashkëveprimtarët e tij, në grupin për kurthin e Hasan Remnikut me shokët: "Ismeti", "Mirko", "Shabani", "Shefi në Prishtinë" - menduan se , "Shoku i dërguar për lidhje" ishte hetuar, "dhe ishte vrarë!". Së këndejmi paraqitja e tij pas 20 ditësh ishte gëzim "për shokët". Në "raport", Ismail Zenuni informonte "qendrën" me synimet e grupit të Hasan Remnikut për kalimin në Shqipëri, si dhe të dhëna për jatakët më besnikë të Hasan Remnikut; për mosbesimin që po tregonte Hasan Remniku ndaj tij e ndaj çdo personi, që nuk ishte nga rrethi i tij jetësor dhe në fund: kërkoi nga "qendra" që të arrestohej Sylë Mehemti prej Vraniqi të Suharekës mik i Daut Kepës të Livoçit të Epërmë, i cili ishte angazhuar të gjente lidhje për ta kaluar grupin e Hasan Remnikut në Shqipëri. Konstatoi se Sylë Mehemti është i moshës 50-vjeçare, se ka mustaqe të mëdha, se është burrë i pashëm dhe se është i respektueshëm në Vraniq dhe rrethinë të Suharekës. Vuri në pah se Syla, më 26 shtator 1951, të mërkurën ka për të dalë në Prizren, për t'u takuar me disa miq, me të cilët mendon ta kryejë detyrën e besuar; se ai nuk ka leje të qarkullimit për "zonën kufitare", dhe se kjo duhet të merret si shkas për ta arrestuar! Ismaili kërkonte që Syla mos të lëshohet nga burgu derisa të pranojë bashkëpunimin e sinqertë. "Të kërcënohet me burg për kontakt me bandën qysh prej kohës së luftës dhe si bashkëpunëtor i Hasan Remnikut me shokët" Helmimi dhe vrasja nga tradhtarët Në fejtonin "Prita në Bistricë", J. Bullajiqi, Sylë Mehemtin e quan me pseudonimin "Musa" me shtëpinë afër "Gradinës" se Vraniqit, kurse Daut Kepën e quan "Hamzë Syeljmani" i cili "me mish e me shpirt është i lidhur me grupin!". Udhëheqësi i grupit për kurthin e Hasan Remnikut, "Ismeti" alias kapiten Aleksa Vuçiniqi dhe bashkëpunëtori i tij i ngushtë "Mirko", alias Dragutin Papoviqi, morën vendime që të nesërmen, të mërkurën më 26 shtator 1951, në pazarin e Prizrenit të burgoseshin të gjithë personat me pamjen e Sylë Mehmetit, të përshkruar prej Ismail Zenunit dhe të vërtetuar nga operativisti i UDB-së për Suharekë Mehmet Cikuli, e të cilët nuk kanë leje qarkullimi për viset kufitare. Kështu, midis disa vetave të arrestuar u gjend edhe Sylë Mehmeti dhe u soll para shefit të grupit të operativistëve të angazhuar në kurthin për Hasan Remnikun. Në fillim Sylë Mehmeti u përpoq të shpëtonte nga rrjeti i merimangës së UDB-së. Mirëpo, do të thyhet shpejt për të dhënat e sakta që ia nxori përpara operativistit të UDB-së nga raporti i Ismail Zenunit. Plani i likuidimit të Hasanit me shokë Sylë Mehemti u bind se Hasan Remniku e ka brenda spiunin, ndaj dhëmbit të të cilit më nuk do ta shpëtonte njeri mbi fytyrë të tokës. Prandaj, asnjë sakrificë e Sylë Mehmetit -"Musa", as vetëvrasja e tij. J. Bullajiqi, në vazhdim të fejtonit shkruan se tani "Musa" foli sinqerisht: "Qysh gjatë kohës së Jugosllavisë së Vjetër jam njohur me Hamzë Sylejmanin prej një katundi afër Gjilanit. Mbas çlirimit Hamza e fshehu në shtëpinë time djalin e vet, që gjatë luftës bashkëpunoi me okupatorin…!". Përmbajtja e deponimeve të tjera, të Sylë Mehemti, para "Ismetit", më 26 shtator 1951, mund të përmblidhet në këtë shkurtim: "Nga fillimi i vitit 1945, kur filloi mobilizimi masiv i meshkujve shqiptarë nga 16-60 vjeç, Syla me djalin e Daut Kepës u futën në UNÇJ-në. Pas demobilizimit, UDB-ja nuk e kërkoi më djalin e Daut Kepës. Kjo u bë shkak për ta trashur miqësinë dhe besimin e ndërsjellë midis Dautit dhe Sylës. Filluan vizitat e ndërsjella. Në fund të muajit korrik, të 1951, Sylë Mehemti ishte mysafir i Daut Kepës dhe aty mësoi për vrasjen e dy oficerëve të UDB-ës në Remnik, nga mësuesi Mustafë Koka. Mundësitë e arratisjes në Shqipëri Kur Syla erdhi për herë të dytë te Dauti, aty rreth 22 shtatorit 1951, Daut Kepa gjithsesi duke zbatuar kërkesën e Hasan Remnikut me shokët, kërkoi nga Sylë Mehemti që të angazhohej për të gjetur ndonjë "kallauz", i cili do të merrte mbi vete kalimin e sigurt të Hasan Remnikut me shokët në Shqipëri. Dhe për këtë punë "Erdha në Prizren për ta gjetur një mik timin!" - tha Sylë Mehemti dhe pranoi bashkëpunimin për kurthin që do të thurte UDB-a për Hasan Remnikun me shokët!. Në këtë kurth, Sylë Mehemetin realisht e hodhi tradhtia që lëshoi shtatin. Brenda grupit të Hasan Remnikut, në lidhje me rrethin që kontaktonte ky grup!. Në pyetjen e operativistit të UDB-së se a do të pranonte që "Bandën e Hasan Remnikut" t'ia sillte në vendin "Stupicë", Syla i tha se ka për t'ia sjellë mu aty ku "do t'i caktohet!". Për garanci të kësaj pune e ofroi vëllain: "Qe, sille vëllain tim në burg. Në qoftë se i bëj të gjithë që kërkon, atëherë do ta lirosh. Në qoftë se jo - ban me ta çka të duash…!" Kjo është dëshmia se Sylë Mehemti ishte i mllefosur edhe në mikun e shtrenjtë, Daut Kepën, pse ai e kishte humbur pusullën!?. Propozimi i Sylë Mehemtit u hap provë udbashëve se më në fund gjetën personin e përshtatshëm për ta hedhur në kurth Hasan Remnikun. "Kjo do të jetë arsye e madhe, që "Musa " të punojë shpejt dhe në mënyrë të saktë!"- mendoi shefi grupit të udbashëve për likuidimin e Hasan Remnikut me shokët. Inskenimet e burgosjes Pa vonuar e futi Sylën në xhip dhe shkoi në Vraniq. Vëllai i Sylës, Idrizi, po punonte në ara dhe pa asnjë selam e futën në xhip e morën pa e hetuar fshati dhe e burgosën. Ai nuk kishte asnjë lidhje me grackën ku kishte rënë i vëllai. Kështu., Sylë Mehemti "pranoi" të bashkëpunoi me ne dhe duke ju paraqitur grupit edhe më tutje si mik për ta sjellë atë në kurth" - përfundon J. Bulajiqi. Sylë Mehemti i hyri punës me shpejtësi dhe me rrezik për jetën e tij. Pas dy dite, më 28 shtator 1951, Sylë Mehemti u kthye në Livoç të Epërme, te Daut Kepa. Ai e kishte shtëpinë veç katundit dhe pranë kishte vetëm tre fqinjë, por me ta nuk kalonte mirë dhe aty mund të hynte lehtë, pa u diktuar. E informoi mikun Dautin e sinqertë, patriot e besnik, po që tashti, pa dije po e luante lojën e UDB-ës, se i ka "gjetur dy veta", të cilët do t'i kapërcejnë Hasanin me shokët përtej, në kufirin e Shqipërisë. Kjo e gëzoi Daut Kepën pa masë. I dha darkë të mirë, ia shtroi vendin për gjumë dhe i tha: "Pusho, miku im, se tash unë e kam radhën…!" Natën, rrugë e pa rrugë, shkoi në Bresalc te "një mik", të merrte lidhjen me grupin e Hasan Remnikut. Takimi me spiunin Daut Kepa Daut Kepa tri ditë nuk është kthyer në shtëpi. Nuk dihet shkaku i vonesës: nuk mund t'i gjente apo Hasan Remniku nuk bindej që ta lëshonte fatin e jetës së tij dhe të shokëve në duart e një miku të rastësishëm!? Daut Kepa do të kthehet në shtëpi në terrin e 1 tetorit 1951 dhe e informoi Sylë Mehmetin: "I gjeta. Do të takohemi me ta këtu në rrethinë në një vend të fshehtë!" Dy ditë më vonë, në terrin e parë të natës së 3-4 tetorit 1951, Daut Kepa i priu Sylës për në vendin e caktuar. Parullë për njohjen e thjeshtë, por me kuptim: Dauti "i ra gurit me kundakun e pushkës së vet…!". Nga pusia, pa pritur doli Hasani, e pas tij Agushi dhe Mustafa. Sipas J.Bullajiqit, Hasani, sikur t'i merrte në pyetje do t'i drejtohet herë njërit e herë tjetrit: "A je i sigurt se është ky njeri që nuk do të na tradhtojë!"- e pyeti Dautin. -Syla asht mik imi dhe unë garantoj për të! Tani ju drejtua Sylës: "Më thuaj, si mendon me na qit në kufi?". Syla, pasi tha se ai e merr përgjegjësinë vetëm nga Ferizaj, konstatoi: "Unë do t'ju çoj deri mbi Prizren, atëherë ju dorëzoj njerëzve të mi, që t'ju kalojnë përtej kufirit!" I tha se "kallauzët janë njëri prej Vërmicës, kurse tjetri prej Zhurit". Në interesimin e Hasanit se sa "kërkon ti për shërbimin!", Sylë Mehmeti u tregua dinak: "Unë punoj për hatër të Hamzës"- Daut Kepës, kurse për dy "prijësit duhen 20 mijë dinarë!" Vlera e këtyre të hollave u shpreh në "2,5 lira për një njeri". Takimi dhe vendi me prijësin Dita e nisjes u caktua e shtune, që do të thotë: 6 tetor 1951. Në këtë ditë Syla duhej të vinte te Dauti në Livoç, kurse koha dhe vendi, do të caktoheshin më vonë, pasi të arrinte Syla në Livoç. Sylë Mehemti, sipas J. Bullajiqit, me motivim se "duhej të vinte kontakt me prijësit!", për t'i informuar për kohën e nisjes së Hasanit me shokë dhe për ta akorduar kohën e "takimit dhe vendin me prijësit!", u përcoll për Prizren. Ai fare nuk shkoi në shtëpi, në Vraniq, shkoi në banesën e udbashit përgjegjës, "Ismetit" dhe informoi: "Puna u krye! Nisja të shtunden..!". "Ismeti", alias Aleksa Vuçiniqi me telefon e informoi shefin në Prishtinë, Dimitrije Kolkoviqin - Disha dhe ai pas pak orësh, i shoqëruar prej një oficeri të UDB-ës, dhe pikërisht prej Mazllum Nimanit, të kamufluar me emrin "Shaban" arriti "në Prizren!". Na duket absurd që aksioni për likuidimin e grupit të Hasan Remnikut të jetë prej një qendre të UDB-së shumë larg vendit ku qarkullonte Hasan Remniku me shokë. Sekreti i plotë mbi "fitoret" e UDB-së Dihet se UDB-ja e Gjilanit ishte vetë qendra e saj, e cila ishte përgjegjëse për përcjelljen e lëvizjeve dhe të aksioneve të Hasan Remnikut me shokë. Duket se J. Bullajiqi duke e "transferuar qendrën" në Prizren dhe duke përdor pseudonime për udbashët e angazhuar në kurthin për Hasan Remnikun, kishte për qëllim t'i ruante nga ndonjë hakmarrje e ardhshme, jo vetëm udbashët, por edhe bashkëpunëtorët e tyre. Kështu grupi i udbashëve, arkitektëve realizues të kurthit për Hasan Remnikut me shokë ishin shefi nga Prishtina, Ismeti, Shabani (Mazllum Nimani), Mirko dhe Musa - Sylë Mehmeti, në natën e 4-5 tetorit 1951, e përpunuan strategjinë e kurthit, që ka mbetur sekret i plotë edhe pas disa shkrimeve mbi fitoret e UDB-së me kurthin për likuidimin e Hasan Remnikut. Sipas Bullajiqit, Sylë Mehmeti, më 5 tetor 1951, shkoi "këmbë" deri në Ferizaj. Aty hipi në autobus dhe në mbrëmje arriti në Livoç. Kur ra terri, tinëz shkoi në shtëpinë e Daut Kepës "pa e diktuar njeri!". Shkuarja e Sylës këmbë nga Prizreni deri në Ferizaj e mandej "me autobus!" është mashtrim për opinionin, sepse Syla ishte personi më i rëndësishëm i këtij aksioni për likuidimin e Hasan Remnikut dhe grupit, andaj UDB-ja nuk e linte të udhëtonte më këmbë dhe të pambrojtur, sidomos afër shtëpisë së Daut Kepës. "Kontakti" me grupin e Hasanit Pas darkës së 5 tetorit 1951, sipas Bulajiqit, Daut Kepa shkoi për të marrë kontakt me grupin e Hasn Remnikut. Aty, sipas të gjitha të dhënave më relevante, ishte edhe Ismail R. Zenuni, Hasan Alia për ditë të nisjes e caktoi të dielën, më 7 tetor 1951, kurse për vend të takimit "me Sylë Mehmetin" e caktoi një vend në male të fshatit Gumnishtë. Ndërkaq, për orë të takimit: "koha rreth orës 21..!" Sipas J. Bullajiqit, grupi i Hasnit nga Gumnishta u nis të shtunën, që do të thotë më 6 tetor 1951. Kjo fare nuk është e saktë. Dihet sigurt, se grupi i Hasan Remnikut, dhe pikërisht: Hasani, Agush Mehmeti, Qibrije Mehmeti, Mustafë Koka dhe Rabije Koka u përcollën nga kulla e Agush Mehmetit, në Bresalc, të dielën, më 7 tetor 1951, rreth orës 20. Agush Mehmeti mori katër lira dhe dy palë vathë të arit, që kishin vlerën e një lire. Ishin këto stolitë e nusërisë së gruas së tij dhe të kunatës, gruas të Ibushit, i burgosur në kazamatin e Mitrovicës së Sremit. Motra e Hasan Remnikut, Arifja, ngul këmbë se Hasani me dy shokët dhe gratë e tyre, u përcollën për Shqipëri, edhe nga shtëpia e Hasan Remnikut. Me atë rast ishin ë pranishëm bijat dhe disa kushërinj, të cilët i dhuruan Hasanit, rreth 20 lira për shërbime të prijësit dhe për nevojat më parësore, derisa të fillonin jetën në Shqipëri. Po kështu, edhe Mustafa kishte marrë 5 lira për kallauzët dhe para të tjera për nevojat e rëndësishme. Ecja drejt të panjohurës Bullajiqi shkroi se Dauti dhe Syla u nisën për në Gumnishtë, ku ishte Hasani me shokë. Dautit dhe Sylës u kishte dalë disa km larg nga vendi ku i kishte lënë Agushin dhe Mustafën me gra. Me këta të fundit ishin edhe dy të rinj, të cilët Sylë Mehmeti nuk i njohu. Njëri ishte Sylë Q. Arifi i Remnikut, që kishte qenë edhe në Bresalc, kur ishin përcjellë nga shtëpia e Agush Mehmetit, kurse tjetri ishte një i afërm i Rabijes. Sipas autorit të fejtonit, grupi i Hasanit nga Gumnishta deri në Bistricë udhëtoi natën, kurse ditën pushoi, nuk lëvizi. Natën e parë kaloi vetëm "disa km" deri në një "vend" në male të Sllakocit! Para se të niseshin nga Gumnishta, Hasan Remniku ia hoqi fishekët pushkës dhe ia dha Sylës, që ai ta bartte. Nuk kishte hënë dhe ecën nëpër mal pa rrugë. Renditjen në rrugëtim e caktoi Hasani: Syla, Ai, Agushi, Mustafa, gratë. Hasani nuk ia hiqte pushkën Sylës nga shpina. Bullajiqi nuk e përmendi fare anëtarin tjetër të grupit të Hasan Remnikut, Ismail Zenunin. "Hasani pati ndryshuar shumë. Dyshonte, bërtiste, ishte i pasigurt! - shkroi Bullajiqi. Sipas variantit të UDB-së, grupi i Hasan Remnikut gjatë natës së dytë kaloi shumë kilometra, deri mbi Vraniq të Suharekës. Dyshimi për tradhti Para se të arrinin atje, një pushim e bënë mbi kazermat e Ferizajt. Gruaja e Mustafës, Rabia (shtatzënë) ecte me vështirësi, saqë edhe Mustafa me të mbetnin shumë larg prej shokëve. Nga këto vështirësi, Hasani disa herë u detyrua të ndalet për t'i pritur. Gjatë tërë rrugës, Hasan Remniku ia mbante Sylës tytën e automatikut në shpinë dhe në mëngjes arritën mbi Vraniq, në Gradinë, ku shtëpia e Sylës nuk ishte larg. Aty u ndalën dhe kaluan ditën. Më 9 tetor 1951, në mbrëmje, sipas Bullajiqit arritën në malet e Kabashit. Aty, Sylë Mehmeti i tha Hasanit: "Nesër është e mërkurë, ditë pazari, prandaj jemi marrë vesh me prijësit të gjendemi në treg!" Hasani fillimisht, nuk i besoi. I tha: "Me ty ka për të ardhur edhe njëri prej nesh". Syla nuk reagoi. Kjo bëri që Hasani ta linte Sylën që të shkonte vetëm në Prizren, kështu thotë Bullajiqi. Megjithatë, një e vërtetë e pamohueshme është se të nesërmen (e mërkurë ditën e pazarit), pra, më 10 tetor 1951, herët në mëngjes, Hasani me shokë kanë qenë të ekspozuar në Bazhdarhanen e Prizrenit. Pra, del se Syla, si njeri i vendit, në mos edhe Ismaili, kanë shkuar ditën e martë nga "Kabashi" në Prizren. Mobilizimi i "mbrojtjes popullore" dhe i policisë Të dhënat e tjera sipas UDB-së tregojnë se ditën që u nis grupi i Hasanit prej Bresalci, përkatësisht Gumnishtës, shefi i UDB-së së Kosovës, Dimitrije Kolkoviqi - Disha, arriti në Prizren dhe i vuri në lëvizje njësitë e korpusit të mbrojtjes popullore dhe të milicisë së këtij territori. Tani, rrethina ishte e bllokuar. Prijësit ishin përgatitur. Njëri prej tyre ishte Ragipi, e tjetri oficer i UDB-së, që erdhën me shefin prej Prishtinës. Sipas variantit të UDB-së të përhapur në opinion përmes J. Bullajiqit, "Musa" alias Sylë Mehmeti, të mërkurën, më 10 tetor 1951, tërë ditën e kaloi në grupin e udbashëve të angazhuar në kurthin për Hasan Remnikun. Meqë e mërkura i çeli të vrarë, nëse ka diçka të vërtetë në atë që thotë Bullajiqi, del se Syla ditën e martë e kaloi në UDB të Prizrenit. Fillimisht udbashi "Ismeti" e njoftoi Sylën me dy prijësit- "Ragipin" (Ismail Zenuni) dhe "Shabanin" (Mazllum Nimanin), se në mbrëmje në grupin e Hasan Remnikut, do të kthehesh vetëm me "Ragipin", kurse "Shabani" do të presë afër centralit elektrik! Nëse nuk do të tregohet e nevojshme fare nuk do të paraqitet në skenë! Sylë Mehmeti mori pjesë edhe në studimin e planit strategjik me udbashët: "Shefin", "Ismetin", "Mirkon", "Ragipin", "Shabanin": "Shikoni (në hartë, ku ishte skica e terrenit) - tha "Ismeti", - kjo është Bistrica. Helmimi apo "vrasja" e pesë ballistëve? Vizitorët që i shihnin kufomat e pagjakosura "lexonin" tradhtinë, ku Hasani me shokë ishin prerë në besë të të pabesëve, mjerisht shqiptarë. Ky është vendi nëpër të cilin duhet ta shtysh grupin që të kalojë lumin. Menjëherë përtej lumit, do të jenë të hapura hendeqet. Detyra juaj është kjo: posa grupi ta kalojë lumin, të dalë në terren të pastër, ju do të vraponi me çdo fuqi që keni dhe të kërceni në hendeqe. Në të njëjtën kohë, njëri prej jush do të zbrazi një fishek prej ndonjë arme. Kjo do të jetë shenjë për ne. Të gjitha tjerat janë detyrë jona. Është e rëndësishme që të mbeteni në hendeqe derisa ne të kryejmë punë". Këtu nuk është e tepërt të konstatohet se nuk mund të ta përthekojë mendja atë që UDB-ja të mos i dërgonte paraprakisht, të tre prijësit, për ta njohur terrenin dhe për t'i parë hendeqet. Këtu nuk mund të lejohej gabimi, sepse ishte fjala për një Hasan Remnik, për të cilin ishte ngritur në këmbë e tërë një ushtri e specializuar. Për 7 vjet, për të parën herë pushtuesi kishte marrë guximin vërtet t'ia zinte pritën me njësitë më efikase të UDB-së!? Por, tashti i vinte pritë Hasanit të vdekur!. Inskenimi i "vrasjes" Sipas J. Bullajiqit, pasi sahanlëpirësit, rrogëtarë të pushtuesit, vrapuan dhe u hodhën në hendeqe, në atë moment janë ndezur dritat e kamionëve, duke e ndriçuan terrenin, ku ishte grupi. Prej të gjitha anëve kërcitën mitralozat. Mbas pak kohësh, çdo gjë është qetësuar. Në hapësirën e ndriçuar gjendej i shtrirë Hasan Remniku, i rrethuar prej bashkëpunëtorëve të vet të vdekur. Megjithatë, trupat e pajetë të tyre nuk janë me shenja plumbash në trup, sikur mendohet për gjithë atë arsenal armësh të asaj ushtrie. Të zbrazësh shumë municion mbi pesë vetë dhe të mos ketë as gjurmë gjaku, vërtetë është për të dyshuar se ata janë vrarë aty. Si duket, ata paraprakisht janë helmuar, më pas janë shenjuar me disa plumba dhe gjurmë mjetesh të forta si sëpatë etj. në mënyrë që kur të ekspozohen të shihen disa gjurmë se janë mbytur nga prita e pjesëtarëve të sigurimit dhe të ushtrisë. Së këndejmi, "Prita në Bistricë", në natën e 9-10 tetorit 1951, ishte vetëm një manovrim ushtarak për të manifestuar "aftësinë" e UDB-së para popullit, kinse për të treguar aftësitë e tyre për luftimin e grupeve të ndryshme dhe njëkohësisht për të frikësuar popullin që të heqin dorë nga veprimet e tilla, sepse sigurimi jugosllav është shumë efikas dhe i vendosur për të likuiduar çdo kundërshtar dhe rezistencë shqiptare ndaj Jugosllavisë. Shkrim me pompozitet negativ për masakrën Kjo "vrasje" u bë "top lajm" për gazeta, e posaçërisht për gazetën e vetme shqipe të asaj kohe" "Rilindja", që lexohej nga pjesë dërrmuese e shqiptarëve për të kuptuar operacionin e shërbimit të sigurimit shtetëror jugosllav. Gazeta, "Rilindja", sipas urdhëresës së UDB-së, më 14 tetor 1951, informonte lexuesit dhe qytetarët e mbarë në ish-Jugosllavi me titullin "U vranë pesë banditë informbyroistë", të cilët mbas shumë krimeve ishin nisur të shkonin te Enver Hoxha për të marrë shpërblim për krimet e bëra. Ja çfarë shkrimi me pompozitet, kinse këta janë nisur për të marrë grada apo dekorata për vrasje, e jo që luftonin për çlirimin e popullit shqiptar në viset e ish-Jugosllavisë nga okupatori sero-jugosllav. Më 10 tetor 1951, e mërkurë, në Prizren ishte ditë tregu. Pjesëtarët e shërbimit të UDB-së, herët në mëngjes i kishin ekspozuar kufomat e tyre dhe kishin dalë nëpër fshatrat e rrethinës së Prizrenit për ta ftuar popullin të vinte në Prizren për t'i parë kufomat e pesë ballistëve shqiptarë: Hasan Remnikut - Aliut, Agush Mehmetit, Mustafë Kokës, Qibrije B. Mehmetit dhe Rabije A. Kokës. Ekspozita e trupave të tyre ishte vendosur në qendrën e pazarit - Bazhdarhane. Kufomat ishin renditur në dyshemenë e kamionit ushtarak të tipit gjerman "Doç". Përreth kufomave, roja e sigurimit jugosllav me uniformë dhe pa të. Kufomat ishin me uniforma ushtarake e policore, por të pastra dhe të papërgjakura, çka do të thotë se nuk janë vrarë drejtpërdrejt. Disa shqiptarë që e njihnin llojin e kufomave se ishin apo nuk ishin të vrarë kthenin kokën herë në një anë e herë në tjetrën dhe thoshin me zemërim mallkimin: -Zoti e marroftë besëpremin! -Pjella e tij mos u shtoftë, duke nënkuptuar se ata paraprakisht ishin të helmuar, pastaj të mbytur me mjete të ndryshme. Morti që nuk mbylli kapakun e flijimtarëve Pjesëtarët e ndryshëm të UDB-së u shpërndanë nëpër katundet e Anamoravës, përkatësisht në komunën e Vitisë prej nga ishte Hasan Remniku, si dhe në atë të Gjilanit prej nga ishin Agush Mehmeti dhe Mustafë Koka. I patën ftuar katundarët (ata që nuk kanë ditur shkrim-lexim) nëpër shkolla e xhamia për t'i njoftuar për vrasjen e pesë ballistëve të rrezikshëm, kufomat e të cilëve do të silleshin për t'u ekspozuar të enjten, më 11 tetor 1951, në pazarin e Vitisë, kurse të premten, të shtunën dhe te dielën, më 12 -14 tetor 1951, do të ekspozohen në Pazarishten e Gjilanit. Ky lajm nuk ishte i mirëseardhur për atdhetarët shqiptarë të Kosovës, sepse ishte një mort që mbyllte kapakun e flijimtarëve të fundit të Lëvizjes për çlirimin e popullit shqiptar dhe të territorit. Ekspozimi i trupave të vrarë Të enjten në pazarin e Vitisë UDB-ja ekspozita e trupave të pajetë është bërë po ashtu me kamionin "Doç". Shumica e banorëve të kësaj ane e kanë njohur Hasan Remnikun, sepse ishte i kësaj ane, por edhe kishte bujtur në shumë konaqe, e besa edhe ishte ushqyer e siguruar, jo vetëm nga njerëzit e fisit dhe gjakut, por edhe nga miqtë e katundeve të tjera përreth Remnikut e më gjerë. Po ashtu, vitiasit dhe qytetarët e tjera nga terreni e njihnin edhe pedagogun, mësuesin Mustafë Koka, kishin dëgjuar edhe për trimërinë e Agush Mehmetit e kështu me radhë, duke qenë figura të njohura edhe për së gjalli. Vizitorët që i shihnin kufomat e pagjakosura "lexonin" tradhtinë, ku Hasani me shokë ishte prerë në besë të të pabesëve, mjerisht shqiptarë. Por masa e tubuar përreth trupave të pashpirt thoshin: "Nuk ka vrasje pa gjak, këto xhenaze nuk kanë gjak - janë të pastra…! Dikush nga shokët e Hasanit, që kishte ndenjur kohë të gjatë me të dhe kishte dëgjuar mesele prej tij, mbante mend kur Hasani thoshte me metaforë: "Lisin e çan vetëm pyka prej degës tij!" Të premten, më 12 tetor 1951, kufomat e tyre riekspozohen Te Pazarishta e Gjilanit, ku është sot shtëpia e mallrave. Gjatë kësaj dite te kufomat ishte edhe nëna e Agush Mehmetit dhe i vëllai i tij Mehemti, si dhe mijëra qytetarë gjilanas e nga periferia. Të shtunën, me 13 tetor 1951 ditë pazari. E tërë rrethina e Gjilanit u derdh në Pazarishtë, por t'u bërë nderin e fundit pesë dëshmorëve të lirisë e të shqiptarisë së Kosovës. UDB-a kufomat e pesë martirëve i ekspozoi në tokë. Të parin, afër çezmës, Hasan Ali Remnikun, të zdeshur deri në brez me gjoksin leshatak, ku në të djathtë afër gjirit i dukeshin 4-5 vrima të plumbave të revoles. Vrimat nuk ishin me gjak, bile as pantallonat, por as në xhaketën e ndeshur. Disa hapa në të majtë të Hasanit ishte Agush H. Mehemtin me bashkëshorten Qibrien. Më tutje Mustafë Koka me gruan Rabien. Të gjithë ata që i kanë parë kufomat e ekspozuara, madje edhe nga dy e më shumë herë vërtetojnë, se vetëm Rabije Koka ka pasur një njollë të zbehtë të gjakut në këmishën e bardhë mbi brez, në anën e majtë!. Asnjë plumb nuk i dukej se t'i kishte depërtuar nëpër tesha e në trup?! Nga shënimet e terrenit, Shaban Kajtazi, ka ritreguar se Ismail Zenuni i ka thënë se vetëm gruaja e mësuesit ishte gjetur e gjallë pas plojës, se ajo kishte rënë në lumë dhe se e kishte bartur ujët bukur larg, sa që mezi e gjetën. Ndërkaq, disa pjesëmarrës të korpusit të mbrojtjes popullore që morën pjesë në këtë "aksion" të UDB-ës "Prita në Bistricë", vërtetojnë se një oficer boshnjak ka thënë: -Njëra grua kishte mbetur gjallë dhe më është lutur ta vras dhe e vrava". Në mbrëmjen e së dielës, më 14 tetor 1951, UDB-a e mbylli ekspozitën e grupit në Pazarishten e Gjilanit. Kufomat e luftëtarëve të lirisë i ngarkuan në "Doç", dhe i dërguan në oborrin e kazermës së JNA-së, ku edhe i varrosën me një gropë. Me një shkrim të dr. Muhamet Pirrakut, thuhet se kufomat janë djegur me benzinë, por ne nuk e kemi hasur këtë të dhënë në terren, kurse vendvarrimi është identifikuar në muajin tetor, edhe pse ka pasur disa të dhëna edhe më parë. Për realizimin e kërkesave jetësore të kombit! UDB-a për të mbjellë tmerr në popullsinë shqiptare i burgosi mbi 27 jatakë dhe bashkëpunëtorë të Hasan Remnikut dhe bashkëluftëtarët. Një numër të madh i dënoi me dënime drakonike. Selim Remnikun me pushkatim (me vonë me burg maksimal) , vëllain e tij Hajdinin me 20 vjet . Me pushkatim u dënua edhe Azem Uruqi i Bresalcit (më vonë 20 vjet), sikur edhe Arif Q. Syla I Remnikut. Nën 7 vjet u dënuan dhjeta veta. Latif Mehemti, Ismail Qorrolli, Smajl Deli Muji, Sadik Vranoci, Shukri Hajrizi, Mehemt Syla, Selman Arifi, Arfi Sherifi, Xhemshit Bilinca. Me 9 vjet u dënua Daut Kepa etj. Mustafë Koka Mustafa i Hetës dhe i Habibës, kishte lindur më 1931 në Kokaj të Gjilanit. Katër klasë gjimnaz dhe një kurs ushtarak i kishte kryer në Tiranë, kurse kursin e pedagogjisë në Prizren. Punoi mësues në Uglar, Lubishtë dhe Remnik. Në Remnik është martuar me Rabien, e cila vdes shtatzënë bashkë me burrin dhe grupin e Hasanit, më 1951. Rrëfimet e shkurta të Ismail Kokës, (1944) për Mustafën dhe familjen e tij Kokaj është katund i komunës së Gjilanit, 18 km. larg tij, i shtrirë në Karadak. Ky vendbanim ka emërtime të ndryshme nga pushteti administrativ serb. Është një emër i ri i quajtur Inatoc për shqiptarët dhe emër tjetër Renatoc për muhaxhirët e Kokajve. Deri më 1999 ka pasur 15 shtëpi, kurse tani janë 4-5 sosh. Janë dy lagje: e Epërmja e dhe e Poshtmja. Është një shkollë katërklasëshe e quajtur "Liria", një paralele e ndarë e Pogragjës. Ismaili thotë, se Mustafa shpesh është konsultuar me Remzien e axhës Muharrem (të vetmin fëmijë të tij) për çështje të ndryshme. Në fillim të tetorit 1951, pasi takohet me Hasanin dhe Agushin në Kokaj, ku Mustafa e merr edhe gruan ashtu si edhe Agushi, sepse këtë nuk kishin fëmijë dhe të gjithë kanë qenë të veshur me uniforma me ngjyrë teget dhe nisen për të dalë në Shqipëri. Pas 3-4 ditësh, Gani Ahmeti nga Kokajt e kumtoi lajmin e mbytjes së Mustafës me grua dhe me grupin, dhe tha se vetëm nëna e Mustafës të vijë për t'u përshëndetur me kufomën e të birit në Gjilan, ku kufomat ishin të ekspozuara. Sipas shumë bashkëbiseduesve nëna e Mustafës është afruar para kufomës së të birit dhe e ka hequr ferexhenë, duke i rënë për fytyre tri herë dhe i ka thënë: "Hallall të qoftë gjiri bir, se nuk më ke shkuar gjak falë", pastaj ka lëshuar prapë ferexhenë dhe është larguar. Ismail I. Koka mendon se Mustafa me grupin janë helmuar në trekëndëshin e Gumnishtës e pastaj vrasja e tyre është inskenuar në Prizren, duke qenë paraprakisht të helmuar. Pas mbytjes së tyre, kufomat janë ekspozuar në Prizren, Viti, Gjilan dhe Kamenicë. Ne Gjilan është bërë një ceremoni ahengu nga UDB-a për aksionin e tyre të suksesshëm për mbytjen e grupit të fundit të kaçakëve të Kosovës. Thonë se gjatë ekspozimit të kufomave, vetëm gruaja e Mustafës ka pasur shenja gjaku, kinse për shkak të shtatzënisë, kurse të tjerët jo. Pas mbytjes së tyre UDB-a ka ardhur në shtëpinë e Mustafës dhe të familjes së tyre dhe i ka bastisur ato, duke konfiskuar material të ndryshëm. Pos bastisjeve, familja më pas ka pasur edhe pasoja të tjera në aksionin e armëve më 1955, duke u torturuar aq shumë, sa që për herë të dytë janë detyruar të blejnë armë për t'i dorëzuar, vetëm të shpëtojnë nga rrahjet mizore deri në mbytje. Një dosje e hapur e familjeve të tyre ka qëndruar e hapur deri më 1999, duke mohuar edhe te drejtën e shkollimit, të punësimit, ndoshta edhe të martesës me familjet e tilla kundra "shtetit dhe popullit", siç i ka quajtur okupatori serb. Për këtë dëshmon edhe vetë Ismaili, i cili më 26 mars 1999 në mbrëmje është gjuajtur me pushkë snajperike nga një fqinj serb, ku fatmirësisht nuk ishte goditur, kurse gjurmët e fishekut gjenden edhe sot në librat e bibliotekës së tij Fund Mustafë Koka u lind në Kokaj me 1931. Mustafë Koka gjatë viteve të fundit të Luftës së Dytë iu bashkua një njësiti të Brigadave shqiptare që po kalonte nëpër Kokaj, si luftëtar 15 vjeçar në nëntor të 1944 dhe, më vonë sa qëndroi në Tiranë, kreu kualifikimin për mësues. Me në fund të vitit 1947 ishte kthyer në Kosovë, ku filloi punën e mësimdhënjes, nevojë kjo që ishte shumë e madhe për malësorët e Karadakut dhe banorët eAnamoravës. Puna e Mustafë Kokës në fushën e arësimit nuk zgjati shumë pasi që pushteti komunist jugosllav për shqiptarët e Kosovës u bë i padurueshëm, kështu që Mustafa vendosi të ballafaqohej me pushtuesin edhe në mënyrë të armatosur. Për disa vite resht, Mustafa Koka u bë sinonim i tmerrit për serbët. Mustafa Koka dhe Hasan Alia Remniku, ka qenë simboli i rezistencës së pushtimit jugosllav të pas Luftës së Dytë Botërore. Së bashku me patriot të tjerë, përfshirë Hasan Remnikun, u vra pabesisht në një pusi që ia kishte përgaditur OZNA me 11 tetor 1951. Mësuesi, në mendjen e tij kishte edhe ngjarjet historike. Ajetit vëllait të tij, i kujtohet se si arriti Mustafa t'i bashkohet një batalioni të armatës shqiptare, në dimrin e madh, para se të kapitullon nazistët, deri sa po kalonte aty pari. Mustafa, si një trembëdhjetë vjeçar në një mënyrë jo të zakonshme ishte lidhur me ta, pasi që në një gjuajtje me armë, te kroi i përroit të Kokajve, nuk e kishte gabuar shenjën. Musafit i miklonin këmbët duke pritur komandant Haxhiun, për të marrë lejen e tij, që ta provonte edhe ai. Me të parën ndau rrasën e gurit në thërrmija, dhe pasi që luftëtarët e trimëruan për një sukses në shenjëtari aty për aty, kërkoi që t'i bashkohet, nëse mundë ta lejonin ata dhe familja e tij, për të vazhduar shkollimin dhe stërvitjet në përfitimin e shkathtësive ushtarake. Atë ditë Mustafa mori pëlqimin, por më parë duhej ta kryente shkollimin si kusht i parë për ta ndihmuar vendin e lënë në duart e të huajve. Duke u ndarë prej tyre mori edhe përshëndetjet për mësuesit shqiptar të cilët ishin tërhequr në kryeqytet.Me të arritur në kryeqytetin e vendit, studioi tre vjet e gjysmë në gjimnaz. Në stërvitjet për shenjëtari nderohet me medalje të artë si përfaqësues i vendit në garat ballkanike. Ai, me të mbaruar shkollimin, me një dekret emërohet mësues i parë në vendlindjen e tij në Rem. Në qershorin e parë të fillimit të gjysmës së dytë të shekullit të kaluar, dy oficerë të lartë të UDB-së e ndjekin hap pas hapi. Ardhjen e UDB-së në fshat e parandiente mësuesi si kob i rikthyer nga ajo ditë që kishte përcjellë për në burg, babanë, axhën dhe vëllain. Kah gjysma e atij muaji i trokasin në derën e banesës së tij në Remnik. Në fillim të qershorit të atij moti(1951), dy oficerë të lartë të UDB-së e ndjekin hap pas hapi. Ardhjen e UDB-së në fshat e parandiente mësuesi si kob i rikthyer nga ajo ditë që kishte përcjellë për në burg, babanë, axhën dhe bijtë e vëllait. Kah gjysma e atij muaji i trokasin në derën e banesës së tij në Remnik. Para se të kthehej mësuesi nga një mbledhje e fshatit, ku kërkohej që ta dorëzonin njeriun e fundit të ilegales, Hasan Ala. Sipas dëshmive të arkivuar dhe të botuara atë natë me dhunë janë Lila dhe Voja, futen të paftuar në banesën e tij, kinse për ta kaluar natën, por qëllimi i tyre, ishte që ta dëbojnë atë për tej bjeshkëve.Voja, i tha: Ikë, ose ulu nën këmbët tona, deri sa mësuesi kërkoi me ngulmë ta lëshonin banesën e tij, por ata as që lëvizën. Këtë nuk mund ta përpijë, tha vetë me veti. Dhe, kërkoi ta lejonin të shkoi për të fjetur te shërbëtori i shkollës. Atje ai e kishte lënë një revole, Beret për ta ruajtur kokën. Këtë s'mund ta duroj,- iu tha ai, ndonëse që te dy iu sulën, duke e përgjakur fytyrën e tij, nëntëmbëdhjetëvjeçare. Ndërkaq, ai, nuk jepet fare para tyre, ngrihet me forcën e fundit në këmbë, dhe mezi shkon te portieri i shkollës të bëjë një sy gjumë, por, mjerisht atë natë nuk fjeti fare. Para se të shkoi te kinse flejë, në oborrin e shtëpisë i pa fëmijët e axhës së tij që kishin dalë për ta pritur. Por, atë ditë nuk patën kohë për t'u përshëndetur sepse u kthyen për ta përcjell ardhjen e UDB-së. Mësuesi ishte përshëndetur me një mik, i cili vdiq gjashtë javë më vonë nga torturat e UDB-së, por, nuk i tradhtoi shokët dhe Mustafën deri në vdekje. Ai i kishte në burg babën, axhën dhe i vëllai i madh. I morën në besë për t'i amnistuar më vonë, por dhelpra a ka besë? I dënuan përjetë, vetëm vëllai i madh kishte shpresa të dalë nga burgu. Iu kujtuan babai, xhaxhai dhe vëllezërit në burgun e Nishit. Xhaxhai tjetër, i vrarë në frontin lindor, e shumë e shumë të tjerë, ...... shumë tragjedi tjera. Andaj vendosi t'i kthehet malit, tjetër udhë nuk pati. Merr revolen beret, që e kishte amanet nga babai, dhe ju kthehet "mysafirëve" në odën e tij për ta dërguar amanetin e etërve në vend. Me të hyrë në derë, i gjen duke luajtur shah, por në vend se t'i luante figurat e shahut për t'i nxënë në mat, nxjerr revolen dhe zbrazi në ta. Duke dalë jashtë me nxitim, e pa gruan e axhës Metë në oborrin e shtëpisë së tij. Mezi i dolën fjalët nga gVoja e i tha: Thuaj, se i vrau mësuesi Mustafë se e zuri gjaku që po i vlonte pas gjithë asaj që na bënë. Nuk pata qare, ... nuk e bëra për nam as nishan. Me të dal nga katundi, ecte serbes nga ana e malit, nxitonte për ta zënë hapin kah Mulliri i Hanit të Axhës. Aty, e la një fasule që ia kishte dhënë nusja e tij, Raba, për të mos e nxënë gjaku. Theu rrugën dhe kaloi kah shkolla e Ukë Metave, për të zbritur pastaj në lumin Llapush dhe për të vazhduar rrugës që e qet te Muhaxhirët e Kokajve. Kaloi shtëpi më shtëpi, mal më mal e gur më gur, deri në jatakun më të sigurt. Më vonë ra në lidhje me Hasan Alinë të cilët vendosën të largohen nga atje, për shkak se ishte shtuar zullumi mbi jatakët e tyre. Kah fillimi i vjeshtës shkuan në anën tjetër të Arbërisë së lirë. Ata nuk arritën ta kapërcejnë malin për të dalë për tej gardhit, bënte mjegull dhe binte shi vazhdimisht. Ishte një mot i ligë që mbahet mend më gjatë se herëve tjera. Atij iu kujtuan të gjitha tragjeditë e popullit të vet që kishte shkaktuar pushtuesi mbi ta për ta zhdukur dhe përzënë. Mustafë në këtë moment të vështirë ndiente një krenari dhe kishte shpresë se popullin e tij nuk do të mund ta zhduk as tash ky pushtues, ashtu siç nuk mundi ta zhduk asnjë pushtues deri më tash. Ai kujtonte disa popuj tjerë që kishin jetuar në antikitet si: trakët, avarët etj. e sot nuk janë më. Edhe dyndjet me origjinë mongole sa janë munduar të na mbajnë nën sundimin e tyre, të asimilojnë e të zhdukin gjithë çka gjetën mbi tokë dhe nëntokën e pasur. Por papërkulshmëria dhe lufta e vazhdueshme, edhe pse na kanë zvogëluar në masë, nuk kanë arritur asnjëherë të na zhdukin. Një ditë vjeshte, deri sa po priste lidhjen në Kokaj, kishte vendosur të rrezikonte: do të qëndronte në kullën e vetë. Mustafë po i qëndronte në besë nënës, se nuk do t'i bie në duar UDB-së për të pësuar si ishe keq e më keq, ashtu siç i ndodhi babait të tij, edhe pas amnistisë së premtuar. Mustafë e nuhati i pari tradhtinë dhe nuk e lëshonte nga tyta e armës Ismajl Zenuni që kishte marrë përsipër për t'i përcjell matanë gardhit. Iu kujtua edhe vrasja e dhjetë vjet më parë buzë kufijve të gardhit të thurur me zapti edhe aty, ku kurrë nuk e patën vendin. Edhe Feza e kishte pas lënë me fjalë të varrosët në mezhde të kufirit për të cilin kishte luftuar hon e donë para se ta lëshonin në mënyrë kolektive tokën te Molla e Kuqe, për t'i shpëtuar shfarosjes. Sipas planit të marrë nga UDB-ja e dinte se Hasan Alia do të goditët në gjoks, Mustafë në Kokë, ndërsa Agush Metaj të pritët me breshëri, deri sa do ta kalonte lumin me gruan e tij në shpinë. Mustafë e mbante përkrahu gruan Rabën. Ai mbante edhe armë të gjatë edhe një revole Beret që e kishte amanet nga vëllai i tij Jeta. Beretën e mbante në brez. Pas kësaj, duke kaluar me hapa të shpejtuar nëpër një rrafshinë, për herë të parë, pas gjithë asaj lufte, po i tradhtonte mendja. Në këtë heshtje shkrepen dy armë, sixhim. Menjëherë pas kësaj u ndezën kandilat e turpit për ta ndritur terrenin, deri sa Mustafë me Agushin ai pren dritat me rafalët e tyre, me qëllim që ta mbulonin terrenin me terrin e asaj nate të pabesë, që ishte improvizuar si në skenë të teatrit, te vendtakimi në Bistrica e Prizrenit. Dritat e kthyera në drejtim të tyre, së bashku me sirenën e trupave pushtuese fare pranë tyre, po e ndriçonin ujin e Drinit të përgjakur prej tre burrave dhe dy grave. Ndërsa një ushtar i ri, po i përgjigjej zërit të gruas së Agushit, Qiprijes, për t'i dhënë një pikë ujë me grusht. Këtë e ndaloi Komandanti Kristë, duke ia sharë nënën shqiptare... "Do t'iu vrasim të gjithëve". Lama e miellit të kazasë po i priste në agun e parë që kur ranë. As në emër të katundit nuk ua dhanë kufomat, as të mësuesit të vrarë bashkë më bashkëshorten e tij, dhe as të tre kaçakëve të tjerë. Familja e ngushtë e mësuesit kishte mbetur në gra e fëmijë. Nëna mallkonte edhe në ditën e tretë që ishin ekspozuar te pazari i Lamës.. Asnjë gjëmë, asnjë pikë lot nuk i kishte dal asaj burrëreshe, as para masës së dalë te Lama e millit. Nëna e Mustafës, Habibja e kishte rritë për krenarinë e sotme. Rabën e mori mësuesi nuse edhe sa ishe në male, pa dasmë, por, dasmë të madhe të kam bërë sot, ia numëroi një nga një te koka mësuesit, nëna e tij. Pas vrasjes, trupi i tij u ekzpozua në Gjilan, si formë represive dhe mënyrë për të frikësuar banorët e kësaj ane të Kosovës. Duke u bazuar në këtë aktivitet të Mustafë Kokës, regjisori i njohur jugosllav, Veljko Bulajiq, sipas skenarit "Poslednje Albanske Bande na Kosometu" (Bandat e Fundit të Shqiptarëve në Kosovë), gjiroi filmin e njohur Kapetan Lleshi. Mësuesi që paraqitet në këtë film është Mustafa, kurse vendi është fshati Kokaj. Natyrisht, filmi paraqet ngjarjen e rregulluar sipas shijes së pushtetit okupues serb.

Propozim: Shkolla e re që po ndërtohet në lagjën e Zabelit të Sahit Agës të marrë emrin e mësuesit, atdhetarit Mustafë Kaka   Kërkesat janë nisur para dhjetë viteve për ndriçimin e figurës së Mustafë Mësuesit dhe gjeten e eshtrave të varrosura nga ekzekutorët e tij dhe të grupit të fundit të çlirimtarëve pas Luftës së dytë botërore në krye me kaçakun Hasan Alia. Rreth kësaj nisme kanë filluar punën një ekipi për ndriçimin e vend-varrimit te Mustafes te ish-kazerma e APJ-" Kampi Montej" KFOR-it, tash e TMK-se nen mbykqyrjen e TMK-se". Kjo nismë ka ardhur nga deklartat e një qytetari se, trupat e pesë vetave që ishin ekspozuar pas vrasjes së tyre ishin varrosur fshehehur nga qytetarët në mes të muajt tetor 1951. Ata fillimishtë janë takuar me eprorët përgjegjës të objektit të TMK-së Zana e gjashtë. Shpalljen e mësuesit martirë i kombit dhe qytetar nderi dhe kërkesa që t'i vihet emri i tij, shkollës së re në mes Lagjës së Zabelit dhe Arbërisë, që po ndërtohet për nxëmësit e këtyre lagjeve të Gjilanit , ngritja e një pusti në Sheshin Arbria, rruga e cila ka edhe emrin e tij, si dhe botimin e një monografie për jetën dhe veprën e mësuesit, Mustafë Koka pasiqë pritet që së shpejti të gjenden eshtrat dhe varrit i tij se ku është bërë varrimi. Kërkohet që KK-ja e Gjilanit, Kryetari i Komunës, Drejtorati për arsim dhe KRS i Gjilanit, MASHT-i që pasi të ndërtohet shkolla edhe të emërtohet me emrin e mësuesit, dëshmorit të kombit, pishtarit të parë të shkolave shqipe në Anamoravë që në oborrin e kësaj shkolle t'i bëhet bust i tij, ndërsa nisma për kthimin e shtëpisë së tij që së fundi ka jetuar vëllau i tij i madh Ajeti, edhe pse e shpronësiar të kompenzohet që të rrikthehet emri i tij në fshatin Kokaj të Gjilanit dhe të bëhet biblotekë apo mësonjëtore për qytetarët, ashtu siç shërbeu edhe për të gjallë të tij - që të jetë sëpaku e mbrojtur me ligji. Pra, shkolla e re që është në ndërtim të marrë emrin e mësuesit martir Mustafë Koka, këtë nisëm e kanë marrë fillimisht banorët e lagjes Arbëria, gjegjesisht ata të rrugës Mustafë Koka të cilëve u janë bashkuar edhe qytetarët që kanë prejardhjen nga Kokajt dhe vendlindja e Mustafë mësuesit siç njohet me këtë emër, edhe ata e kanë mbështetur nismën e grupit nismëtar, duke e përkrahur edhe nxënësit dhe shkollarët, sidomos mësuesit e tyre që tërësisht është i banuar me të ardhur nga Malësia e Karadakut dhe të Anamoravës. Një grup qytetarësh që ka përfshirë edhe përmasa qytetarësh i kanë mbështetur për ti dërguar kërkesën Komunës së Gjilanit, Drejtoratit arsimi dhe KRS të Gjilanit, si dhe MASHT-it .

Më shumë se një vit pas formimit të Lidhjes së Prizrenit, konsulli britanik kishte udhëtuar nga Shkodra për në Prizren. Ngjarjet e vitit 1879 në Kosovë po e dridhnin jo vetëm Perandorinë Otomane por edhe shtetet e sapo krijuara ballkanike e cila gjë ndikonte që Fuqitë e Mëdha të interesoheshin për lëvizet politike dhe ushtarake të shqiptarëve. Kjo ishte arsyeja që S. John kishte ardhur më 19 shtator 1879 në Prizren në cilësinë e konsullit britanik. Nga kjo ditë e deri më 21 tetor konsulli kishte dërguar letra dhe raporte markezit Salisbury, eprorit të tij në Foreign Office, në lidhje me situatën në Kosovë. Letrat e S. John-it, të arkivuara në PRO (Public Record Office), shpalosin disa detaje dhe situata interesante të cilat njëkohësisht bëjnë me dije për pozitën që kishin marrë Fuqitë e Mëdha karshi situatës delikate në Ballkan. Me të arritur, konsulli britanik ishte takuar me kolegun e tij austro-hungarez, konsullin Jelinek. Raportet dhe letrat e konsullit britanik bëjnë me dije për anarkinë politike dhe ekonomike që e kishte kapluar Kosovën dhe Prizrenin e atyre ditëve, siç e kishte cilësuar Jelinek. Konsulli austro-hungarez kishte folur edhe për pasigurinë në rrugët e Prizrenit. Që të dy konsujt duket se ishin të pajtimit se kjo pjesë e Perandorisë neglizhohej edhe për shkak të luftës që bënte Turqia kundër Rusisë. Por, arsyeja që konsulli britanik kishte ardhur në Prizren ishte aktiviteti që kishte bërë dhe që duhej të bënte Lidhja e Shqiptare. Takimi tjetër i rëndësishëm i konsullit britanik ishte edhe me Osman Beun i cili tash paraqitej në rolin e pashait të qytetit dhe i cili më parë kishte komanduar garnizonin e Podgoricës para rënies në duart e malazezëve. Osman beu kishte njoftuar konsullin britanik për Komitetin e Lidhjes së Prizrenit i cili përbëhej nga 36 anëtarë dhe të cilët i krijonin kokëçarje të mëdha pushtetit osman pasi që kishin themeluar regjimin paralel dhe kontrollonin disa pika të rëndësishme të jetës në Kosovë. Kjo nuk u pëlqente as turqve dhe as Fuqive të Mëdha, përfshirë Britaninë e Madhe. Komiteti shqiptar, sipas dokumenteve, kishte marrë në duar të veta edhe një pjesë të administratës dhe madje ushtronte edhe një pjesë të pushtetit gjyqësor pasi që atë verë, ky komitet, kishte dënuar me vdekje (varje) "dy kriminel. të çmendur". Konsulli britanik S. John me 24 shtator kishte pasur mundësi të njoftohej më për së afërmi me qëndrimet shqiptare kur atë e kishte vizituar një delegacion i përbërë nga pesë anëtarë i Lidhjes (Komitetit) Shqiptare. Ky komitet, para konsullit, kishte shpallë qëndrimin miqësor që kishin marrë shqiptarët ndaj Britanisë së Madhe. Të njëjtin qëndrim ua kishte konfirmuar edhe konsulli për shtetin e vet që e përfaqësonte në Kosovë. "Kam ardhur si mik i juaj. Të vetmen kërkesë që ka qeveria ime është që ju të mos e keqtrajtoni popullatën e krishterë" u kishte thënë konsulli britanik. Nga ana e tyre, delegacioni pesë anëtarësh i Komitetit të Lidhjes Shqiptare kishte kërkuar nga konsulli që të sqaronte tri çështje: Cili ishte mendimi i shteteve tjera për vrasjen e Mehmed Ali Pashës; Si u bë që Anglia të okuponte Qipron Cila ishte arsyeja që konsulli rus kishte ardhur në Prishtinë Në raportime shihet që konsulli ishte përgjigjur shkurt në dy pyetjet e para, kurse në lidhje me të tretën, kishte thënë se nuk dinte asgjë për ardhjen e konsullit rus në Prishtinë. Delegacioni i Komitetit kishte informuar konsullin britanik edhe për gjestin e mirë të Osman beut i cili kishte liruar shumicën e shqiptarëve nga burgu. Kjo kishte qenë kërkesë e Komitetit, por edhe më tutje administrate turke mbante në burg disa shqiptarë të rëndësishëm dhe kjo gjë vazhdonte të krijonte pakënaqësi te anëtarët e këtij komiteti dhe te popullata. Situata në Prizren dhe në Kosovë, në vjeshtën e vitit 1879, sipas raporteve të konsullit, gjithnjë e më shumë bëhej më dramatike. Sipas letrës së tij dërguar në Foreign Office bëhet me dije se me 24 shtator në Prizren kishte ardhur edhe Jastrebovi, konsulli rus. Një gjë e tillë, natyrisht që i kishte shqetësuar shqiptarët. Nga kjo datë, sipas dokumenteve, vërehet që konsujt në Prizren kishin filluar të brengoseshin për sigurinë e tyre. Dukej që dikush kishte një plan për të i frikësuar këta diplomatë pasi që në adresat e tyre dërgoheshin porosi kërcënuese. Madje, konsulli britanik, më 1 tetor 1879, shkruan se kishte informata (nga informuesi i tij) se ishte hartuar një plan për vrasjen e të gjithë konsujve në Prizren. Natyrisht, konsujt frikoheshin nga shqiptarët, por një kërcënim i tillë nuk ishte realizuar asnjëherë. Në tërë këtë situatë, konsulli britanik shkruante: "Nga të gjithë konsujt tjerë, mua më kërcënohen më së paku". Një kërcënim i tillë duket se qe hequr kur S. John me 2 tetor kishte pritur në një takim zyrtar Ali Obrinë, anëtarë i Komitetit dhe njeri me influencë të madhe, siç e përshkruante konsulli. Ali Obria kishte shkuar me pesë truproje në takim me konsullin britanik. Edhe në këtë takim S. John kishte kërkuar që shqiptarët të tregojnë kujdes ndaj të krishterëve dhe kjo ishte edhe më tutje kërkesa e tij e vetme. Gjatë tërë korrespondencës së tij, konsulli nuk sqaron dallimin në mes të krishterëve shqiptarë dhe atyre jo shqiptarë. Megjithatë, Ali Obria e kishte siguruar konsullin që nuk ka patur ndonjë incident serioz dhe të gjitha incidentet tjera kishin ndodhur nga fanatikët e paktë mysliman dhe nga jo shqiptarët. Këta individë kishin përkrahjen dhe nxitjen e administratës turke. Ali Obria kishte potencuar që elementët nxitës të trazirave në Gjakovë dhe në Pejë, kishin përkrahjen e Kahriman Beut. S. John shkruan për mbledhjen e parë që kishte mbajtur Komiteti i Lidhjes Shqiptare ( të Prizrenit) pas themelimit që ishte bërë para më shumë se një viti. Është interesant të theksohet se kjo ishte një mbledhje tejet sekrete siç cilësohet edhe në korrespondencën diplomatike. Në fakt, të gjithë e dinin që ishte mbajtur një mbledhje, por, së paku në ditët e para, askush nuk dinte për diskutimet që ishin bërë dhe vendimet që ishin marrë. Mbledhja ishte mbajtur me datën 8 tetor dhe kishin kaluar disa ditë dhe as konsujt e as pushteti turk nuk kishin patur sukses të merrnin vesh për ndonjë detal. Konsulli britanik shkruan për thashethemet që qarkullonin dhe të cilat kishin krijuar një situatë nga e cila ishte vështirë të dallohej e vërteta nga gënjeshtra. Duket që Komiteti ishte i organizuar aq mirë sa që kishte pasur sukses të i mbante në terr informativ diplomatët por edhe pushtetin turk. Para largimit, konsulli britanik njofton për takimin që kishte patur me 12 tetor edhe me guvernatorin e ri të Prizrenit, Ahmet Hilmi Pashën. Pashai i sapo emëruar kishte shprehur brengosje në lidhje me vendosjen e sërishme të pushtetit turk në tokat shqiptare. Sidoqoftë, konsulli britanik S. John ishte larguar nga Prizreni për në Stamboll, dhe siç duket, pa e ditur aspak se çka ishte diskutuar dhe çfarë vendimi ishte marrë në mbledhjen që kishin mbajtur shqiptarët me datën 8 tetor në Prizren.

SHB "Rrjedha"- Gjilan 

Përmbledhjen poetike "Imazh Kohe" botoi SHB "Rrjedha"

Opusi krijues i poetit Nijazi Ramadani begatohet edhe me udhëtimin poetik 30 vjeçar
Opusi krijues i poetit Nijazi Ramadani begatohet edhe me një përmbledhje "Imazh Kohe" , botoi SHB Rrjedha që është vazhdmësi poetike, ku ninulat e heshtjes dhe vargjet e parreshtuara, siç nënvizon me titullin poeti, është se vetëm poezia e ka qëndruar besnik në kohë e hapësirë, duke i kapërdier momentet më të rënda të së kaluarës historike. Atij është ringjallur këmbëzbadhur e këmëzvarrr e murosur si Rozafa pas rrënimit të ngrehinës mitike të ëndrrave të së kaluarës. Dhe ajo pavdekësi erdhi si ngrehinë mitike për të quar ë vend besën, fjalën e dhënë, e jo vdekjen siç prisnin armiqtë e përjetshëm shkulësit e ëndrrave. Është realizuar ajo që kishte parashikuar në vëllimet e tij të mëparshme kur i thoshte në ato  vargje kushtuar vendlindjes, atdheut dhe  të papërcaktueshmëris unversale njerëzore, e cila këtu nuk na del si një peizazh i rëndomtë bukolik, idilik e pastoral, por si arkeptik i pastër burimor "rrënjësor" e "trungor" etnoetnik e etnopsikologjik kombëtar, jo rrallë me një ngjyrim të mirëfilltë meditativ-refleksiv", me të drejtë e thotë, njëri nga recernsionistët e librit në shënimin shoqërues "Dheshkrinjë arbëri". Edhe te vargjet që sjellë si "Imazh kohe": " Unë nuk jam si ti/  As ti nuk je si unë/Unë nuk jam si ti /  të humba jo  nga mos dija ", Dhe, me këtë e kemi thënë të gjithë se, nuk është vetvetja, por heroi i tij… Ajo rrënjë e fisit që qëndron me kullën e lashtë.
Poeti ndjen me tërë qenien e tij burri që lufton me burrëri, gardhin e ndërtuar me brezat e ndalimit, e vendos të ndjek rreshtin e të parëve të tij: të dalë "kaçak mali", por në vend të pushkës merr penën e në vend të rrathëve me fishekë, si mishi i mbështjellë trupin me vargje poezish dhe prita e parë i vjen, dy poezi të ciklit të parë të përmbledhjes së Ramadanit i kushtohen poezisë.
Në të parën ai e identifikon veten me poezinë, me një ndryshim se vetë është viktimë, kurse poezia "krim", kurse në të dytën shpreh mendimin se ashtu si pemëtari që kultivon pemën, blegtori bagëtinë, poeti bënë vargje dhe në këtë mënyrë bën jetë njeriu, për të përfunduar se të merresh me art bën jetë kopshtari, pra jetë të begatshme dhe të pasur.
Në pikëpamje  tematike meditative e funksionale ajo shtrohet në shumë poezi dhe është si funksion i ngarkesës të unit dhe realitetit të jashtëm ose të brendshëm.relacionet sociopsikologjike, të mbështetura te tradita nuk bëhen të gjitha sipas një skeme të njëjtë apo formulimit ideor, por sipas një mbrese që lëviz në gërshetë duke iu përshtatur problemeve ideore të përjetuara në veçanti dhe varësisht nga mentaliteti i psikologjisë, subjekteve të poetit të vëna në bashkëpunim të drejtpërdrejtë.  Edhe diagnoza edhe terapia shprehen bashkë, në këtë rast poeti është një figurë me emër që e bën për vete lexuesin me emocionet e fuqishme. Pra ka një vijimësi të pandërprerë poetike plot plagë e emocione, është mbrojtës i vlerave njerëzore, i fjalës dhe sinqeritetit edhe kur bëhet fjalë për atdhedashuri, ose dashuri, të mitizuara rrozafa e rringjallur, në epitetin e të cilave fshihet femra shqiptare dhe hiret e saj ose Zari i zi, që është epitet i Atdheut me rrudha kohe ose pa to… Këto janë thuktë si motive të ngjeshura në përmbledhjen më të re " Imazh kohe" të Ramadanit që njëherit janë oguri më i mirë që autori u jep lexuesve të tij të pasionuar.Vepra poetike "Imazh kohe", e autorit Nijazi Ramadani sjell nje poezi empirike, portretizim poetik dhe artistik i njëkohe dhe periudhe te mugët, i nje ecje tëveshtirëdhe sfilitwse, por vertikale, me dilema tëngritura pezull.Poezi we lexohet me njëfrymw, pra wshtë model poetik, stil i arrirëartistik, edhe realist e racional, edheme një metaforik e logjikme sintaksëtëlehtw, shumwllojshmwri shprehjes e gjetjesh letrare artistike, e liruar dhe e herrur nga klishetëdhe konceptetet stereotipe dhe e lwruar mirw.Imazh kohe, prandaj, del, vepwr e arrirë letrare dhe artistike, qëi pasuron letrat shqipe, por edhe  vitrinwn e librit tëlexuesit serioz dhe atij tëzakonshem për një gam të gjer vështrimesh meditatife filozofike,  janë kwto vlerësimet letrare, krijues e publicist pwr librin "Imazh kohe",  të dhënë për librin e Nijazi Ramadanit. (Ahmet Bilalli)
*Infopress

www.everyoneweb.com/rrjedhashqiptare ,www.rrjedha.tk; www.rrjedha.20m.com

Info:rrjedhapress  sw:rrjedhashqiptare është e pavarur, mjet arkivorë, informativ dhe kulturorë. Dhe nuk i përket asnjë spektri politike, por nuk është as apolitike, as (jo)fetare apo ndonjë pro(ant)grupi tjetër etnik. As nuk financohet nga askush tjetër pos nga ekipi i pavarur Rrjedha. Faqja jonë sjellë materiale ekskluzive krijime dhe të huazuara apo të përkthyera nga mediumet më të ndryshme të botës, si dhe ka për qëllim krijimin e një transverzale për qasjen dhe integrimen e shqiptarëve dhe të tjerëve ne sferat e zhvillimeve shkencore historike-aktuale me dëshmitë, faktet dhe zhvillimet më të rëndësishme globale dhe mbarë shqiptare. (rrjedhapress)

DOKUMENTARE: DITËT E TAKIMIT FAMILJAR TË KOKAJVE(1) DHE (2)(Bota Sot, 14,15,16, 17. mars. 2009)

KTHIMI I PËRMALLSHËM

Vendbanimi Kokaj në mes të Gjilanit dhe Preshevës. Nga mbretëria SKS njihet edhe me emrin, Inatovc. Mirëpo, banorët e Kokajve dhe rrethina kurr nuk e kan njohur me këtë emër të imponuar .

Takimet familjare të kokajve është një festë e paharrueshme dhe tradicionale e banorëve të Kokajve, të Malësisë së Kardakut, që mbahet zakonisht verës. Banoër takohen përmallshëm në mes vete. I ka marrë malli për të afërmit, për vendlindjen, arat, fushat, kodrat, lumenjtë, varret e çka jo tjetër. Këto janë "Ditët e takimet familjare" në Kokaj Takimete fundit që nisën diasporë është mbajtur në verën e vjetme(6 qershor 2008, nënv.jonë nga mërgimtarët e kokajve në Bruk Argau të Zvicrrës.Toka e tyre shtrihen nga "Kisha e Epërme" në veri, e deri në jug në " Artare ", ndërsa në lindje nga lumi Sllubica e në perendim deri te lumi Llapushnicë. Pikniqet malore të këtij vendi po tregohen më tërheqëse në verën e sivjetme dhe, sikur është shtuar edhe interesimi i të gjathëve të kthehen për të pushuar apo jetuar për pak çaste sëpaku në vendlindjen e tyre. E adhurojnë vendlindjen e të parëve të kësaj anë të Malësisë së Karadakut. Aty, ku deri dje nuk funksionoi as telefoni mobile. Kokajt kanë ujë të pijshëm dhe është shtruar një pjesë e mirë e rrugës me vetëkontributin e qytetarëve të Kokajve.

Kokaj, dje dhe sot ...
Pos arritjes së sinjalit të telefonisë celulare, uji është me rënie të lirë dhe instaluar në shumicën e shtëpive që janë për banim apo mund të rinovohen me pak investime, si dhe pjesa më e madh e rrugës që të shpie atje është e pritur për tu shtruar me asfalt, madje është rritur edhe çmimi i tokës dhe i shtëpive, ndërsa janë shtuar ata që duan të kenë të bërë një vend strehëve të atyre çative në atë fshatin malor-kodrinor.
Fshati Kokaj shtrihet në juglindje të Gjilanit në gjersinë gjeografike gjatësisë gjeografike lindore dhe lartësi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epërme. Si vendbanim është krijuar para dy shekujve kur banorët e parë erdhen nga vendbanimi i Sanxhakut të Toplicës, vendbanimi Klaiq. Fshati Kokaj përbëhet prej tri lagjeve të ndara njëra nga tjetra, e ato janë: Mëhalla e Poshtme, Mëhalla e Epërme dhe në mes tyre shtrihet Gurina, ku edhe është shkolla e fshatit e ndërtuar në vitn 1967, me iniciativën e plakut Nezir Haliti. Banorët gjegjësisht të rinjtë e fshatit Kokaj përveç disa të rinjve që ishin shkolluar në mejtepet e Preshevës më vonë në xhminë e përbashkët të ndërtuar në vitin 1930 pran lumit Sllubica, të tjerët nuk patën fat të shkollohen deri pas Luftë së dytë Botrore kur në fshatin Locë u hap shkolla fillore. Deri në vitin 1967 vijuan shkollën fillore të ulët shumë gjenerata, të cilat vazhdonin shkollimin në Pogragjë.
Në vitin 1967 plaku Nezir Haliti (Mixha Nezë ndërtoi shkollën me vetëkontribut dhe në pronën e vet në mes të fshatit në afërsi të lagjes Gurinë. Mësues të parë ishin pikërisht të rinjtë e këtij fshati të cilit ishin shkolluar si Rrustem Rrustemi e Halil Halili. Numri i nxënësve në të katër klasat ishte nga 45 e deri në 55 nxënës. Sot kësaj shkolle i kanoset rreziku i shuarjes për arsye të mungesës së nxënësve. Në këtë vit shkollorë i ndjekin mësimet vetëm katër nxënës me të cilët punon mësuesi veteran Shefki Xheladini.
E kaluara e katundit Kokaj rrjedh nga Klaiqi prej nga ishin ardhur banorët e fshati Kokaj, kufizohej me lagjet dhe vendbanimet e dikurshme shqiptare si: Gërgurovci, Bajra, Poroshtica, Llapashtica etj. Nga ky vendbanim e kan prejardhjen banorët e fshatit Kokaj në Karadak, mandej banorët e lagjes Klaiq të qytetit të Gjilanit, ( të cilit ende i kan pronat e tyre në Klaiq të nacionalizuara pas Luftës së Dytë Botrore) muhaxhirët e fshatit Kokaj gjegjësisht një lagje e fshatit Ranatoc i cili ndodhet në Malet e Karadakut komuna e Preshevës. Vendbanimi Kokaj në mes të Gjilanit dhe Preshevës, venbanim ky që pas vendosjes së pushtimit të Mbretëris SKS njihet edhe me emrin, Inatovc. Mirëpo, banorët e Kokajve dhe rrethina kurr nuk e kan njohur me këtë emër, sepse është emër i imponuar me pushtimin e këtyre trojeve nga ushtria serbe në vitin 1912.

HISTORIA E PëRGJAKUR (Pjesa 2)
Më 1999, erdhën në Koosvë mijëra paramilitar serbë, të cilët masakruan banorë në të gjitha fshatrat e Kosovës, por edhe në fshatin Kokaj e fshatrat tjera të kësaj ane të Kardakut.
Të parët e këtij vendbanimi sëpari u vendosen në fshatin Pogragjë, ku edhe sot ruhet emri i sokakut me këtë emër, " sokaku i Kokajve", ku edhe kan jetur 3 vite. Pastaj tokën e blejtën nga Isa Beu i Shkupit, ndërsa kontraten e kan bërë në Vranjë. Në kontratë shkruante se është paguar toka e tyre shtrihen nga "Kisha e Epërme" në veri, e deri në jug në " Artare ", ndërsa në lindje nga lumi Sllubica e në perendim deri te lumi Llapushnicë. Klaiqi është fshat në komunën e Lebanës të Jabllanicës (sot Serbia jugore), dikur i banuar me shqiptarë të cilët u dëbuan me dhunë nga pushtuesit serb. Kjo kohë është e njohur si dëbim me dhunë nga vatrat stërgjyshore. Shumë fshatra u boshatiën dhe ikën më të keqës nga barbaria serbe. Shqiptarët u përzunë me dhunë dhe ata i lanë tokat, arat, pyjet, fushat, por i lanë edhe hambarët me grurë, koshta me misrër, stallat me kafshë e çka jo tjetër. Ishte një shpërngulje masive dhe tepër e dhimbshme. Për kët dëbim masi, disa autor shqiptarë kanë shkruar edhe libra (dhe studime shkencore historike). Par, trojet që nuk harrohen lehtë.
Trojet që nuk harrohen
Trojet e të parëve tanë. Sabit Uka është njëri ndër autorët shqiptarë që ka shkruar më së shumti për shpërnguljen e shqiptarëve prej atyre trojeve të kësaj kohe. Ai ka botuar tre libra me shënime të kësaj kohe të rëndë të shqiptarëve. Andaj, 50 vjetë më vonë në vitin 1878, nga banorët e mbetur në Klaiq të Lebanës fshatit Kokaj iu bashkohen edhe familja e Ali Bylykbashi-Koka dhe Demir Klaiqit-Koka, të cilat vendosën në vendbanimin te Muhaxhiret e sotshën të Kokajve, sikur edhe tri familje tjera që janë vendosur në mes të Kaçanikut dhe Ferizajit dhe mbajnë mbiemrin Koka, dhe shumë familje tjera në Gjilan, Prishtinë, Shkup, Kumanovë, e tjera. Sipas regjistrimit të parë që është bërë në vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorë, në vitin 1953 ka pasur 289 banorë, në vitin 1961, 342, në vitin 1971, 386 ndërsa në vitin 1981, 376 banorë. Nga viti 1981 e këndej ka pasur vazhdimisht zvogëlim të popullsisë si pasojë e emigrimit të banorëve në drejtim të qendrës komunale të Gjilanit. Po rënie të numrit të popullsisë ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpërngulën shumica e popullsisë si pasoj e pasigurisë e këtij lokaliteti i cil gjendet afër kufirit. Nga kjo kohë gjer më tashti kanë ndrruar koë tjetër. Ishte një kohë e nënshtrimit nga barbaria serbe. Erdhen kohë tjera, Tjera, për faktin se, ajo"gjendje" nën okupim të regjimit serb nuk durohej, popullata e ndjeu këtë rëndim të keq. Të rinjtë filluan të largoheshin nga trojet e tyre dhe zënin vend në shtetet perëndimit. Kjo të përkujton një gjendje të skajshme të pasigurisë. Dhe, në vitin 1999 ngjau lufta në Kosovë, Lufta barbare serbe, e cila mori qindra e mijëra jetë njerëzish të pafajshëm. Erdhen vullnetarët nga Serbia, si nga Vranja, Leskovci e mese tjera, vetëm e vetëm të masakrijnë e ta dëbojnë popullatën shqipatre nga trojet e veta stërgjyshore.
Skenarët serbë
Ky skenarë është hartuar nga nacionalistët serbë po edhe nga Akademia serbe e Beogradit. Nga 27-28 (e deri më 5-6 prill ) e më vonë erdhen në Kosvë me mijëra paramilitarët serb, të cilët, pa kurfarë shkasi kanë masakruar disa banoirë të gjitha fshatrave të Kosovës. Kanë masakruar edhe në fshati Kokaj e fshatra të tjera të kësaj ane të Kardakut, si në Zhegër, LLashticë, Shurdhan, Selishtë, Lladovë e të tjera . Sot në këtë fshat jetojnë vetëm pesë familje me rreth 30 banorë. Kokaj është fshat tipik agrarë. Nga sipërfaqja e përgjithshme 402 .52 ha, 121.21 sipërfaqe me ara, pemishte me 89 ari, me livadhe 5.00 ha, kullosa 20.00 ha, ndërsa pyje 234.00 ha. Sipërfaqet me toka jo produktive janë 23.00 ha. Shumë shtëpi ishin të shkatërruar dhe disa prej tyre dukeshin si të lëna shkret e të braktisura fare, por te Kokajt, thonë se, "janë të shumtë ata që po kthehen për t'i rinovuar apo ndrequr për banim të përkohshëm, ndonëse fare pak janë ndihmuar apo përkrahur pos katër sosh, për ti sanuar dëmet e luftës dhe të tërmetit të 24 prillit 2002, iu premtoi prioritet e Qeverisë shtrurja me zhavor e rruges 5 km, Llovcë-Kokaj për zonën kufitare(por, ende nuk ështe realzuar), sikur edhe ish i pari i komunës së Gjilani, por edhe KFOR-i amerikan për çështje civile. Tani shihet një fshat i vogël, ku nuk kanë mbetur më shumë se trembëdhjetë shtëpi, siç tregojnë shënimet të diktuara nga përfaqësuesi Kokajve, sepse librat amëz i kishin grabitura ata që, u shporrën me 9 qershor 1999. Dikur, në fund të viteve '70, katundi Kokaj konsiderohej fshati më i banuar zonën kufitare me Serbinë dhe Maqedoninë në komunën e Gjilanit, me rreth 500-600 kokë banori dhe numëronte jo më pak se 100 shtëpi.

Kokaj- katund mërgimtarësh

Katundi gjendet jo më larg se 20 kilometra në juglindje të Gjilanit, në një lartësi prej 850 metrash mbi nivelin e detit. E, fshati malor i Kokave figuron prej kohësh në atraksionet turistike të alpeve të Malësisë së Karadaket, edhe pse i harruar për një kohë të gjatë. Deshëm të dimë më tepër dhe u gjendem në këtë lokalitet, Kokaj. E vizituam këtë lokalitet të Karadakut jetik të Idriz Seferit, kreshnikut të kësaj ane. Por, nuk mungojnë njerëzit që shkojnë për ta kërkuar atë stinë ikanake, atj...

Ditët e takimit familjar të Kokajve (1, 2,3,4)

Katundi gjendet jo më larg se 20 kilometra në juglindje të Gjilanit, në një lartësi prej 850 metrash mbi nivelin e detit. E, fshati malor i Kokave figuron prej kohësh në atraksionet turistike të alpeve të Malësisë së Karadaket, edhe pse i harruar për një kohë të gjatë. Deshëm të dimë më tepër dhe u gjendem në këtë lokalitet, Kokaj. E vizituam këtë lokalitet të Karadakut jetik të Idriz Seferit, kreshnikut të kësaj ane. Por, nuk mungojnë njerëzit që shkojnë për ta kërkuar atë stinë ikanake, atje lart, lart mes majave të bjeshkës, qoftë edhe të vdekurit, që e kishin lanë amanet të pushojnë në Rup përjetësisht në jetën e amshuar. Një pjesë e vizitorëve, ata që zakonisht janë banorë të Kosovës së Pavarur, por edhe ata të viseve të tjera, nuk mungonin si nga Presheva, Kumanova, Shkupi e Prishtina, të cilët ndalen pakëz më poshtë, te kroi i Sodës apo ai tjetri i Haxhiut, përtej tij, në mes të katundit.

Toponime interesante

Përmenden nga toponimet më tē rëndësishme, siç janë: Harrnicat, Ara e Kishës, Ara e Magjethatës, Dushkaja,Gurina, Rrahi, Kacekaba, Gumnishta, Dardhishta, Roga e Vogël, Roga e Madhe, Firaja, Kacurreta, Roga e Rrushit, (Zll)atare, Gurët e Kuq, Rrezet, Gumnishta, Plepishta, Pehari, Qarret, Lekeni, Zabeli, Livadhi Veselit, Kroni i Ftonit,Kroni i Haxhi Mustafës, Ara e Havës, Pusi i Dafinit, Pusi i Kallakanxhës, Lugu i Gjan, Ara Rup, Roga e Musteqerrës, Shpella e Kaçakëve, Shpella e Arushës, Puhishta, Rameridi, etj. Atje shpesh ndalen duke biseduar me njëri-tjetrin në një lëndinë rrëzë legenit dhe roga e vogël, ku mendonin në një të ardhme të afërt të krijojnë një lloj kampi të vogël, pushimi për verë, kurse pjesa tjetër, vizitorët më të largët, preferojnë të shkojnë edhe më lart, në zemër të katundit, në objektin gjysmë të rrënuar të shkollës së mbetur katër klasash që frekuentohet nga mësuesi Shefa me disa nxënës, për të dalë pastaj në Rup, ku mundesh për të shijuar gjithçka deri në fund.... Me vështirësi dilet në dimër, sidomos nga ana e pjesës lindore, por edhe në të dalë prej Kalasë së Pogragjës, po më shumë bukuri e dukur në verë, ky katund i kthyer në banorë mërgimtarësh të kthyer për t'i kaluar pushimet vjetore në vendlindje, aty ku lindën. Kësaj here, nga mërgimi ishte ardhur Isë doktori prej Francës.

Në "Sheshin e valleve"

Ndërsa, në muajin korrik-gusht gjallërohet edhe me ndonjë festë damash, gazmendesh tradicionale që organizohen nëpër shtëpi apo siç i quajnë vendasit "Sheshi i Valleve" dhe pret dasmorët në vadën e ndarë për të marrë apo dhënë nuse të re malësore. Festat e motmotit, siç janë Shën Gjergji dhe Shën-Mitër, janë kremtuar si festa pagane dhe kanë mundur të mbijetojnë, edhe pse gjatë pushtimeve të huaj, duke e ruajtur edhe pronën private si të drejtë të patjetërsueshme me burime të ftohta të ujit. Njëri prej tyre, i quajtur "Kroi i katundit", përdoret edhe sot si ujë për kuzhinë dhe bërjen e çajit prej luleve më të pijshëm. Shtëpitë janë të ndërtuara me gurë si në gjithë zonën e Malësisë së Karadaket, në katet përdhese dhe shtëpi Kulla, ndërsa specialiteti me të preferuara është pikërisht lakrori i gatuar me dy petë dhe flija e bërë me mazë tëmbli dhe të fërguara me saç të nxehtë oxhaku. Ka nga ata që e preferojnë të kalojnë pushimet edhe dimrit, por vështirësitë që u sjell bora, shpesh i bëjnë të pakalueshme rrugët për në Kokaj, ndonëse të dhënë dhe janë më të pasionuarit pas gjahut dhe rrëshqitjes me ski në borë, që shpesh deri në Shën-Gjergj nuk shkrihet në majat e malit të Karadakut.

Kaçakët e Kokajve

Për historinë e katundit Kokë, thuhet se është një vendbanim jo i vjetër sa edhe interesant. Sipas tregimit të një më të moshuari, Haxhi Isë Koka, ky fshat (Kokaj) është themeluar e shtuar vazhdimisht prej të "ikurve të dalë maleve", kaçakëve të Kokave që përndiqeshin nga Serbia (nga vendi Kliq, Toplicë) më së shumti për arsyen se nuk donin të konvertonin fenë dhe ta njohin pushtimin dhe pastrimin etnik të tyre. Emri "Koka" vjen nga një e dhënë që thotë se: "kryengritësit që themeluan Kokë...

Kaçakët e Kokajve (Fejton dokumentare)

Bota sot:  http://www.botasot.info/home.php?category=50Ditët e takimit familjar të Kokajve (4)

Për historinë e katundit Kokë, thuhet se është një vendbanim jo i vjetër sa edhe interesant. Sipas tregimit të një më të moshuari, Haxhi Isë Koka, ky fshat (Kokaj) është themeluar e shtuar vazhdimisht prej të "ikurve të dalë maleve", kaçakëve të Kokave që përndiqeshin nga Serbia (nga vendi Kliq, Toplicë) më së shumti për arsyen se nuk donin të konvertonin fenë dhe ta njohin pushtimin dhe pastrimin etnik të tyre. Emri "Koka" vjen nga një e dhënë që thotë se: "kryengritësit që themeluan Kokën (lexo: Kokaj), ishin nga fisi Koka që ndihmoi shumë pas pushtimit otoman si dhe gjatë luftërave ushtrinë e Skënderbeut, ku sipas mr. Vroin Koka, ata pastaj u shpërndanë për Itali e gjetiu, por, kishin mbetur edhe prej tyre që kërkonin strehë rreth një stani në male, kur i pyesnin "kur e bënë Stanin në Kokë, paguan prej një kumarxhiu të shkuar në Shkup për 33 dukat ari".

Muhaxhirët në Kokaj

Bëhet fjalë për një vendbanim nga njerëzit e dëbuar prej Livadheve të Klaiqit në Toplicë me 1835, nga fisi Koka që gjendej gjithë andej etnisë, ndërsa dëshmia e akademik Matkovskit me origjinë shqiptare nga fisi i Koka, si dhe mr. Vroin. Koka të dhënat historike flasin për një vendbanim të Arbërisë në Fushë djegur, të shpërndarë nga Koha e Skënderbeut, ndërsa, këtu u hap shkolla e parë turqisht në shekullin e kaluar nga hoxha i Kokajve, nga mulla Smajli, pastaj në pjesën e parë, pos shkrimit cirilik, mësohet privatisht nga dijetarët edhe në alfabetin shqip. Kurse pas Luftës së Dytë Botërore, këtu hapet shkolla shqipe, ndërsa 1969 rifilloi mësimi fillor, kurse në vitet e '70-ta, katundi Kokë numëronte rreth 600 shtëpi, shumë sosh me profesioni blegtorë të parë dhe duket se kanë qenë puna e druvarit. Që nga viti 1835 deri në 1912-ën, në këtë malësi punonin ende sharrat e kokave, jo aq adekuate, por me teknikën më të mirë të saj kohe, me pemë, aq sa mbeti edhe shprehja e njohur. Ndërtimi i shtëpive, odave, hambarëve, të kthyera kah juglindja prej guri e me drunjtë bungu në gjithë katundin, tregon për një maket origjinale të stilit oriental dhe evropian që mund të haset edhe në gjithë vendbanimet e vjetra të tjera në Malësinë te Karadaket prej Gjilanit, e deri në Shkup, për karshi janë majat më të larta, si: Maja e zezë, ajo e Godenit dhe Sukës, si dhe Maja më e lartë e Sharrit që ende në këto ditë vere është e veshur me borë, ndërsa edhe gjatë gjithë verës rrallë ndodh të shkrihen pika me të lartë e saj. Midis burimeve të shumta krojeve, në këtë rrugë që përshkohet për gjithandej është i pasur edhe me uji termal i quajtur "Banja e Uglarit", që shërben si ujë kurativ për shërimin e reumës, sëmundjeve të lëkurës.

Pamje të pashlyeshme

Shtëpitë dhe konfiguracioni i vendbanimit më karakteristike edhe për turistët, plotësojnë bukurinë e kësaj zone malore kufitare, që frekuentohet nga të katër anët e lidhur me rrugë të asfaltuar deri në tre-katër kilometra, por të shtruar me zhavorr, ndonëse jo ende me një infrastrukturë rekreative dhe sportive pos asaj që ka falë nëna natyrë e virgjëreshë, pa ndotës, po me ambient ekologjik, por, edhe njerëzit janë shumë mikpritës dhe gatuajnë specialitete karakteristike tradicionale dhe evropiane, ndonëse ende nuk ia kanë idenë për ta bërë me një motel, restorant apo bujtinë, duke ia shtuar edhe vend kampingjet për turistë verorë që ia mësyjnë të kalojnë pushimet e vikendit apo ato verore në ambiente malore me trastë në krah me pak bukë e dhallë, për ta kaluar kohën e lirë. Jo, larg në Rup ishin varrosur edhe martirët e vrarë gjatë luftës së fundit (1999), ku pas varrosjes së disa njerëzve publikë, qoftë edhe të vdekurit; dëshmorë, martirë, shkrimtarë dhe, shumë njerëz publikë, aty në Rup te varrezat tyre mbesin në kujtesë ato pamje të pashlyeshme. Kokajt ngado ku janë, janë përcaktuar që e diela e fundit e korrikut të jetë Ditë e takimit familjar në vendbanimin Kokaj dhe mëton të jetë tradicionale.

Fund16.03.2009 |

Katund mërgimtarësh

Tefik Selimi

Katundi gjendet jo më larg se 20 kilometra në juglindje të Gjilanit, në një lartësi prej 850 metrash mbi nivelin e detit. E, fshati malor i Kokave figuron prej kohësh në atraksionet turistike të alpeve të Malësisë së Karadaket, edhe pse i harruar për një kohë të gjatë. Deshëm të dimë më tepër dhe u gjendem në këtë lokalitet, Kokaj. E vizituam këtë lokalitet të Karadakut jetik të Idriz Seferit, kreshnikut të kësaj ane. Por, nuk mungojnë njerëzit që shkojnë për ta kërkuar atë stinë ikanake, atj...

_________________________________________________________________________________________

********************************

Daut Dauti

 

Një dokument me rëmdësi (kopje nga origjinali)!

 

Një dokument me rëndësi origjinal dhe e publikuar për herë të parë të cilën e solli Daut Dauti , Jurnalist dhe ish Zëdhënës i Qeverisë së Kosovës!

Ky dokument është i vitit 1918 dhe qartë shihet regjistrimi  i popullatës së Komunës së Preshevës me rrethinë. Fshati kokaj është i shkruar me "Chochay"!

                   

                 Kliko mbi dokumente për ta zmadhuar!

 

  _________________________________________________________________________________________

Mr. Bedri Muhadri

Prizrenin e hasim në shumë burime historike, si në dokumentet me karakter politik, ekonomik, po ashtu edhe në kronika e udhëpërshkrime, vepra fetare dhe shkencore. Prizrenin e ndeshim me emra të ndryshëm. Sipas dokumenteve latine, Prisrien, Prisrenum, Presarin, Prisarano, Presreno, Pristren, Prisarini, etj. bizantinët e quanin: Petrizen, Prizorian, Prizdriara etj; në dokumente sllave: Prizren, Prezren, Prizrin, Prizdren, Prezdrin etj; në dokumente osmane ndërkaq e ndeshim me emrat Tarzerin, P...

Më shumë

24.03.2009 |

 

Meskiniteti i një "shkrimtari"

Lek Pervizi

Kjo informatë është marrë nga një përshkrim i shkurtër prej 112 faqesh i një anonimi botuar në Paris më1779, - Le Grand Castriotto d'Albanie, Histoire, Paris 1779 -. Autori ka dashur të mbetet anonim, por sipas kushtimit që i bën perandorit të Gjermanisë Jozefit II del se ai ishte një princ fatkeq i dëbuar nga vendi i tij dhe që rridhte nga Heroi, të cilit i tregonte trimëritë. Në këtë broshurë jepen të dhëna mjaft interesante qe nuk përmenden nga autorë të tjerë.

(...

Më shumë

20.03.2009 |

Kurioziteti për Shqipërinë

Prof. dr. Aleksandar Stipçeviq

Vёmendje tё posaçme i ka kushtuar besёs, pastaj gjakmarrjes qё ishte goxha e pёrhapur nё atё kohё, po ashtu edhe zakoneve qё kishin tё bёjnё me fejesёn dhe martesёn. Nё mёnyrё piktoreske shkruan mbi veshjen e pasur popullore, mbi edukimin familjar dhe jetёn familjare, etj. Kapitull tё veçantё i ka kushtuar letёrsisё popullore, gojore, dhe nё fund ka bё...

Më shumë

20.03.2009 |

Heroi i madh

Lek Pervizi

Kemi pra dëshminë e një njeriu që i ka qëndruar afër Skënderbeut gjatë gjithë jetës duke e shoqëruar kudo (deri në Romë) e duke i shërbyer si arkëtar, sekretar, përkthyes, fetar e luftëtar. Frangu ishte me origjinë fisnike, e pavarësisht se ishte fetar (frat) ai merrte pjesë në beteja si luftëtar. Asokohe edhe fetarët merrnin pjesë në beteja. Kemi shembuj klasikë. Një nga heronjtë e '"Chanson de Roland", shok lufte i kryetrimit Roland, ishte peshkopi «Olivier», që u vra në betejën k...

Më shumë

19.03.2009 |

Epoka e Skënderbeut

Prof. dr. Aleksandar Stipçeviq

Nё Vlorё ia ka dalё mbanё qё tё vizitonte qytetin dhe rrethinёn: Para se tё niseshim, e vizitova rrethinёn. Qyteti Jablon (Vlora) shtrihet nё kodёr, i ka nja shtatё xhami dhe minare, njё konak tё madh Vlorida, njё nga familjet mё tё vjetra dhe mё tё respektuara arbanase. Janё nja 400 shtёpi, tё shpёrndara dhe tё fshehura pas kaçubave, ullinjve dhe pem...

Më shumë

19.03.2009 |

Antikiteti arkeologjik

Prof. dr. Aleksandar Stipçeviq

Si njeri me arsim humanist e ka ditur se banorёt e Shqipёrisё kanё jetuar nё po tё njёjtat vende ku nё kohёt e lashta kishin jetuar fise tё ndryshme ilire, dhe ka menduar se do tё ishte me vend dhe me mend qё pasardhёsit e tyre t'i quante me emёr nga kohёt e lashta. Ai me simpati flet mbi trimёrinё e tyre, mbi taktikat e luftёs dhe mbi mёnyrёn se si i zmbrapsnin sulmet e ar...

Më shumë

18.03.2009 |

Pamfleti romanesk

Lek Pervizi

Justifikimi del se libri i tij nuk trajton historinë, por asht një vepër letrare ku gjen mundësi të fluturojë mendja (siç thotë populli). Sipas gjasës, nuk ka prekur libër që flet për Gjergj Kastriotin- Skënderbeun, e në qoftë se e ka lexuar ndonjë, patjetër se ajo vepër i përket ndonjë kronikani me kallamar shoqërues i sulltanit, ku sulltani paraqitet luan e Skënderbeu një mi.

Në më shumë se 500 vepra, historike, letrare (prozë e poezi), në vepra teatrale (drama, tragjed...

Më shumë

18.03.2009 |

Baltaxhinjtë e personaliteteve!

Lek Pervizi

Para do kohe u zhvillua një fushatë sa e çuditshme, aq absurde kundër figurës më madhore të historisë sonë, Gjergj Kastriotit - Skënderbeut. Përveç disa lloj historianësh me diploma, doktorata, e me tituj akademikë (ose pa to fare), që kërkojnë të gjejnë bishta e pretekste për ta denigruar figurën dhe veprën e Heroit më të Madh Kombëtar, janë përfshirë edhe disa shkrimtarë që me pretekstin e krijimtarisë së lirë letrare, shkruajnë romane apo tregime, dhe kërkojnë të hedhin një grusht baltë t...

 17.03.2009 |

Vendi i shqiponjave

Prof. dr. Aleksandar Stipçeviq

Shumё kroatё nga motive dhe arsye tё ndryshme e kanё vizituar Shqipёrinё, respektivisht ato vende ku kanё jetuar shqiptarёt dhe kanё shkruar mbi atё se çfarё kanё parё dhe pёrjetuar atje. Kanё udhёtuar si luftёtarё, udhёtarё, priftёrinj, murgj, tregtarё, spiunё dhe kureshtarё qё nga mesjeta e deri mё sot. Shumё kroatё...

Më shumë

17.03.2009 |

Hartimi i programit gjithëkombëtar

Prof. Hazir Shala

Në këtë kuadër na duhet bashkëpunim me shqiptarë të vërtetë, që mbi një bazë e bosht kombëtar, të krijojmë organizma gjithëkombëtarë, me ndihmën e bashkëpunimin e individëve, institucioneve, personaliteteve, partive, OJQ-ve, qeverive, kryesive e kuvendeve kombëtare shqiptare, të paraqitemi me një Kushtetutë e kryeqytet, të modelit modern, të demokracisë e të drejtësisë, mbi bazën e Programit Kombëtar Shqiptar të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare, që të krijohen edhe këta organizma gjithëkombëtarë...

Më shumë

16.03.2009 |

Kaçakët e Kokajve

Tefik Selimi

Për historinë e katundit Kokë, thuhet se është një vendbanim jo i vjetër sa edhe interesant. Sipas tregimit të një më të moshuari, Haxhi Isë Koka, ky fshat (Kokaj) është themeluar e shtuar vazhdimisht prej të "ikurve të dalë maleve", kaçakëve të Kokave që përndiqeshin nga Serbia (nga vendi Kliq, Toplicë) më së shumti për arsyen se nuk donin të konvertonin fenë dhe ta njohin pushtimin dhe pastrimin etnik të tyre. Emri "Koka" vjen nga një e dhënë që thotë se: "kryengritësit që themeluan Kokë...

Më shumë

16.03.2009 |

Gjakimi i shqiptarëve-bashkimi kombëtar

Prof. Hazir Shala

Se Kosova në Iliri ka qenë Dardani, se sot është Shqipëri, dhe do të jetë gjithnjë. Kosova kurrë s'ka qenë, dhe kurrë nuk do të jetë Serbi. Tani paraqesim një matematikë historike siç u tha edhe më lart se sa larg janë shtetet, ai ilir -2400 vjeçar dhe Principata Serbe e 1835-në, diçka më tepër se 150- vjeçare. Serbët kurrë s 'e patën Kosovën, sepse, shqiptarët, e luftuam gjithnjë, Serbinë. Fjalën e kemi se banalitetin e banditizmin e strukturave paramilitare serbe, mund ta parag...

 15.03.2009 |

Katund mërgimtarësh

Katundi gjendet jo më larg se 20 kilometra në juglindje të Gjilanit, në një lartësi prej 850 metrash mbi nivelin e detit. E, fshati malor i Kokave figuron prej kohësh në atraksionet turistike të alpeve të Malësisë së Karadaket, edhe pse i harruar për një kohë të gjatë. Deshëm të dimë më tepër dhe u gjendem në këtë lokalitet, Kokaj. E vizituam këtë lokalitet të Karadakut jetik të Idriz Seferit, kreshnikut të kësaj ane. Por, nuk mungojnë njerëzit që shkojnë për ta kërkuar atë stinë ikanake, atj...

Moderator:

Gallery     http://nona.net/features/map/placedetail.868727/Kokaj/  Kokajt katundi i zonës kufitare Gjilan-Preshevë donë të bëhet me identitetin e vetë të mohuar për rreth një shekulli (www.info-kokaj.tk ) Fshatit Kokaj që shrtihet në kilometrin e 20-të në juglindje të Komunës së Gjilanit që i përketë zonës kufitare donë të bëhet me identitetin e vetë të mohuar për rreth një shekulli. Fshatit ishte ndrruar emri i vetë i ruajtur me shekuj, Kokaj, pas vendosjes së pushtimit dhe krijimit të Jugosllavisë së Versajit me 1919. Vendbanimi Kokaj në mes të Gjilanit dhe Preshevës, venbanim ky që pas vendosjes së pushtimit të Mbretërisë SKS njihet edhe me emrin, Inatovc. Mirëpo, banorët e Kokajve dhe rrethina kurr nuk e kan njohur me këtë emër, sepse është emër i imponuar me pushtimin e këtyre trojeve nga ushtria serbe në vitin 1919. Një dokument me rëmdësi ( fotokopje nga origjinali).Ky dokument është i vitit 1918 dhe qartë shihet regjistrimi i popullatës së Komunës së Preshevës me rrethinë. Fshati kokaj është i shkruar me "Chochay". Për këtë fletë një dokument me rëndësi origjinal dhe e publikuar për herë të parë të cilën e solli Daut Dauti , Jurnalist dhe ish Zëdhënës i Qeverisë së Kosovës. Nga sipërfaqja e përgjithshme 402 .52 ha, 121.21 sipërfaqe me ara, pemishte me 89 ari, me livadhe 5.00 ha, kullosa 20.00 ha, ndërsa pyje 234.00 ha. Sipërfaqet me toka jo produktive janë 23.00 ha. Po ashtu edhe sipas vetë një dokumenti të hartografisë dëshmohet më emërtimin që kishte pasur gjer atëtherë fshati Kokaj, ku ( Lat (DMS) 42° 23' 26N Long (DMS) 21° 34' 46E Altitude (meters) 565 Time zone (est) UTC+1(+2DT) Approximate population for 7 km radius from this point: 19576.( Google links for Kokince Google links for Kokince, Serbia & Montenegro.). Kokaj është një fshat në Karadakun e Gjilanit. Shtrihet në juglindje të Gjilanit në gjersinë gjeografike veriore prej 42° 23' 26 dhe 21° 34' 46 të gjatësisë gjeografike lindore dhe lartësi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epërme. Si vendbanim është krijuar para dy shekujve, kur banorët e parë erdhen nga vendbanimi i Sanxhakut të Nishit, venbanimi Klaiq, komuna e Lebanës. Fshati Kokaj përbëhet prej tri lagjeve të ndara njëra nga tjetra, e ato janë: Mahalla e Poshtme, Mahalla e Epërme dhe në mes tyre shtrihet Gurina, shprehet ish banori i Kokajve, Nijazi Ramadani. Kokajt sipas regjistrimit të parë që është bërë në vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorë, në vitin 1953 ka pasur 289 banorë, në vitin 1961,342, në vitin 1971, 386 ndërsa në vitin 1981, 376 banorë. Nga viti 1981 e këndej ka pasur vazhdimisht zvogëlim të popullsisë si pasojë e emigrimit të banorëve në drejtim të qendrës komunale së Gjilanit . Ramje të numrit të popullsisë ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpërngulën shumica e popullsisë si pasoj e pasigurisë. Në vitin 1999 paramilitarët serb kanë masakruar disa banoirë të këtij fshati. Sot në këtë fshat jetojnë vetëm pesë familje me rreth 30 banorë.   Fshati Kokaj i Gjilanit, Fshat i zonës kufitare Në Kokaj të Gjilanit, një fshat ky i zonës kufitare, që gati më shumë vite i lënë pasdore. Deri me tashti shumë sosh janë shpërngulur për shkak të rrugës së pakalueshme për automjete, edhe ajo udhë që është ka pësuar dëmtime të cilat nga mundësitë e banorëve janë të parenovueshme, por tani kanë mbetur shpresat më të sigurt se jeta do të gjallërohet me kthimin e fshatarave tashmë do të jenë të sigurtë sepse në Kokaj në të ardhmen shumë shtëpi që janë shkatërruar, po rindërtohen. Rruga Pogragjë- Llovcë - Kokaj, e cila flitet se do të lidhë banorët e brezit kufitarë andej dhe këndej kufirit dhe vlerësohet të jetë arterie shumë e rëndësishme nga banorët e këtyre trevave që brenda hapësirës etnike shërben si një urë lidhëse për prespektiven e banorëve të mbetur dhe të atyre që duan të kthehen atje. Kur dihet se shumë familje si në Kokaj, por edhe në vendbanimet tjera Ranatovc, Maxhere, Ilicë, Gosponicë, Gare e deri në Rovovicë të Preshevës përshkohen nga kjo arterie rrugore që është i banuar me shqiptarë.Premtimet e Komunës së Gjilanit dhe të Ministrisë së Tranportit e PTK për asfaltimin e rrugëve që lidhin zonat kufiatare të Kosovës, i kanë inkurajuar edhe banorët e fshatit Kokaj që të medojnë për kthimin në vendlindje. Madje vetë ata janë shprehur të gatshëm që të bashkëfinancojnë një projekttë tillë. Musa Haliti deklaron në vazhden e takimeve me zyrtarët komunal: " Më 27 korrik 2008 me inciativen e Reshat Behlulit kemi shku në fshatin Kokaj këta persona: Reshat Behluli, Rexhep Hasani, Musa Haliti, Bejtulla Hasani, Emerlla Haliti, nga kurreshtja kanë ardhë edhe Jakupi i Isufit dhe Murati i Beqirit Mexhid Dalipi. Në praninë tonë i kanë bërë një analizë vizuele rrugës nga xhamija e Lloces e deri te kufiri në mes Presheves dhe Gjilanit, pikrisht deri te shtëpia e Azizit të Eminit. Këtë analizë vizuele gjegjësisht këtë vrojtim të rruges e kanë bër Fadil Osmani perfaqsues komunal dhe dy inxhinjer emrat e të cilve nuk i dijë ju kerkoj falje. Kjo gjatësi e rruges është 3.5 km e me gjërësi 5 m .Një javë më vonë pikrisht me 06 gusht 2008,në ora 18.00 jemi prit nga kryetari komunes Qemajl Mustafa, ku për hirë të së vërtetes po e theksoj se edhe këtë takim e ka organizu Reshati. Në takim kemi marrë pjesë , Reshat Behluli, Hazir Ramadani, Basri Ismaili, Bejtulla Hasani,Musa Haliti, Mexhid Dalipi, ne e informuam kryetarin e komunës për rëndësinë jetike që ka kjo rrugë për fshatin tonë Kokaj dhe fshatrat tjera si p.sh. Ranatocin, Magjeren, Ilincen, Buhiqin, Gosponicë, Bukocë, e deri neë Rahovicë të Preshevës etj. Nga ky takim ne ishim mjaft të kënaqur me premtimet që na i dha kryetari komunes. Na u premtu se projekti do të realizahet këtë vit kalendarik kurse në vitin 2009 në muajin mars do të filloj ndertimi i rruges Ku u zotua se kjo rrugë nga Pogragja e deri te kufiri në mes Presheves dhe Gjilanit do të realizohet si nji projekt dhe do të punohet në të njejten kohë kur ndertimi do të filloj nga kufiri në drejtim të Pogragjes. Kokaj thonë se: "janë të shumtë ata që po kthehen për ti renovuar, apo rregulluar për banim të përkohshëm shtëpitë e tyre ", ka thënë Hazir Ramadani, duke i parë mundësitë e atyre pak shtëpive që kanë ngelur në Kokaj, për të bërë diçka vetëm, janë të vogla, por shpresat e tyre janë te Komuna dhe Qeveria. Inkurajuese është fakti se në Kokaj po rindërtohen shtëpi të e vjetra dhe të shkatërruara, nga banorët e larguar viteve të kaluara. Ai beson se ky projekt proritar do të përkrahet sipas premtimeve edhe nga vetë banorët dhe mërgimtarët tanë nëse Komuna e Gjilanit dhe Ministria vendosin në mesin e prioriteteve. Sipas përfaqsuesit të fshatit Kokaj, Hazir Ramadanit, i cili ka deklauar se pasiqë shumë herë janë takuar me zyrtarët komunal, ata kanë "varur " shpresat se rruga e tyre do të cilësohe si një investim kapital dhe do të ndihmohet nga komuna dhe Qeveria. Edhe Mexhit Dalipi, thot se institucionet tona më në fund po përkrahin vendbanimet e fshatarave të harruara e të lëna pasdore nga të gjithë pushtetetet e kaluara, ku pos elektrifikimit të fshatit dhe ndërtimiit të shkollës me katër klasë nga vetkontributi i plakut nezir Haliti, nuk ka pasur përkrahje tjetër.       Në Kokaj të Gjilanit mbahen "ditët e takimit familjar" Ritakim me njerëzit e vendlindjes Në vitin 1981, fshati kishte 376 banorë, ndërsa tani në këtë fshat kanë ngelur vetëm pesë familjae me rreth 30 banorë Gjilan, 27 korrik- Në Kokaj të Gjilanit, një fshat ky i zonës kufitare,i braktisur bukur shumë ndër vite, janë mbajtur' "ditët e takimit familjar" ,ku dikush është rikthyer atje pran një lutje pran varrit të të afremve te tij, ose per te lerë një tufë lule mbi varrin e shkrimtarit Zejnullah Halili, apo të dëshmorit Arben Ramadani, apo të martive të luftës së fundit, Avdiut, Rabitit dhe të tjerëve si dhe për t'u ritakuar me të gjathët të vendlindjes, qoftë me ata që ende jetojnë në kokaj,ose gjithandej Kosovës, viseve të tjera shqiptare, apo edhe në diasporë. Fshati Kokaj shtrihet në juglindje të Gjilanit. Si vednbanim është krijuar para dyshekujve dhe banorët e parë erdhën nga Sanxhaku i Toplicës, vendi i quajtur Klaiq. Në vitin 1967 plaku Nezir Haliti (Mixha Nezë ) ndërtoi shkollën me vetëkontribut dhe në pronën e vet në mes të fshatit në afërsi të lagjes Gurinë. Mësues të parë ishin pikërisht të rinjtë e këtij fshati të cilit ishin shkolluar si Rrustem Rrustemi e Halil Halili, thotë publicisti dhe poeti Nijazi Ramadani, një nga ish- banorët e fshtait .Sot kësaj shkolle i kanoset rreziku i shuarjes për arsye të mungesës së nxënësve. Sipas regjistrimit të parë që është bërë në vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorë, në vitin 1953 ka pasur 289 banorë, në vitin 1961, 342, në vitin 1971, 386 ndërsa në vitin 1981, 376 banorë. Nga viti 1981 e këndej ka pasur vazhdimisht zvogëlim të popullsisë si pasojë e emigrimit të banorëve në drejtim të qendrës komunale të Gjilanit. Rënie të numrit të popullsisë ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpërngulën shumica e popullsisë si pasoj e pasigurisë. Në vitin 1999 paramilitarët serb kanë masakruar disa banoirë të këtij, dhe tani kokajt kanë ngelur me rreth 30 banorë. Shumë shtëpi janë shkatërruar, por Kokajt thanë në takimin familjar se: " janë të shumtë ata që po kthehen për t'i renovuar, apo rregulluar për banim të përkohshëm shtëpitë e tyre. I.Musliu(Kosova Sot)   Malësia e Karadakut të Shkupit - Malet e Karadaku, (Malet e Zeza)                                             Lajm - Info: Një rrugë për hapësirën etnike shqiptare   - Premtimet e Komunës së Gjilanit dhe të Ministrisë së Tranportit e PTK për asfaltimin e rrugëve që lidhin zonat kufiatare juglindore të Koosvës, i kanë inkurajuar edhe banorët e fshatit Kokaj që të mednojnë për kthimin në vendlindje. madje vetë ata janë shprehur të gatshëm që të bashkëfinancojnë një projekttë tillë. Rruga Llovcë - Kokaj, e cila do të lidhë banorët e brezit kufitarë andej dhe këndej spas Nijazi ramadanit, banorë i fshatit Kokaj, kufirit vlerësohet të jetë arterie shumë e rëndësishme nga banorët e këtyre trevave që brenda hapësirës etnike shërben si një urë lidhëse për prespektiven e banorëve të mbetur dhe të atyre që duan të kthehen atje. Kur dihet se shumë familje si në Kokaj, por edhe në vendbanimet tjera Ranatovc, Maxhere, Ilicë, Gosponicë, Gare e deri në Rovovicë të Preshevës përshkohen nga kjo arterie rrugore që është i banuar me shqiptarë. Deri me tashti shumë sosh janë shpërngulur për shkak të rrugës së pakalueshme për automjete, edhe ajo udhë që është ka pësuar dëmtime të cilat nga mundësitë e banorëve janë të parenovueshme, por tani kanë mbetur shpresat më të sigurt se jeta do të gjallërohet me kthimin e fshatrave të braktisura tashmë do të jenë të sigurtë sepse në kokaj në të ardhmen shumë shtëpi që janë shkatërruar, po rindërtohen, por Kokaj: "janë të shumtë ata që po kthehen për ti renovuar, apo rregulluar për banim të përkohshëm shtëpitë e tyre ", ka thënë Ramadani. Mundësitë e atyre pak shtëpive që kanë ngelur në Kokaj, për të bërë diçka vetëm, janë të vogla, por shpresat e tyre janë te Komuna dhe Qeveria. Inkurajuese është fakti se në Kokaj po rindërtohen shtëpi të e vjetra dhe të shkatërruara, nga banorët e larguar viteve të kaluara. Ai beson se ky projekt proritar do të përkrahet sipas premtimeve edhe nga vetë banorët dhe mërgimtarët e Kokajve me rreth 40 mijë euro nëse Komuna e Gjilanit dhe Ministria vendosin në mesin e prioriteteve. Ilmi Musliu. (Kosova Sot) ---- Banorët e brezit kufitar sytë në institucionet e shtetit Rruga Llocë-Kokaj ( Ranatoc) e gjatë rreth 5 kilometra, me gjersi asfalti 3.5 m, nëse përkrahet nga Komuna e Gjilanit dhe ministria e transporteve , kap vlerën e 180 mijë euro, ku me vetë kontributin e banorëve dhe mërgimtarëve tanë do të siguroheshin rreth 40 mijë euro. Rruga Llovcë - Kokaj që lidhë banorët e brezit kufitar andej dhe kendej kufirit, vlerësohet të jetë arterie shumë e rëndësishme nga banorët e këtyre trevave që Brenda hapsirës etnike shërben is një urë lidhëse për përspektivën e banorëve të mbetur dhe të atyre që duan të kthehen atje. Shumë familje si në Kokaj, pore dhe në vendbanimet e tjera Ranatoc, Maxhere, Ilincë, gosponicë, Gare e deri në Rahovicë të Preshevës, përshkohen nga kjo rrugë përreth së cilës banojnë shqiptarë. Deri më tani shumë sosh janë shpërngulur për shkak të rruges së pakalueshme për automjete.. banorët shpresojnë që me asfaltimin e kësaj rruge jeta do të gjallërohet dhe numër imadh i të shpërgulurve do të mund të ktheheshin. Asfaltimi i rrugës Llocë -Kokaj do të jetë urë lidhëse mes trevave të Gjilanit dhe atyre të Preshevës. Sipas zyrëtarëve, zonat kufitare janë vlerësuar me prioritet. Do të ndalet shpërngulja masive Përfaqsuesi i fshatit Kokaj Hazir Ramadani, ka deklauar se pasi që shum herë janë takuar me zyrtarët komunal kanë "varur " shpresat se rruga e tyre do të cilësohe is një investim capital dhe do të ndihmohet nga komuna dhe Qeveria. Mexhit Dalipi, thot se institucionet tona po përkrahin vendbanimet e fshatarave të harruara nga të gjithë pushtetetet e kaluara, ku pos elektrifikimit të fshatit dhe ndërtimiit të shkollës me katër klasë nga vetkontributi i plakut nezir Haliti, nuk ka pasur përkrahje tjetër. Rruga Llocë-Kokaj ( Ranatoc) e gjatë rreth 5 kilometra, me gjersi asfalti 3.5 m, nëse përkrahet nga Komuna e Gjilanit dhe ministria e transporteve , kap vlerën e 180 mijë euro, ku me vetë kontributin e banorëve dhe mërgimtarëve tanë do të siguroheshin rreth 40 mijë euro nëse prioritet i Qeverisë së kosovës vazhdon të mbetet investimi në fshatrat e brezit kufitar. 9.08.2008 Infopress Ahmet Bilalli ______________________________ Malet e Karadaku, (Malet e Zeza), e që në shumicën e rasteve njihet si Karadaku i Shkupit, shtrihet nga Gryka e Kaçanikut gjegjësisht nga lumi Lepenc në perëndim e deri te Gryka e Konçulit te lumi Morava e Binqesnë jug-lindje me një gjatësi rreth 50 km dhe ndërmjet Anamoravës në veri, Luginës së Preshevës në jug-lindje dhe fushës së Shkupit në jug.Struktura e relievit është mjaft e copëtuar. Këtë e bëjnë luginat e lumenjve si pjesë më të ulëta dhe majet e maleve si pjesë më të larta të relievit. Sendimentet reja në pjesën perëndimore, mesozoike, në pjesën e mesme dhe ato të vjetra të paleozoikut në lindje tregojnë një llojllojshmëri në ndërtimin gjeologjik. Në formimin e relievit kanë ndikuar rrjedhat e lumenjve që kësaj pjese i kanë dhënë një pamje të copëtuar. Ato, duke zbritur prej viseve të larta, kanë thelluar shtratin e tyre me vet kanë bartur material të eroduar. Lumenjtë më të rëndësishëm të kësaj krahine janë: Golemareka, Letnica, Karadaku, Lashtica, Pasjani, Llapushnica etj. Të gjithë këta derdhen në Moravën e Binçës.Relievi i lartë i kësaj zone pengon depërtimin e masave të nxehta të jugut, ndërsa ndaj veriut është e hapët. Zonën e karadaket të Shkupit e përshkon izoterma e vjetore 9 ºC e 10 ºC, kurse reshjet mesatare vjetore janë midis 700 e 800 mm.Kushtet e tilla natyrore janë shprehur në fizionominë e pejsazhit. Sipërfaqet më ëtë mëdha janë pyje, duke përfshirë më se gjysmën e territorit të trevës. Sipërfaqet me ara përfshijnë 31% të territorit dhe janë për gjysmë më të vogla se në Drenicë. Kullotat dhe livadhet përfshijnë rreth 11 % të sipërfaqeve të tokave. Një strukturë e tillë e tokave ka kushtëzuar që popullsia të merret me shfrytëzimin e tokave punuese dhe sipërfaqeve me pyje. Blegtoria, përshkak të bazës ushqyese të vogël, është më e kufizuar.Jan male të larta prej 700 - 1.500 m. Pikat më të larta të këtyre maleve jan: Maja e Kopilaqës me 1.490 metra lartësi, Maja e Zezë me 1.219 metra lartësi dhe Maja Topan me 1.178 metra lartësi.Malet e Karadakut përfshijnë një sipërfaqe prej 389 km2 dhe është e banuar me afro 50 000 banorë, përkatësisht 120 banorë në një km2.   Shkupi-Hani i Elezit-Kaçaniku-Vitia-Gjilani-Presheva-Kumanova është qarku i njërave prej trevave më të pasura të Kosovës juglindore gjatë gjithë asaj të kaluare historike me vlera tradicionale dhe të përpunuara të etnosit kombëtar, deri më tashti është treguar të jetë edhe territori më kopmakt i vargmaleve të alpeve dardano-ilire dhe shqiptare, Malësia e Karadakut që e pasur me histori dhe reliev të bukur duhej patjetër të kishte një busull për çdo udhëtar nga gjithandej etnisë ose nga vende të tjera të botës. Zona malore e Karadakut paraqet pjesën më të lartë të rajonit të komunave të Karadakut (Shkupi-Hani i Elezit-Kaçaniku-Vitia-Gjilani-Presheva-Kumanova), në të cilën veçanarisht spikatet pjesa e saj jugore, në të cilën disa male kalojnë lartësinë mbidetare mbi 1000m, ku edhe gjendet maja më e lartë në gjithë komunën, Ostrovica (1168m). Tipar kryesor i morfologjisë së kësaj treve është coptimi i madh horizontal dhe energjia e relievit. Në këtë pjesë të Karadakut është shteruar lumi i Stanecit me sistemin e tij dhe lumi i Kurbalisë. Të dy këto lugina në pjesën e poshtme të tyrë kanë karakter kanionik dhe shquhen për bukuri të rrallë. Përpos maleve, kodrave, luginave dhe formave të tjera të relievit normal, të cilat japin një natyrë shumë piktoreskë, në malësinë e Karadakut është zhvilluar edhe relievi karstik me forma të ndryshme sipërfaqësore dhe nëntoksore. Format e relievit krastik sipërfaqësorë përfaqësohen nga disa sipërfaqe shkrepore dhe me disa vorbëtina karstike. Vorbëtinat më të rëndësishme janë në karstin e Kodrës së Ilincës (3 sosh) në katundin Sefer vorbëtina e quajtur Hardhuç, dhe në kurrizin e malit Ostrovicë, ku gjenden disa vorbëtina, ndër to, më e madhja shtrihet ndërmjet Ostrovicës së madhe dhe Ostrovicës së Vogël. Ajo nga populli vendas quhet Pusi i kaut. Edhe format e relievit karstik nëntokësorë janë mjaftë të zhvilluara. Ato përfaqësohen me një humnerë në malin e Ostrovicë e Vogël, dhe dy shpella (guva), Shpella e Ilincës dhe Shpella e Arushës (Tërnavë). Shpella më e madhe në territorin e komunës së Preshevës është Shpella e Ilincës me gjatësi të përgjithshme të kanaleve prej 687m. Pozita e kësaj shpelle është shumë e përshtatshme, mbasi që ajo shtrihet vetëm 2 km larg udhës së asfaltuar Preshevë-Gjilan. Kjo udhë është mjaftë e rrahur. Shpella e Arushës (Tërnavë) shtrihet në bregun e djathtë të Rekës së Zezë (Lumi i Tërnavës), përballë rrëzës juglindore të Ostrovicës.Shpella e Arushës ka një gjatësi të përgjithshme të kanaleve të hulumtuar prej 145 m(gjatësia e kësaj shpelle është më e madhe, por nevojiten hulumtime të mëtejshme). Kjo shpellë është më e bukur jo vetëm në territorin e komunës së Preshevës, por edhe më gjërë. Ajo është e pasur me "stoli shpelleje" (stalaktite, stalagmite, shtylla, klita (perde) shpelleje etj). Udhëtarit për të shkuar atje i duhet të dijë, nëse është turist, se cilën duhet të shijojë më parë klimën e mrekullueshme, gurrat me ujë të kulluar, lumenjtë e Llapushes dhe ai i Karadakut apo bjeshkët e larta të Kodra e Tupanit,Maja e Zezë, Maja e Godenit, etj. Një busull "drite" ka hedhur edhe studimi i Dr.Jahi Stanecit, gjeograf i parë i doktoruar në këto hapësira ballkanike... Pyjet e Komunës së Preshevës nuk janë njësoj të përhapura. Ato, thuajse, krejtësisht shtrihen në trevën e Karadakut. Dikur Karadaku ka qenë i njohur për pyje të larta dhe të dendura. Ato kanë pësuar ndryshime të mëdha nga se dora e njeriut i ka shkatërrur dhe sot paraqesin, kryesisht, pyje të reja. Këto janë pyje gjethrënëse (ahu, bungu, qarri, shkoza, krekëza, etj.). Kohëve të findit, aty- këtu, janë ngritur sipërfaqe të kufizuara të pishave.Shpërnguelja e popullsisë, nga vitet e gjashtëdhjeta, nga Karadaku ka ndikuar në rritjen e sipërfaqeve të kullosave si rrjedhim i këthimit të arave në kullosa. Kullosa ka edhe në trevën e Malit Rujn.Komuna e Preshevës është e pasur me shtazë dhe shpendë të egëra. Në Karadak jeton kaprrolli, lepuri, ujku, dhelpëra dhe derri i egër, kurse prej shpendëve: thëllëza e gurit, ndërsa pula e egër është zhdukur. Në fushën e Preshevës dhe në Kodrën e Rujnit ka mjaft lepuj dhe thëllëza të fushës. Në Llopushnicë ka peshq, ndërsa në Lumin e Kurbalisë, veçanërisht në pjesën e poshtëme, s'ka fare gjallesa. Peshq ka edhe Liqeni Artificial i Rahovicës...Preshevës shtrihet në kulmin (Kërrusën e Preshevës) e Lugnajës së Moravë- Vardarit, ku lidhen këto dy lugina të mëdha, të cilat për së gjati, në drejtim veri- jug, përshkojnë Siujdhesën Ballkanike. Udha e vjetër, në drejtim lindje- perendim, kryqëzohet në Luginën e Preshevës. Pozita Karadakut si qendër në Siujdhesës Ballkanike dhe në Lugnajën e Moravë- Vardarit, Llapushë përpos rëndësisë strategjike ka pasur edhe rëndësi të madhe ekonomike dhe kulturore. Kështu, qysh nga kohërat më të vjetra- antika dhe mesjeta, territori i kësaj Komune ishte i banuar dhe jeta në të kurrë nuk është ndërprerë. Këtë më së miri e dëshmojnë gjetjet e shumta arkeologjike dhe numri i madh i rrënojave të kështjellave iliro- shqiptare, më vonë të rindërtuara nga romakët. Nëpër luginën e Moravë-Vardarit qysh nga periudha parahistorike pandërprerë kanë lëvizur kultura të ndryshme në drejtim jug-veri dhe anasjelltas. Pozitën gjeografike të komunës së Preshevës e bën të rëndësishme edhe shtrirja e saj në udhëkryqin ku magjistralja e luginores së Moravë Vardarit prehet nga një udhë e tërthortë ballkanike me rëndësi të veçantë, e cila shtrihet në drejtim lindje-perendim dhe lidh Ballkanin lindor me atë perendimor. Edhe në këtë drejtim qysh nga parahistoria e këndej kanë rrymuar kultura të ndryshme. Kështu, pozita e jashtërëndomtë gjeografike si dhe kushtet e përshtatshme natyrore që ka komuna e Preshevës, kanë bërë që territori i saj të banohet qysh nga periudha e neolitit, e qe vazhdon të banohet edhe gjatë periudhave të mëvonshme, te bronxit, të hekurit e deri në ditët tona. Është e ditur se tërë Ballkani perendimorë dhe pjesa më e madhe qendrore e tij në të kaluarën banohej nga fisi ilir daradan, nga rrënja e pavenitur e të cilëve padyshim janë shqiptarët e sotëm. Këtë e dëshmojnë të dhënat arkeologjike, antropologjike, kulturore-historike, gjuhesore, etnologjike. Karadaku lindore .. lidhet nëpër mes të një magjistraleje në vitin më 1979 Preshevë- Gjilan, me rrugë të asfaltuar, e cila shfrytëzon Qafën e Livadhit të Shehut dhe Muçibabën. Në këte trevë, ishin të parët tanë-ilirët, përkatësisht fisi ilir-dardanët. Më vonë, për shkak të pushtimeve të njëpasnjëshme të popujve të ndryshëm, ndryshohet struktura etnike, por kurrë nuk zhduket rrënja iliro-shqiptare. Ajo në antikën e vonshme dhe në mesjetën e hershme, me siguri, ka ekzistuar, përkundër romanizimit të popullsisë iliro-shqiptare. Edhe gjatë periudhës bizantine dhe mesjetës serbe ne territorin e Komunës së Preshevës, përkundër sllavizimit intenziv, etnikumi iliro-shqiptar vazhdon të ekzistojë deri në ditët tona. Pas ardhjes së turqve në trojet shqiptare është ndaluar procesi i sllavizimit të shqiptarëve, por ka filluar muslimanizimi i vrullshëm i tyre. Megjithëkëtë në disa fshatra të Karadakut deri vonë është ruajtur feja katolike. Pas luftës serbo-turke (1876-1878) në territorin e Komunës së Preshevës vendoset një numër i shqiptarëve (muhaxhirëve) të ikur nga trevat e Vranjës dhe të Toplicës. Pas luftërave ballkanike, Luftës së Parë dhe të Dytë Botërore një pjesë e shqiptarëve të këtushëm, për shkak të trysnive politike, fetare dhe ekonomike, shpërngulet për në Turqi.Karadaku (nëntë fshatra të tij) i takonin Kosovës. Para Luftës së Dytë Botërore u aneksuan në territorin e komunës se Preshevës ishte qendër e rrethit e në këte kohë është qendër komunale. Duhet se për të shkuar në këto vende, sepse një tjetër udhëtari nëse është studiues ose shkencëtar i duhet për të parë shenja të virgjëra të etnosit të endur në veshjet dhe kostumet popullore të gdhendura në punimet me dru dhe kështu; gjurmë pas gjurme në trevën që mban emrin Karadak do të ndjehet origjinaliteti i një populli të lashtë dhe shenjat e forta e të sigurta të principatës së dikurshme të Arbërit. Ka të tjera vlera, ka të tjera bukuri natyrore, por edhe kaq do të mjaftonin që ta bënin të domosdoshëm një atllas me harta dhe fotot përkatëse, madje të mëvetësishëm për këtë trevë të famshme shqiptare. E njohur në histori për etjen e banorëve të saj për dituri, për famën e burrave që kanë mbetur ikona të kulturës dhe historisë kombëtare, aty mbetet një reminishencë e fortë e vlerave më të mira kombëtare. Kujtojmë këtu që në vitin 1692 në Velë të Mirditës është hapur shkolla e parë shqipe. Të ardhur nga fisi Ilir i Pirustëve, banorët e sotëm të Mirditës dhe të Matit kanë ruajtur shumë tradita të çmuara për kulturën e jetesës që shtrihet në fushën e zejtarisë, bujqësisë dhe organizimit të familjes. Më pas këto treva ilire ngelën në zotërimin e Dardanëve të cilët iu bashkuan ushtrisë së Skënderbeut në 1444,pas kthimit nga rrethina e Nissusit(Nishit) për të ruajtur krishtërimin dhe lirinë e Arbërit. Pjesëmarrja e tyre ka qenë evidente dhe la pas traditën e kuvendeve të burrave për të zgjidhur çështje të rëndësishme kombëtare dhe sociale. Kodet e diktuara në këto treva luajtën një rol thelbësor në ruajtjen e shtetit, familjes, gjuhës shqipe dhe kulturës arbërore, si shkolla e parë shqipe në Kosovë(1905) në Stubëll të Karadakut. Treva e Kardakut e ka ruajtur trashëgiminë historike kulturore e shpirtërore të saj me mjaft përkushtesë. Vetëm duke parë këtë atlasin i Jahi Stanecit, dhe monoigrafia e kardinalit dr. kur sheh të lulëzuar gjurmët e kishës së Dunavit, Stubllovaqa një nga kishat katolike Binçë-Letnicë dhe, vija Prizrenë-Ferizaj-Shkup më të vjetra nëpër mes Karadakut mbush sadopak fletët "e djegura" të historisë kombëtare prej pushtuesve tanë. Kjo kishë përmendet si udhëzues që në pjesën e tretë të shekullit XX, shënon autori. Nuk mungon në këtë atlas as çiftelia tradicionale, as porta dhe dyert e bukura të kullave. Një pjesë e mirë e shenjave dalluese të kësaj treve do të gjenden në arkivat e Konstantinopojës. Pastaj mësime e Don Nikoll Tarabolluzit, Mark Gashit(babit të boemit Mirko Gashit të autorit të shumë veprave poetike, si dhe të Ndue Gashit, mësuesit të përndjekur dhe i cili është një botim i ri i veçantë me karakter lokal, por që vetvetiu luan një rol shumë më të madh në promovimin e turizmit. Gjithashtu i vlertë është ky atlas edhe për rishikimin e historisë sonë të shtrembëruar me dashakeqesi nga pushtuesit dhe fqinjtë agresivë të kombit tonë. Ky atlas pasi e ka relizuar më së miri qëllimin e tij vlen si tekst ndihmës për lëndën gjeografi dhe histori për shkollat 9 vjeçare të rrethit të Mirditës. Në pjesën e parë të atlasit janë pasqyruar elementët kryesorë gjeografikë të nevojshëm për leximin e hartave dhe që i përkasin gjeografisë së përgjithshme fizike. Hap pas hapi vazhdon me hartën fizike të Karadakut edhe gjeografi i parë që hartoi fjalorin e parë terminologjik mbi malësin e Karadakut, prof. dr. Jahi Stanecit që shoqërohet me të dhëna për popullsinë nga gojëdhënat për "Mitet e Kardakut", ka të drejtë ta quaj; busulla horizonti dhe leximi i hartës janë aty.                          Katundi Kokaj nëpër shekujve   Fare pranë lumit të Karadakut shtrihet gjithandej etnisë edhe fshati Kokaj është një fshat në Malet e Karadakut (Malet e Zeza), Gjilan, Kosovë.                                                                   Shtrihet në juglindje të Gjilanit në gjersinë gjeografike veriore prej 42° 23' 26 dhe 21° 34' 46 të gjatësisë gjeografike lindore dhe lartësi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epërme. Si vendbanim është krijuar para dy shekujve kur banorët e parë erdhen nga vendbanimi i Sanxhakut të Nishit, Klaiq. Fshati Kokaj përbëhet prej tri lagjeve të ndara njëra nga tjetra, e ato janë: Mahalla e Poshtme, Mahalla e Epërme dhe në mes tyre shtrihet Gurina.            http://www.kokajt.com/index.php?kokajt   .(sw: rrjedhapress)                                                                                                                       Kokaj  Etimologjia Emrin Kokaj e ka marrë nga familja e dikurshme feudale që kishte lulzimin më të lartë në periudhën e formimit të shtetit të Arbërit,dhe gjatë perudhës së shtetit të Skenderbeut. Familja Kokaj me qender në Fushëdjegur të rrethit të Vlorës, përbënin substancën etnike që e mbanin shtetin ekonomikisht, pra fisi Kokaj shtrihej gjithë andej etnisë, sipas diplomatit dhe historianit mr.Uran Koka pas rënies së shtetit të Gjergj Kastrioti- Skenderbeu edhe janë depertuar banorët e këtij fisi shumica për Itali e vende tjera. Një vendbanimi me emrin Kokaj është nga trolli i Shqipërisë veriore, ku edhe ndodhet vendbanimi me të njejtin emër në veri të Koplikut. [Kokaj], Shkodër, [Albania]. ... Kokaj, Shkodër, Albania [42.274 , 19.531]. me të njejtin emer njihet edhe nji prrua në qytetin Bajram Curri. Klaiqi prej nga ishin ardhur banorët e fshati Kokaj, kufizohej me lagjet dhe vendbanimet e dikurshme shqiptare si: Gërgurovci, Bajra, Poroshtica, Llapashtica etj. Nga ky vendbanim e kan prejardhjen banorët e fshatit Kokaj në Karadak, mandej banorët e lagjes Klaiq të qytetit të Gjilanit,( të cilit ende i kan pronat e tyre në Klaiq të nacionalizuara pas Luftës së Dytë Botrore) muhaxhirët e fshatit Kokaj gjegjësisht një lagje e fshatit Ranatoc i cili ndodhet në Malet e Karadakut komuna e Preshevës. Vendbanimi Kokaj në mes të Gjilanit dhe Preshevës, venbanim ky që pas vendosjes së pushtimit të Mbretëris SKS njihet edhe me emrin, Inatovc. Mirpo, banorët e Kokajve dhe rrethina kurr nuk e kan njohur me këtë emër, sepse është emër i imponuar me pushtimin e këtyre trojeve nga ushtria serbe në vitin 1912. Të parët e këtij vendbanimi sëpari u vendosen në fshatin Pogragjë, ku edhe sot ruhet emri i sokakut me këtë emër, " sokaku i Kokajve", ku edhe kan jetur 3 vite. Pastaj tokën e blejtën nga Isa Beu i Shkupit, ndërsa kontraten e kan bërë në Vranjë. Në kontratë shkruante se është paguar toka nga "Kisha e Epërme" në veri, e në jug deri në " Zllatare ",ndërsa në lindje nga Lumi Sllubica e në perendim deri te Lumi Llapushnicë. Klaiqi është fshat në komunën e Lebanës të Jabllanicës (sot Serbia jugore), dikur i banuar me shqiptarë të cilët u dëbuan me dhunë nga pushtuesit serb. 50 vjetë më vonë në vitin 1878, nga banorët e mbetur në Klaiq të Lebanës fshatit Kokaj iu bashkohen edhe familja e Ali Bylykbashi-Koka dhe Demir Klaiqit-Koka, të cilat vendosën në vendbanimin te Muhaxhiret e sotshën të Kokajve, sikur edhe tri familje tjera që janë vendosur në mes të Kaçanikut dhe Ferizajit dhe mbajnë mbiemrin Koka, dhe shumë familje tjera në Gjilan, Prishtinë, Shkup,Kumanovë, e tjera.       Dëbimi i shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit- Kokaj Gjiithandej etnisë edhe fshati Kokaj është një fshat në Malet e Karadakut (Malet e Zeza), Gjilan, Kosovë.                                                                                   Shtrihet në juglindje të Gjilanit në gjersinë gjeografike veriore prej 42° 23' 26 dhe 21° 34' 46 të gjatësisë gjeografike lindore dhe lartësi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epërme. Si vendbanim është krijuar para dy shekujve kur banorët e parë erdhen nga vendbanimi i Sanxhakut të Nishit, Klaiq. Fshati Kokaj përbëhet prej tri lagjeve të ndara njëra nga tjetra, e ato janë: Mahalla e Poshtme, Mahalla e Epërme dhe në mes tyre shtrihet Gurina.   Malet e Karadaku, (Malet e Zeza) Kokaj 2007   .(sw: rrjedhapress)                                                                                                                                            Pamje nga dëbimi i shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit                       Dëbimi i Kokajve nga Sanxhaku i Nishit 1933-1878   Familja Kokaj  sikur edhe 730 vendbanime tjera shqiptare të trekëndshit të Toplicës, që nga viti 1833 kur Serbia kishte fituar autonomi kulturore nga Perandoria Otomane, kur edhe patën filluar planet jo vetëm për pushtimin e tokave shqiptare, por edhe për zhdukjen e tyre nga faqja e dheut.  Sipas shenimeve të kohës "Naçertanija" e Ilija Garashaninit ishte një platformë dhe  program për dëbimin e shqiptarëve nga trojet e veta. Ky program ishte konstruktuar  në vitin 1844, ndërkohë që ishte realizuar gjatë dhjetorit 1877 dhe janarit 1878. Gjatë kësaj kohe, të gjitha faktet historike thonë se janë përzënë nga trojet shekullore afro 700 vendbanime. Trojet shqiptare nuk kishin pësuar tragjedi më të madhe dhe kaq ngushtim të hapësirës gjeografike, askurrë më parë. Shqiptarët në ato vise  ishin vendas, që dëshmohet edhe në dokumentet e hershme. Në  "Regjistrimin turk të vitit 1455. Pra edhe pse kjo trevë qe nga parahistoria ishte e banuar me fise ilire, autorë të ndryshëm serbë përpiqen që shqiptarët t'i nxjerrin si kolonizues të tokave serbe. Sipas Jovan Cvijiqit,  Dushan Popoviqit, Luba Stojanoviqit, Vlladimir Stojanoviqit, Anastasije Urosheviqit e shumë  të tjerëve, familjet shqiptare si kolonizues kanë depërtuar deri në Toplicë, Leskoc, Vrajë e gjetiu pas " dyndjes së madhe serbe" të vitit   1690. Sipas burime arkivore, por edhe sipas një burimi serb deri  në mes të shek.XIX vetëm në  rrethinë të Leskocit dhe të Prokuplës ishin më se  300 fshatra shqiptare, kurse deri në vitin  1877 vetëm në rrethinë të Pustarekës dhe të Jabllanicës ishin 1539 shtëpi shqiptare. Me depërtimin e ushtrisë serbe, andej fshatit Bucë, pothuajse nuk kishte mbetur asnjë  familje shqiptare. Kështu nga Pustareka e Jabllanica pothuajse të gjitha familjet shqiptare  u nisën  këmbë  drejt Gollakut. Se çfarë terrori është bërë mbi shqiptarët, dëshmon e dhëna  se pas dëbimit të shqiptarëve, Serbia në krye me Mita Rakiqin kishte dërguar ekipe për ta  popullzuar atë pjesë me kolonistë para se të mbahej Kongresi i  Berlinit. Ekipet për formimin  e komunave dhe regjistruesit, ndër të tjera, shkruanin: "Këtu të gjitha fshatrat kanë qenë  shqiptare, tani janë të shkreta, të djegura dhe të rrënuara, prandaj edhe nuk mund të  formohen komuna " . Të djegura, të shkreta dhe të rrënuara, regjistruesit i kishin shënuar  53 fshatra.. Se çka kanë përjetuar shqiptarët gjatë dëbimit secila familje është  një histori në vete,  por vlen të  përmendet edhe një fragment i udhëpërshkruesit serb, Sreten Popoviq që,  ndër të tjera, shkruante:"Ato net, shumë familje shqiptare duke udhëtuar me fëmijët e tyre,  nga acari i madh pësuan humbje të mëdha në njerëz. Shumë fëmijë në qerre ose në shpinë   të nënës u ngrinë dhe vdiqën. Kishte raste të shumta kur edhe pleqtë vdisnin nga të ftohtit. Qystendili i Bullgarisë në janar të vitit 1878 ishte përplot  shqiptarë, sikur Bllaca e prillit të  vitit1999. Për fatin e mirë të këtij populli, për dallim nga vitet 1877-1878, këtë herë, këtë katrahurë po e përcillte e tërë bota, kurse shtetet më të fuqishme e më demokratike,  në krye me SHBA-të dhe Britaninë e Madhe u vunë në krah të drejtësisë  dhe bashkë edhe me shtete të tjera e ndihmuan këtë popull që të kthehej në tokën e tij shekullore.   []   Lagje Gurina   Mahalla e Epërme     Pamje nga fshatit Kokaj                                                                                                                         Dateiname: vendi i lojes se guxhave Gesehen: 41 Bewertung: 5.583 Kommentare: 1 Beschreibung: Dateiname: Xhamia dhe varrezat e f sllubicë Gesehen: 45 Bewertung: 5.909 Kommentare: 1 Beschreibung: Dateiname: Xhamia e fshatit Gesehen: 25 Bewertung: 10 Kommentare: 0 Beschreibung: Dateiname: Xhamia pas renovimit Gesehen: 37 Bewertung: 10 Kommentare: 1 Beschreibung: Dateiname: Zahirajt nga kokajt Gesehen: 23 Bewertung: 10 Kommentare: 0 Beschreibung: Dateiname: Lloca nga Gumnishta Gesehen: 23 Bewertung: 10 Kommentare: 0 Beschreibung:

http://nona.net/features/map/placedetail.868727/Kokaj/  Kokajt katundi i zonës kufitare Gjilan-Preshevë donë të bëhet me identitetin e vetë të mohuar për rreth një shekulli (www.info-kokaj.tk ) Fshatit Kokaj që shrtihet në kilometrin e 20-të në juglindje të Komunës së Gjilanit që i përketë zonës kufitare donë të bëhet me identitetin e vetë të mohuar për rreth një shekulli. Fshatit ishte ndrruar emri i vetë i ruajtur me shekuj, Kokaj, pas vendosjes së pushtimit dhe krijimit të Jugosllavisë së Versajit me 1919. Vendbanimi Kokaj në mes të Gjilanit dhe Preshevës, venbanim ky që pas vendosjes së pushtimit të Mbretërisë SKS njihet edhe me emrin, Inatovc. Mirëpo, banorët e Kokajve dhe rrethina kurr nuk e kan njohur me këtë emër, sepse është emër i imponuar me pushtimin e këtyre trojeve nga ushtria serbe në vitin 1919. Një dokument me rëmdësi ( fotokopje nga origjinali).Ky dokument është i vitit 1918 dhe qartë shihet regjistrimi i popullatës së Komunës së Preshevës me rrethinë. Fshati kokaj është i shkruar me "Chochay". Për këtë fletë një dokument me rëndësi origjinal dhe e publikuar për herë të parë të cilën e solli Daut Dauti , Jurnalist dhe ish Zëdhënës i Qeverisë së Kosovës. Nga sipërfaqja e përgjithshme 402 .52 ha, 121.21 sipërfaqe me ara, pemishte me 89 ari, me livadhe 5.00 ha, kullosa 20.00 ha, ndërsa pyje 234.00 ha. Sipërfaqet me toka jo produktive janë 23.00 ha. Po ashtu edhe sipas vetë një dokumenti të hartografisë dëshmohet më emërtimin që kishte pasur gjer atëtherë fshati Kokaj, ku ( Lat (DMS) 42° 23' 26N Long (DMS) 21° 34' 46E Altitude (meters) 565 Time zone (est) UTC+1(+2DT) Approximate population for 7 km radius from this point: 19576.( Google links for Kokince Google links for Kokince, Serbia & Montenegro.). Kokaj është një fshat në Karadakun e Gjilanit. Shtrihet në juglindje të Gjilanit në gjersinë gjeografike veriore prej 42° 23' 26 dhe 21° 34' 46 të gjatësisë gjeografike lindore dhe lartësi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epërme. Si vendbanim është krijuar para dy shekujve, kur banorët e parë erdhen nga vendbanimi i Sanxhakut të Nishit, venbanimi Klaiq, komuna e Lebanës. Fshati Kokaj përbëhet prej tri lagjeve të ndara njëra nga tjetra, e ato janë: Mahalla e Poshtme, Mahalla e Epërme dhe në mes tyre shtrihet Gurina, shprehet ish banori i Kokajve, Nijazi Ramadani. Kokajt sipas regjistrimit të parë që është bërë në vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorë, në vitin 1953 ka pasur 289 banorë, në vitin 1961,342, në vitin 1971, 386 ndërsa në vitin 1981, 376 banorë. Nga viti 1981 e këndej ka pasur vazhdimisht zvogëlim të popullsisë si pasojë e emigrimit të banorëve në drejtim të qendrës komunale së Gjilanit . Ramje të numrit të popullsisë ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpërngulën shumica e popullsisë si pasoj e pasigurisë. Në vitin 1999 paramilitarët serb kanë masakruar disa banoirë të këtij fshati. Sot në këtë fshat jetojnë vetëm pesë familje me rreth 30 banorë.   Fshati Kokaj i Gjilanit, Fshat i zonës kufitare Në Kokaj të Gjilanit, një fshat ky i zonës kufitare, që gati më shumë vite i lënë pasdore. Deri me tashti shumë sosh janë shpërngulur për shkak të rrugës së pakalueshme për automjete, edhe ajo udhë që është ka pësuar dëmtime të cilat nga mundësitë e banorëve janë të parenovueshme, por tani kanë mbetur shpresat më të sigurt se jeta do të gjallërohet me kthimin e fshatarave tashmë do të jenë të sigurtë sepse në Kokaj në të ardhmen shumë shtëpi që janë shkatërruar, po rindërtohen. Rruga Pogragjë- Llovcë - Kokaj, e cila flitet se do të lidhë banorët e brezit kufitarë andej dhe këndej kufirit dhe vlerësohet të jetë arterie shumë e rëndësishme nga banorët e këtyre trevave që brenda hapësirës etnike shërben si një urë lidhëse për prespektiven e banorëve të mbetur dhe të atyre që duan të kthehen atje. Kur dihet se shumë familje si në Kokaj, por edhe në vendbanimet tjera Ranatovc, Maxhere, Ilicë, Gosponicë, Gare e deri në Rovovicë të Preshevës përshkohen nga kjo arterie rrugore që është i banuar me shqiptarë.Premtimet e Komunës së Gjilanit dhe të Ministrisë së Tranportit e PTK për asfaltimin e rrugëve që lidhin zonat kufiatare të Kosovës, i kanë inkurajuar edhe banorët e fshatit Kokaj që të medojnë për kthimin në vendlindje. Madje vetë ata janë shprehur të gatshëm që të bashkëfinancojnë një projekttë tillë. Musa Haliti deklaron në vazhden e takimeve me zyrtarët komunal: " Më 27 korrik 2008 me inciativen e Reshat Behlulit kemi shku në fshatin Kokaj këta persona: Reshat Behluli, Rexhep Hasani, Musa Haliti, Bejtulla Hasani, Emerlla Haliti, nga kurreshtja kanë ardhë edhe Jakupi i Isufit dhe Murati i Beqirit Mexhid Dalipi. Në praninë tonë i kanë bërë një analizë vizuele rrugës nga xhamija e Lloces e deri te kufiri në mes Presheves dhe Gjilanit, pikrisht deri te shtëpia e Azizit të Eminit. Këtë analizë vizuele gjegjësisht këtë vrojtim të rruges e kanë bër Fadil Osmani perfaqsues komunal dhe dy inxhinjer emrat e të cilve nuk i dijë ju kerkoj falje. Kjo gjatësi e rruges është 3.5 km e me gjërësi 5 m .Një javë më vonë pikrisht me 06 gusht 2008,në ora 18.00 jemi prit nga kryetari komunes Qemajl Mustafa, ku për hirë të së vërtetes po e theksoj se edhe këtë takim e ka organizu Reshati. Në takim kemi marrë pjesë , Reshat Behluli, Hazir Ramadani, Basri Ismaili, Bejtulla Hasani,Musa Haliti, Mexhid Dalipi, ne e informuam kryetarin e komunës për rëndësinë jetike që ka kjo rrugë për fshatin tonë Kokaj dhe fshatrat tjera si p.sh. Ranatocin, Magjeren, Ilincen, Buhiqin, Gosponicë, Bukocë, e deri neë Rahovicë të Preshevës etj. Nga ky takim ne ishim mjaft të kënaqur me premtimet që na i dha kryetari komunes. Na u premtu se projekti do të realizahet këtë vit kalendarik kurse në vitin 2009 në muajin mars do të filloj ndertimi i rruges Ku u zotua se kjo rrugë nga Pogragja e deri te kufiri në mes Presheves dhe Gjilanit do të realizohet si nji projekt dhe do të punohet në të njejten kohë kur ndertimi do të filloj nga kufiri në drejtim të Pogragjes. Kokaj thonë se: "janë të shumtë ata që po kthehen për ti renovuar, apo rregulluar për banim të përkohshëm shtëpitë e tyre ", ka thënë Hazir Ramadani, duke i parë mundësitë e atyre pak shtëpive që kanë ngelur në Kokaj, për të bërë diçka vetëm, janë të vogla, por shpresat e tyre janë te Komuna dhe Qeveria. Inkurajuese është fakti se në Kokaj po rindërtohen shtëpi të e vjetra dhe të shkatërruara, nga banorët e larguar viteve të kaluara. Ai beson se ky projekt proritar do të përkrahet sipas premtimeve edhe nga vetë banorët dhe mërgimtarët tanë nëse Komuna e Gjilanit dhe Ministria vendosin në mesin e prioriteteve. Sipas përfaqsuesit të fshatit Kokaj, Hazir Ramadanit, i cili ka deklauar se pasiqë shumë herë janë takuar me zyrtarët komunal, ata kanë "varur " shpresat se rruga e tyre do të cilësohe si një investim kapital dhe do të ndihmohet nga komuna dhe Qeveria. Edhe Mexhit Dalipi, thot se institucionet tona më në fund po përkrahin vendbanimet e fshatarave të harruara e të lëna pasdore nga të gjithë pushtetetet e kaluara, ku pos elektrifikimit të fshatit dhe ndërtimiit të shkollës me katër klasë nga vetkontributi i plakut nezir Haliti, nuk ka pasur përkrahje tjetër.       Në Kokaj të Gjilanit mbahen "ditët e takimit familjar" Ritakim me njerëzit e vendlindjes Në vitin 1981, fshati kishte 376 banorë, ndërsa tani në këtë fshat kanë ngelur vetëm pesë familjae me rreth 30 banorë Gjilan, 27 korrik- Në Kokaj të Gjilanit, një fshat ky i zonës kufitare,i braktisur bukur shumë ndër vite, janë mbajtur' "ditët e takimit familjar" ,ku dikush është rikthyer atje pran një lutje pran varrit të të afremve te tij, ose per te lerë një tufë lule mbi varrin e shkrimtarit Zejnullah Halili, apo të dëshmorit Arben Ramadani, apo të martive të luftës së fundit, Avdiut, Rabitit dhe të tjerëve si dhe për t'u ritakuar me të gjathët të vendlindjes, qoftë me ata që ende jetojnë në kokaj,ose gjithandej Kosovës, viseve të tjera shqiptare, apo edhe në diasporë. Fshati Kokaj shtrihet në juglindje të Gjilanit. Si vednbanim është krijuar para dyshekujve dhe banorët e parë erdhën nga Sanxhaku i Toplicës, vendi i quajtur Klaiq. Në vitin 1967 plaku Nezir Haliti (Mixha Nezë ) ndërtoi shkollën me vetëkontribut dhe në pronën e vet në mes të fshatit në afërsi të lagjes Gurinë. Mësues të parë ishin pikërisht të rinjtë e këtij fshati të cilit ishin shkolluar si Rrustem Rrustemi e Halil Halili, thotë publicisti dhe poeti Nijazi Ramadani, një nga ish- banorët e fshtait .Sot kësaj shkolle i kanoset rreziku i shuarjes për arsye të mungesës së nxënësve. Sipas regjistrimit të parë që është bërë në vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorë, në vitin 1953 ka pasur 289 banorë, në vitin 1961, 342, në vitin 1971, 386 ndërsa në vitin 1981, 376 banorë. Nga viti 1981 e këndej ka pasur vazhdimisht zvogëlim të popullsisë si pasojë e emigrimit të banorëve në drejtim të qendrës komunale të Gjilanit. Rënie të numrit të popullsisë ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpërngulën shumica e popullsisë si pasoj e pasigurisë. Në vitin 1999 paramilitarët serb kanë masakruar disa banoirë të këtij, dhe tani kokajt kanë ngelur me rreth 30 banorë. Shumë shtëpi janë shkatërruar, por Kokajt thanë në takimin familjar se: " janë të shumtë ata që po kthehen për t'i renovuar, apo rregulluar për banim të përkohshëm shtëpitë e tyre. I.Musliu(Kosova Sot)   Malësia e Karadakut të Shkupit - Malet e Karadaku, (Malet e Zeza)                                             Lajm - Info: Një rrugë për hapësirën etnike shqiptare   - Premtimet e Komunës së Gjilanit dhe të Ministrisë së Tranportit e PTK për asfaltimin e rrugëve që lidhin zonat kufiatare juglindore të Koosvës, i kanë inkurajuar edhe banorët e fshatit Kokaj që të mednojnë për kthimin në vendlindje. madje vetë ata janë shprehur të gatshëm që të bashkëfinancojnë një projekttë tillë. Rruga Llovcë - Kokaj, e cila do të lidhë banorët e brezit kufitarë andej dhe këndej spas Nijazi ramadanit, banorë i fshatit Kokaj, kufirit vlerësohet të jetë arterie shumë e rëndësishme nga banorët e këtyre trevave që brenda hapësirës etnike shërben si një urë lidhëse për prespektiven e banorëve të mbetur dhe të atyre që duan të kthehen atje. Kur dihet se shumë familje si në Kokaj, por edhe në vendbanimet tjera Ranatovc, Maxhere, Ilicë, Gosponicë, Gare e deri në Rovovicë të Preshevës përshkohen nga kjo arterie rrugore që është i banuar me shqiptarë. Deri me tashti shumë sosh janë shpërngulur për shkak të rrugës së pakalueshme për automjete, edhe ajo udhë që është ka pësuar dëmtime të cilat nga mundësitë e banorëve janë të parenovueshme, por tani kanë mbetur shpresat më të sigurt se jeta do të gjallërohet me kthimin e fshatrave të braktisura tashmë do të jenë të sigurtë sepse në kokaj në të ardhmen shumë shtëpi që janë shkatërruar, po rindërtohen, por Kokaj: "janë të shumtë ata që po kthehen për ti renovuar, apo rregulluar për banim të përkohshëm shtëpitë e tyre ", ka thënë Ramadani. Mundësitë e atyre pak shtëpive që kanë ngelur në Kokaj, për të bërë diçka vetëm, janë të vogla, por shpresat e tyre janë te Komuna dhe Qeveria. Inkurajuese është fakti se në Kokaj po rindërtohen shtëpi të e vjetra dhe të shkatërruara, nga banorët e larguar viteve të kaluara. Ai beson se ky projekt proritar do të përkrahet sipas premtimeve edhe nga vetë banorët dhe mërgimtarët e Kokajve me rreth 40 mijë euro nëse Komuna e Gjilanit dhe Ministria vendosin në mesin e prioriteteve. Ilmi Musliu. (Kosova Sot) ---- Banorët e brezit kufitar sytë në institucionet e shtetit Rruga Llocë-Kokaj ( Ranatoc) e gjatë rreth 5 kilometra, me gjersi asfalti 3.5 m, nëse përkrahet nga Komuna e Gjilanit dhe ministria e transporteve , kap vlerën e 180 mijë euro, ku me vetë kontributin e banorëve dhe mërgimtarëve tanë do të siguroheshin rreth 40 mijë euro. Rruga Llovcë - Kokaj që lidhë banorët e brezit kufitar andej dhe kendej kufirit, vlerësohet të jetë arterie shumë e rëndësishme nga banorët e këtyre trevave që Brenda hapsirës etnike shërben is një urë lidhëse për përspektivën e banorëve të mbetur dhe të atyre që duan të kthehen atje. Shumë familje si në Kokaj, pore dhe në vendbanimet e tjera Ranatoc, Maxhere, Ilincë, gosponicë, Gare e deri në Rahovicë të Preshevës, përshkohen nga kjo rrugë përreth së cilës banojnë shqiptarë. Deri më tani shumë sosh janë shpërngulur për shkak të rruges së pakalueshme për automjete.. banorët shpresojnë që me asfaltimin e kësaj rruge jeta do të gjallërohet dhe numër imadh i të shpërgulurve do të mund të ktheheshin. Asfaltimi i rrugës Llocë -Kokaj do të jetë urë lidhëse mes trevave të Gjilanit dhe atyre të Preshevës. Sipas zyrëtarëve, zonat kufitare janë vlerësuar me prioritet. Do të ndalet shpërngulja masive Përfaqsuesi i fshatit Kokaj Hazir Ramadani, ka deklauar se pasi që shum herë janë takuar me zyrtarët komunal kanë "varur " shpresat se rruga e tyre do të cilësohe is një investim capital dhe do të ndihmohet nga komuna dhe Qeveria. Mexhit Dalipi, thot se institucionet tona po përkrahin vendbanimet e fshatarave të harruara nga të gjithë pushtetetet e kaluara, ku pos elektrifikimit të fshatit dhe ndërtimiit të shkollës me katër klasë nga vetkontributi i plakut nezir Haliti, nuk ka pasur përkrahje tjetër. Rruga Llocë-Kokaj ( Ranatoc) e gjatë rreth 5 kilometra, me gjersi asfalti 3.5 m, nëse përkrahet nga Komuna e Gjilanit dhe ministria e transporteve , kap vlerën e 180 mijë euro, ku me vetë kontributin e banorëve dhe mërgimtarëve tanë do të siguroheshin rreth 40 mijë euro nëse prioritet i Qeverisë së kosovës vazhdon të mbetet investimi në fshatrat e brezit kufitar. 9.08.2008 Infopress Ahmet Bilalli ______________________________ Malet e Karadaku, (Malet e Zeza), e që në shumicën e rasteve njihet si Karadaku i Shkupit, shtrihet nga Gryka e Kaçanikut gjegjësisht nga lumi Lepenc në perëndim e deri te Gryka e Konçulit te lumi Morava e Binqesnë jug-lindje me një gjatësi rreth 50 km dhe ndërmjet Anamoravës në veri, Luginës së Preshevës në jug-lindje dhe fushës së Shkupit në jug.Struktura e relievit është mjaft e copëtuar. Këtë e bëjnë luginat e lumenjve si pjesë më të ulëta dhe majet e maleve si pjesë më të larta të relievit. Sendimentet reja në pjesën perëndimore, mesozoike, në pjesën e mesme dhe ato të vjetra të paleozoikut në lindje tregojnë një llojllojshmëri në ndërtimin gjeologjik. Në formimin e relievit kanë ndikuar rrjedhat e lumenjve që kësaj pjese i kanë dhënë një pamje të copëtuar. Ato, duke zbritur prej viseve të larta, kanë thelluar shtratin e tyre me vet kanë bartur material të eroduar. Lumenjtë më të rëndësishëm të kësaj krahine janë: Golemareka, Letnica, Karadaku, Lashtica, Pasjani, Llapushnica etj. Të gjithë këta derdhen në Moravën e Binçës.Relievi i lartë i kësaj zone pengon depërtimin e masave të nxehta të jugut, ndërsa ndaj veriut është e hapët. Zonën e karadaket të Shkupit e përshkon izoterma e vjetore 9 ºC e 10 ºC, kurse reshjet mesatare vjetore janë midis 700 e 800 mm.Kushtet e tilla natyrore janë shprehur në fizionominë e pejsazhit. Sipërfaqet më ëtë mëdha janë pyje, duke përfshirë më se gjysmën e territorit të trevës. Sipërfaqet me ara përfshijnë 31% të territorit dhe janë për gjysmë më të vogla se në Drenicë. Kullotat dhe livadhet përfshijnë rreth 11 % të sipërfaqeve të tokave. Një strukturë e tillë e tokave ka kushtëzuar që popullsia të merret me shfrytëzimin e tokave punuese dhe sipërfaqeve me pyje. Blegtoria, përshkak të bazës ushqyese të vogël, është më e kufizuar.Jan male të larta prej 700 - 1.500 m. Pikat më të larta të këtyre maleve jan: Maja e Kopilaqës me 1.490 metra lartësi, Maja e Zezë me 1.219 metra lartësi dhe Maja Topan me 1.178 metra lartësi.Malet e Karadakut përfshijnë një sipërfaqe prej 389 km2 dhe është e banuar me afro 50 000 banorë, përkatësisht 120 banorë në një km2.

_________________________________________________________________________________________

Formal rebel operations in southern Serbia started in January 2000 with a political wing and local spokesmen operating out of Pristina and Gjilane and a militia journal, Ushtima e Maleve (Kokaj), on sale in Kosovo providing news of the little war.

Macedonia
For my Father
Macedonia
Warlords and Rebels
in the Balkans
John Phillips
Published in 2004 by I.B.Tauris & Co Ltd
6 Salem Road, London W2 4BU
175 Fifth Avenue, New York NY 10010
www.ibtauris.com 
Copyright © John Phillips, 2004
The right of John Phillips to be identified as the author of this work
has been asserted by him in accordance with the Copyright, Designs
and Patents Act 1988.
All rights reserved. Except for brief quotations in a review, this
book, or any part thereof, may not be reproduced, stored in or
introduced into a retrieval system, or transmitted, in any form or by
any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or
otherwise, without the prior written permission of the publisher.
ISBN 1 86064 841 X
EAN 978 1 86064 841 0
A full CIP record for this book is available from the British Library
Typeset in Sabon by Steve Tribe, Andover
Printed and bound in Great Britain by MPG Books Ltd, Bodmin
Contents
Preface vii
Maps ix
Chapter 1 Southern Serbian Prelude 1
Chapter 2 Historical Introduction 15
Chapter 3 Yugoslav Republic 33
Chapter 4 Macedonian Independence and Affirmation,
1990-1999 48
Chapter 5 On the Brink of Conflict 79
Chapter 6 'War in Toytown' 85
Chapter 7 The Slide into Civil War 103
Chapter 8 An Outbreak of Peace? 117
Chapter 9 Warlords and Peacekeepers 137
Chapter 10 What Options for Macedonia? 161
Chapter 11 Implementation of Ohrid 188
Chronology 201
Glossary 206
Notes 207
Select Bibliography 220
Index 223
Southern Serbian
Prelude
He felt a pang of pain for Black Peter and his band of shaggy
ruffians whose devotion to a lost cause had led them to sudden
and ignominious death in the fastnesses of Serbia.
Lawrence Durrell, White Eagles Over Serbia
IN NOVEMBER 2000, I travelled to the Presevo valley to report on a
miniature army of quixotic Albanian guerrillas fighting for a swathe
of Serbia that they hoped to seize for an independent Kosovo.
Entering Presevo on the road from Pristina required hours of
negotiations with the Russian peacekeeping troops controlling access
to the buffer zone separating Kosovo from Serbia proper. After at last
receiving verbal permission from their commanding officer to leave
the little province, we drove past Russian paratroopers swaggering
around the frontier post with heavy machine guns on their shoulders
and sped through deserted, flat fertile country for about an hour before
nudging past an elated young sentry into the eerie, battle-torn town of
Konculj. We soon met a platoon of fighters from the Liberation Army
of Presevo-Medvedja-Bujanovac (UCPMB) with the Albanian doubleeagle
symbol on their shoulders.
The rebel units, many of them made up of teenage raw recruits,
were short of transport, relying on a Land Rover with a hole sawn out
of the roof for a machine gun to protrude from and battered utility
cars. The letters UCPMB had been daubed on the Land Rover with
red paint and a captured Yugoslav Army half-track packed with
guerrillas trundled behind it on a hill above the bleak town. They
were hungry for publicity.
1
2 — M A C E D O N I A
'Don't sell those pictures to anyone,' Shefket Musliu, the bearded
rebel commander, shouted at a photographer,1 waving an Uzi machine
pistol from the half-track to emphasise the point. 'Make the others
come here to take some more.' The hard core of the men in black
fatigues who gathered to celebrate Albanian flag day on Konculj's
windswept football pitch were obviously well-disciplined and trained
former soldiers of the Kosovo Liberation Army (KLA), seasoned from
the struggle they had waged against the Yugoslav Army and
paramilitary forces before and during the NATO bombardment of
Kosovo launched to counter a crackdown on ethnic Albanian civilians
by Slobodan Milosevic, the former Yugoslav President who had been
deposed by a popular uprising in October 2000.
The day before our visit, Serb MUP police forces operating with
light weapons in Presevo - a demilitarised buffer zone between Kosovo
and Serbia proper established under the terms of the NATO-brokered
treaty ending the Kosovo conflict - had retreated from Konculj a day
after an eight-day house-to-house battle in which the Albanian
insurgents killed several police officers.
Commander Plaki, a middle-aged, bearded and bandoliered officer
carrying a Chinese-made sub-machine gun, vowed that the rebels would
capitalise on their seizure of Konculj to capture Bujanovac, a southern
Serbian county that, like Presevo, had an ethnic Albanian majority
population. 'The Serbs fought badly, they are not well trained and
their morale is bad,' he said in good Italian. 'Because we are guerrillas
we are not afraid of any deployment by the Yugoslav Army. We are
not afraid of anyone except God.'
Commander Plaki said that he had fought in Bosnia and worked in
Western Europe. He had also been Konculj's village schoolteacher. He
acknowledged that the genesis of the UCPMB was cryptic, however,
and he was evidently reluctant to explain its origins. A report four
months later in The Observer produced plausible evidence suggesting
that the 'bastard army' was a creature of the Central Intelligence
Agency (CIA).2
American intelligence was active in Serbia and Kosovo but its
operatives were evidently struggling to come to terms with the new
era ushered in by the demise of Milosevic's brutal regime. An ethnic
Albanian arrested by British troops for a bomb attack on a busload of
Serb civilians in northern Kosovo, Florim Ejupi, was identified credibly
as a CIA-trained agent months later after he vanished from American
custody, for example.3
Conspiracy theories abound in the Balkans but so do conspirators.
Many analysts believe that American intelligence nurtured the UCPMB
S O U T H E R N S E R B I A N P R E L U D E — 3
as part of efforts to prepare for a possible Yugoslav Army attack that
Washington had feared might be launched to regain control of Kosovo.
A paper for Sandhurst's Conflict Studies Research Centre by Bob
Churcher described how:
based on their behaviour and tactics, it would appear that the
UCPMB may have benefited from US-style training or trainers
(though not necessarily funded by the US, of course). This training
could have occurred after NATO entered Kosovo and before
Milosevic was overthrown, and it has been suggested that it was
part of a plan for destabilising the Milosevic regime.4
Churcher, a former British serviceman, added that the American
military style of their training:
became apparent both from the style of marching, complete with
US-type marching songs, and the infantry tactics used. (The
effectiveness of this was seen in November 2000 when a series of
well-coordinated infantry attacks demonstrated the UCPMB's ability
to coordinate the use of 82 mm mortars and to effectively 're-organise
on the objective' - something that the Bosnian army never learnt in
three years.)
Whatever the truth about the maestro who trained their voices, the
guerrillas acquired a number of 120 mm mortars and 79 mm recoilless
anti-tank weapons. The first Serb soldier had been killed by the UCPMB
by the end of January 2001, when the Yugoslav Army shelled villages
in what is now southern Serbia for the first time.
In February, Albanian gunmen and bomb teams also stepped up
revenge attacks on the minority Serbs in Kosovo. Buses were attacked
by Kosovar Albanian extremists on 13 and 16 February, with 10 people,
many of them Serbian women and children, killed in the second
incident. The guerrillas unleashed a heavy assault on 10 March,
designed to forestall a NATO-backed deployment by Yugoslav forces
in the buffer zone, part of which also borders with Macedonia.
In fact, many of the UCPMB men came from the Trupat Mbrojtese
te Kosoves, or Kosovo Protection Corps (KPC), which was created
when the KLA was dissolved. Officially consisting of 3,000 men and
2,000 reservists, the Corps has access to a large part of the KLA's
former weaponry hidden in Albania. Officially a civil defence force,
the KPC sees itself as the future army of an independent Kosovo. The
UCPMB was set up a year before Milosevic was overthrown.
4 — M A C E D O N I A

Formal rebel operations in southern Serbia started in January 2000
with a political wing and local spokesmen operating out of Pristina
and Gjilane and a militia journal, Ushtima e Maleve, on sale in Kosovo
providing news of the little war.

 

Ethnic Albanian men in uniform
appeared that month at the funeral of two brothers, Isa Saqipi, 36,
and Shaip Saqipi, 32, allegedly killed by Serb forces while they were
driving a tractor.
In the spring of 2001, I drove 200 miles down to Bujanovac from
Belgrade with Aleks Brkic, our fixer in the Serbian capital, to write
about the climax of the UCPMB's nine-month military campaign. The
sun shone brightly as the immaculate porters from the Moskva Hotel
stowed our bags in Aleks's red Golf. Belgrade was enjoying its first
spring since Milosevic's regime had been swept away. Beautiful girls
crowded the Moskva's pavement café, discussing their adventures in
the seductive city's night world the previous evening. Our maternal
interpreter from Sarajevo, Irena Sutic, called to wish us a safe trip. We
left the Belgraders to enjoy the revolution after their harsh winter and
headed south toward the warfront, joining an ever-increasing flow of
Yugoslav military traffic.
A former star of Yugoslavia's national judo team, Aleks is ideal
company for that kind of trip. We had already made a sortie to
Bujanovac on Boxing Day, interviewing the local police chief who
presented us with 'Extremism', an extraordinary book published by
the Interior Ministry, cataloguing photographic evidence of mutilations
allegedly carried out on Serb policemen by the Albanian guerrillas. AsI was reading its account of torture and murder, sitting in a run-down Serbian restaurant in Bujanovac after the interview, a group of friendly
plain-clothes policemen at another table asked me to give them the
volume, insisting that I inscribe it with an appropriate dedication.
As we passed the nervous Serb police in blue flak jackets manning
checkpoints on the outskirts of Bujanovac that warm spring evening,
Albanian fighters fired on other police positions in the frontline town
of Lucane some eight miles away, killing one Serb police officer to
take the death toll in the Presevo conflict to 34. Two other policemen
and three guerrillas were injured as the Albanians attacked the Serb
police with mortars, 120 mm artillery and heavy machine guns.
Detonations reverberated around the smoke-filled press centre in the
municipal building in Bujanovac where correspondents from around
the Balkans were following the conflict while simultaneously battling
against the local Serb information ministry chief's clumsy use of
Milosevic-era persuasion methods to ensure they sent bromides about
the worsening military situation.

S O U T H E R N S E R B I A N P R E L U D E — 5
The following day the Albanian guerrillas pinned down a highlevel
target in Belgrade's new pro-western Government. Nebojsa Covic,
the Serb Deputy Prime Minister with responsibility for southern Serbia
and a former mayor of Belgrade, was one of the most energetic figures
to emerge from the uprising against Milosevic. He was trapped by the
fighting at Lucane for several hours after he drove to the town to try
to finalise a ceasefire agreement to be signed between Albanian and
Serb leaders. Covic's car was sprayed with bullets. The rebels made no
meaningful distinction between Milosevic's clique and his opponents.
As the maelstrom in southern Serbia worsened, the guerrillas adopted
some ruthless tactics, as we found out when we visited the village of
Oslare and it was attacked by the UCPMB.
I made the journey to Oslare through bucolic fields of wheat and
red peppers to try to interview the family of a 12-year-old Serbian
boy, Ivan Velickovic, who had been wounded in the morning's
bombardment unleashed by guerrillas in wooded hills overlooking
Yugoslav Army positions.
Everything was peaceful in Oslare until we parked on the village
outskirts, in front of an Albanian farmhouse that had also been targeted
by the UCPMB. A few Yugoslav soldiers in steel helmets and full battle
gear eyed us curiously from positions under trees in nearby fields.
As we walked to the building, three mortar shells exploded
uncomfortably close to us, one of them perhaps 10 yards away. Fighting
off panic, we dropped to the ground before scrambling behind a stone
wall. There was just enough time to whip out a tourist camera and
snap a souvenir picture of Emiliano Bos, a young Vatican Radio
reporter in our group, as he took cover.
We ran doubled up along the wall after a long-haired Serb reporter
and piled into the simple farm kitchen. There the farmer, Ilaza Jahiha,
was comforting his terrified ten-year-old daughter as another blast
rocked their home. The girl's grandmother, who had been busy cutting
the throats of turkeys to sell at a local market, looked out stoically
through the white shami (veil) wrapped around her hair.
The paradox of Albanians being targeted by their self-declared
liberators, who perhaps relished the prospect of publicity from killing
journalists, was lost on us as we sprinted for our car and sped away
after an agonising three-point turn during a lull in the firing.
'We can leave but those poor people have to stay there,' Emiliano
mused as our driver Saša, a Serbian photographer for the European
Photo Agency, gunned his battered Opel into the relative safety of the
Serb neighbourhood of the village where small boys were playing
basketball.

Kokajt ndër vite

Gallery
Dateiname: vendi i lojes se guxhave Gesehen: 41 Bewertung: 5.583 Kommentare: 1 Beschreibung:	Dateiname: Xhamia dhe varrezat e f sllubicë Gesehen: 45 Bewertung: 5.909 Kommentare: 1 Beschreibung:
Dateiname: Xhamia e fshatit Gesehen: 25 Bewertung: 10 Kommentare: 0 Beschreibung:	Dateiname: Xhamia pas renovimit Gesehen: 37 Bewertung: 10 Kommentare: 1 Beschreibung:

Kokajt katundi i zonës kufitare Gjilan- Fshatit Kokaj që shrtihet në kilometrin e 20-të në juglindje të Komunës së Gjilanit që i përketë zonës kufitare donë të bëhet me identitetin e vetë të mohuar për rreth një shekulli. Fshatit ishte ndrruar emri i vetë i ruajtur me shekuj, Kokaj, pas vendosjes së pushtimit dhe krijimit të Jugosllavisë së Versajit me 1919. Vendbanimi Kokaj në mes të Gjilanit dhe Preshevës, venbanim ky që pas vendosjes së pushtimit të Mbretërisë SKS njihet edhe me emrin, Inatovc. Mirëpo, banorët e Kokajve dhe rrethina kurr nuk e kan njohur me këtë emër, sepse është emër i imponuar me pushtimin e këtyre trojeve nga ushtria serbe në vitin 1919. Një dokument me rëmdësi ( fotokopje nga origjinali).Ky dokument është i vitit 1918 dhe qartë shihet regjistrimi i popullatës së Komunës së Preshevës me rrethinë. Fshati kokaj është i shkruar me "Chochay". Për këtë fletë një dokument me rëndësi origjinal dhe e publikuar për herë të parë të cilën e solli Daut Dauti , Jurnalist dhe ish Zëdhënës i Qeverisë së Kosovës. Nga sipërfaqja e përgjithshme 402 .52 ha, 121.21 sipërfaqe me ara, pemishte me 89 ari, me livadhe 5.00 ha, kullosa 20.00 ha, ndërsa pyje 234.00 ha. Sipërfaqet me toka jo produktive janë 23.00 ha. Po ashtu edhe sipas vetë një dokumenti të hartografisë dëshmohet më emërtimin që kishte pasur gjer atëtherë fshati Kokaj, ku ( Lat (DMS) 42° 23 26N Long (DMS) 21° 34\\\\\\\' 46E Altitude (meters) 565 Time zone (est) UTC+1(+2DT) Approximate population for 7 km radius from this point: 19576.( Google links for Kokince Google links for Kokince, Serbia & Montenegro .). Kokaj është një fshat në Karadakun e Gjilanit. Shtrihet në juglindje të Gjilanit në gjersinë gjeografike veriore prej 42° 23\\\' 26 dhe 21° 34\\\' 46 të gjatësisë gjeografike lindore dhe lartësi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epërme. Si vendbanim është krijuar para dy shekujve, kur banorët e parë erdhen nga vendbanimi i Sanxhakut të Nishit, venbanimi Klaiq, komuna e Lebanës. Fshati Kokaj përbëhet prej tri lagjeve të ndara njëra nga tjetra, e ato janë: Mahalla e Poshtme, Mahalla e Epërme dhe në mes tyre shtrihet Gurina, shprehet ish banori i Kokajve, Nijazi Ramadani. Kokajt sipas regjistrimit të parë që është bërë në vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorë, në vitin 1953 ka pasur 289 banorë, në vitin 1961,342, në vitin 1971, 386 ndërsa në vitin 1981, 376 banorë. Nga viti 1981 e këndej ka pasur vazhdimisht zvogëlim të popullsisë si pasojë e emigrimit të banorëve në drejtim të qendrës komunale së Gjilanit . Ramje të numrit të popullsisë ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpërngulën shumica e popullsisë si pasoj e pasigurisë. Në vitin 1999 paramilitarët serb kanë masakruar disa banoirë të këtij fshati. Sot në këtë fshat jetojnë vetëm pesë familje me rreth 30 banorë.

Fshati Kokaj i Gjilanit, Fshat i zonës kufitare

Në Kokaj të Gjilanit, një fshat ky i zonës kufitare, që gati më shumë vite i lënë pasdore. Deri me tashti shumë sosh janë shpërngulur për shkak të rrugës së pakalueshme për automjete, edhe ajo udhë që është ka pësuar dëmtime të cilat nga mundësitë e banorëve janë të parenovueshme, por tani kanë mbetur shpresat më të sigurt se jeta do të gjallërohet me kthimin e fshatarave tashmë do të jenë të sigurtë sepse në Kokaj në të ardhmen shumë shtëpi që janë shkatërruar, po rindërtohen.
Rruga Pogragjë- Llovcë - Kokaj, e cila flitet se do të lidhë banorët e brezit kufitarë andej dhe këndej kufirit dhe vlerësohet të jetë arterie shumë e rëndësishme nga banorët e këtyre trevave që brenda hapësirës etnike shërben si një urë lidhëse për prespektiven e banorëve të mbetur dhe të atyre që duan të kthehen atje. Kur dihet se shumë familje si në Kokaj, por edhe në vendbanimet tjera Ranatovc, Maxhere, Ilicë, Gosponicë, Gare e deri në Rovovicë të Preshevës përshkohen nga kjo arterie rrugore që është i banuar me shqiptarë.Premtimet e Komunës së Gjilanit dhe të Ministrisë së Tranportit e PTK për asfaltimin e rrugëve që lidhin zonat kufiatare të Kosovës, i kanë inkurajuar edhe banorët e fshatit Kokaj që të medojnë për kthimin në vendlindje. Madje vetë ata janë shprehur të gatshëm që të bashkëfinancojnë një projekttë tillë.

Musa Haliti deklaron në vazhden e takimeve me zyrtarët komunal: " Më 27 korrik 2008 me inciativen e Reshat Behlulit kemi shku në fshatin Kokaj këta persona: Reshat Behluli, Rexhep Hasani, Musa Haliti, Bejtulla Hasani, Emerlla Haliti, nga kurreshtja kanë ardhë edhe Jakupi i Isufit dhe Murati i Beqirit Mexhid Dalipi. Në praninë tonë i kanë bërë një analizë vizuele rrugës nga xhamija e Lloces e deri te kufiri në mes Presheves dhe Gjilanit, pikrisht deri te shtëpia e Azizit të Eminit. Këtë analizë vizuele gjegjësisht këtë vrojtim të rruges e kanë bër Fadil Osmani perfaqsues komunal dhe dy inxhinjer emrat e të cilve nuk i dijë ju kerkoj falje. Kjo gjatësi e rruges është 3.5 km e me gjërësi 5 m .Një javë më vonë pikrisht me 06 gusht 2008,në ora 18.00 jemi prit nga kryetari komunes Qemajl Mustafa, ku për hirë të së vërtetes po e theksoj se edhe këtë takim e ka organizu Reshati. Në takim kemi marrë pjesë , Reshat Behluli, Hazir Ramadani, Basri Ismaili, Bejtulla Hasani,Musa Haliti, Mexhid Dalipi, ne e informuam kryetarin e komunës për rëndësinë jetike që ka kjo rrugë për fshatin tonë Kokaj dhe fshatrat tjera si p.sh. Ranatocin, Magjeren, Ilincen, Buhiqin, Gosponicë, Bukocë, e deri neë Rahovicë të Preshevës etj. Nga ky takim ne ishim mjaft të kënaqur me premtimet që na i dha kryetari komunes. Na u premtu se projekti do të realizahet këtë vit kalendarik kurse në vitin 2009 në muajin mars do të filloj ndertimi i rruges Ku u zotua se kjo rrugë nga Pogragja e deri te kufiri në mes Presheves dhe Gjilanit do të realizohet si nji projekt dhe do të punohet në të njejten kohë kur ndertimi do të filloj nga kufiri në drejtim të Pogragjes. Kokaj thonë se: "janë të shumtë ata që po kthehen për ti renovuar, apo rregulluar për banim të përkohshëm shtëpitë e tyre ", ka thënë Hazir Ramadani, duke i parë mundësitë e atyre pak shtëpive që kanë ngelur në Kokaj, për të bërë diçka vetëm, janë të vogla, por shpresat e tyre janë te Komuna dhe Qeveria. Inkurajuese është fakti se në Kokaj po rindërtohen shtëpi të e vjetra dhe të shkatërruara, nga banorët e larguar viteve të kaluara. Ai beson se ky projekt proritar do të përkrahet sipas premtimeve edhe nga vetë banorët dhe mërgimtarët tanë nëse Komuna e Gjilanit dhe Ministria vendosin në mesin e prioriteteve. Sipas përfaqsuesit të fshatit Kokaj, Hazir Ramadanit, i cili ka deklauar se pasiqë shumë herë janë takuar me zyrtarët komunal, ata kanë "varur " shpresat se rruga e tyre do të cilësohe si një investim kapital dhe do të ndihmohet nga komuna dhe Qeveria. Edhe Mexhit Dalipi, thot se institucionet tona më në fund po përkrahin vendbanimet e fshatarave të harruara e të lëna pasdore nga të gjithë pushtetetet e kaluara, ku pos elektrifikimit të fshatit dhe ndërtimiit të shkollës me katër klasë nga vetkontributi i plakut nezir Haliti, nuk ka pasur përkrahje tjetër.

Në Kokaj të Gjilanit mbahen "ditët e takimit familjar"
Ritakim me njerëzit e vendlindjes
Në vitin 1981, fshati kishte 376 banorë, ndërsa tani në këtë fshat kanë ngelur vetëm pesë familjae me rreth 30 banorë
Gjilan, 21 korrik-
Në Kokaj të Gjilanit, një fshat ky i zonës kufitare,i braktisur bukur shumë ndër vite, janë mbajtur "ditët e takimit familjar" ,ku dikush është rikthyer atje pran një lutje pran varrit të të afremve te tij, ose per te lerë një tufë lule mbi varrin e shkrimtarit Zejnullah Halili, apo të dëshmorit Arben Ramadani, apo të martive të luftës së fundit, Avdiut, Rabitit dhe të tjerëve si dhe për të u ritakuar me të gjathët të vendlindjes, qoftë me ata që ende jetojnë në kokaj,ose gjithandej Kosovës, viseve të tjera shqiptare, apo edhe në diasporë. Fshati Kokaj shtrihet në juglindje të Gjilanit. Si vednbanim është krijuar para dyshekujve dhe banorët e parë erdhën nga Sanxhaku i Toplicës, vendi i quajtur Klaiq. Në vitin 1967 plaku Nezir Haliti (Mixha Nezë ) ndërtoi shkollën me vetëkontribut dhe në pronën e vet në mes të fshatit në afërsi të lagjes Gurinë. Mësues të parë ishin pikërisht të rinjtë e këtij fshati të cilit ishin shkolluar si Rrustem Rrustemi e Halil Halili, thotë publicisti dhe poeti Nijazi Ramadani, një nga ish- banorët e fshtait .Sot kësaj shkolle i kanoset rreziku i shuarjes për arsye të mungesës së nxënësve. Sipas regjistrimit të parë që është bërë në vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorë, në vitin 1953 ka pasur 289 banorë, në vitin 1961, 342, në vitin 1971, 386 ndërsa në vitin 1981, 376 banorë. Nga viti 1981 e këndej ka pasur vazhdimisht zvogëlim të popullsisë si pasojë e emigrimit të banorëve në drejtim të qendrës komunale të Gjilanit. Rënie të numrit të popullsisë ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpërngulën shumica e popullsisë si pasoj e pasigurisë. Në vitin 1999 paramilitarët serb kanë masakruar disa banoirë të këtij, dhe tani kokajt kanë ngelur me rreth 30 banorë. Shumë shtëpi janë shkatërruar, por Kokajt thanë në takimin familjar se: " janë të shumtë ata që po kthehen për të i renovuar, apo rregulluar për banim të përkohshëm shtëpitë e tyre. I.Musliu(Kosova Sot)